آرشیو چهار‌شنبه ۲۳ بهمن ۱۳۹۸، شماره ۴۵۸۴
هنر و ادبیات
۸
فیلم

درباره «1917» به کارگردانی سم مندس

برگزیت، جنگ، نجات اروپا

احسان زیورعالم

در نهایت بریتانیا از اتحادیه اروپا خارج شد. نظام نئولیبرال حاکم بر حزب محافظه کار شرایط را به سمتی سوق داد تا در برابر انگاره های سوسیالیستی اتحادیه اروپا - حداقل در شکل ظاهری باقیمانده اش - بایستد. حزب کارگر که به نوعی نماینده نگرش سوسیالیستی بریتانیاست تمام تلاشش را کرد تا برگزیت به سامان نرسد. خروج از یک آرمان شاید چپ گرایانه برای شکست خوردگان امروز بریتانیا سخت و صعب بود. در چنین شرایطی گویا قرار بود سینما و هنر در بریتانیا به عاملی موثر بدل شوند. با نگاهی به فیلم «دانکرک» (به کارگردانی کریستوفر نولان) و آن روایت سه گانه از یک خروج، می توان فهمید نولان چگونه رابطه اورگانیکی میان بریتانیا و اروپا پدید می آورد؛ تخلیه منطقه ای در فرانسه، برای نجات نظامی های فرانسوی، بلژیکی و انگلیسی است. یک حرکت میهن پرستانه از سوی بلم داران بریتانیایی، قرار است منجر به نجات اروپا شود.

دو سال بعد «1917» ساخته سام مندس، در زمانه ای روی پرده سینما می رود که برگزیت نهایی شده و خروج از اروپا دیگر ایده ای صرفا ذهنی نیست. حالا فیلم میهن پرستانه مندس به وضعیتی دوگانه بدل می شود، یک Dilemma (دوراهی و تنگنا) که در یک سو نجات اروپا از چنگ آلمان نازی را می بینیم. در سکانسی غریب در فیلم سراسر انفجار مندس، حیات زنی بی سرپناه با دختربچه ای زنده مانده از یک سقوط، با اقبال خوش سرباز انگلیسی گره می خورد. قمقمه پر شیر اسکوفیلد جان یک فرانسوی را نجات می دهد. کمی شبیه به زنده ماندن های فیلم های ترسناک است، پایانی مشترک که در آن زن قهرمان به همراه یک دختربچه باقی می مانند، شاید برای زادآوری پس از جنگ. حالا این بازمانده دو زن فرانسوی هستند. در سوی دیگر ماجرا اما خود بریتانیا مطرح است. زنده ماندن چه کسی مهم تر است؟ اروپایی ها یا بریتانیایی ها؟ پاسخ فیلم به نظر مبهم است. باز Dilemma خودش را بروز می دهد. به پایان سکانس-پلان سم مندس بازگردیم. زمانی که سرجوخه اسکوفیلد در برابر سرهنگ مک کنزی قرار می گیرد. جایی که مکنزی میان نجات اروپا و نجات سربازان بریتانیایی دومی را برمی گزیند. حالا اسکوفیلد وقت دارد خبر کشته شدن همرزمش را به برادر حی و حاضرش بدهد. آنان پذیرفته اند میان اروپای اوتپیایی، بریتانیا را برگزینند. حالا یک پایان میهن پرستانه با کمی غم بر دل، شاید اشکی برای سربازان از دست رفته.

هنوز دوراهی پابرجاست. این جنگ جهانی اول است که در فیلم متجلی می شود. سه دهه بعد آتش جنگی فراگیرتر افروخته می شود. گویی نجات بریتانیای کبیر هم مانع از جنگ بعدی نمی شود. چیزی که دشمنان برگزیت را هم نگران می کند. مندس زمانی در مصاحبه با ایندیپندنت گفته بود: «می ترسم که بادهای وزیده شده پیش از جنگ جهانی اول بار دیگر بوزند. نسلی از مردان جنگی برای اروپای آزاد و متحد در کار بود که به خوبی برای به یاد آوردن شان عمل می کنیم.»حالا خبری از مردان آزاد هست؟ مندس جوابی نمی دهد، حتی اگر این مرد آزاد جیمز باند باشد، نمی توان در او آزادگی سربازان «1917» را یافت. حالا اگر در «دانکرک» جنگ با پایان فیلم تمام می شد، در «1917» جنگ بعدی انتظار اروپا را می کشد. چیزی شبیه این روزها.سینمای مندس حداقل تکلیفش با برگزیت روشن نیست. شاید هنر تکلیفش با این وضعیت کنونی بریتانیا مشخص نیست. ترسی از آینده و تماشای افزایش راست گرایی، باید منتظر سینمای پسابرگزیت انگلستان ماند.