آرشیو دو‌شنبه ۱۴ بهمن ۱۳۹۸، شماره ۳۶۳۸
صفحه اول
۱
حرف اول

اخلاق؛ گمشده انتخابات

مصطفی ایزدی

انتخابات در ایران گستردگی و اهمیت ویژه ای دارد. امسال برخلاف گذشته در ماه های قبل از برگزاری آن مباحث آغاز نشد، با این حال در هفته های اخیر در چندوچون اجرای انتخابات، نظرات و دیدگاه های متفاوت و بلکه متضادی ارائه می شود. بعضی از این موضوعات اختلاف برانگیز حتی به شیوه رای گیری هم مرتبط می شود. یکی از موارد اختلاف که صددرصد به حقوق ملت، اعم از انتخاب شوندگان و انتخاب کنندگان مربوط است، نظارت استصوابی است. اگر نظارت استصوابی، آن گونه که اعضای شورای نگهبان اعلام کرده اند، نظارت لازمی است، در قانون اساسی می آمد. مگر تعدادی از این اعضای شورای نگهبان در مجلس بررسی و تدوین قانون اساسی حضور نداشتند؟ چرا در آن هنگام، نظر نظارت استصوابی خود را مطرح نکردند تا جمیع خبرگان درباره آن تصمیم بگیرند و اگر رای آورد، آن را در قانون اساسی ذکر کنند؟

مذاکرات مجلس خبرگان قانون اساسی نشان می دهد که واگذاری اصل نظارت بر انتخابات به شورای نگهبان نیز مباحثی جدی در پی داشته است. به همین دلیل وقتی در صحن علنی مجلس خبرگان مطرح شد، برای بررسی نظرات مخالفان نظارت شورای نگهبان بر انتخابات مجلس، خبرگان رهبری، ریاست جمهوری و همه پرسی، مجددا به کمیسیون مربوطه رفت. در واقع اصل 99 قانون اساسی به آسانی تصویب نشد و همین نظارت معمولی و به اصطلاح «نظارت استطلاعی» هم در میان تعدادی از بلندپایگان فکری، مخالفانی داشت.

بگذریم، سخن از این بود که برگزاری انتخابات بگومگوهای زیادی را بین مجریان، نامزدها، ناظران و سایر دستگاه های مربوطه پیش می آورد. بیش و پیش از همه، اگر رقابت بین جریان های سیاسی و حامیان داوطلبان به وجود می آمد، می توانست انتخابات را به یک پدیده اجتماعی ثمربخش و پرتحرک تبدیل کند. اما فارغ از آن، آنچه در این کشاکش سیاسی و تلاش اجتماعی مهم جلوه می کند، رفتار توام با اخلاق است که چهره ها و دسته های سیاسی را بهتر به مردم می شناساند.

«اخلاق» در میان گروه های فعال جامعه و بین افراد و شخصیت های علاقه مند به حضور در مراکز قدرت و مواضع خدمت، هم می تواند سلامت انتخابات را تضمین و هم اصلح گزینی را در میان مردم آسان کند. برای کسانی که قرار است در جمهوری اسلامی منشا خدمات ارزنده و ارزشمند برای مردم و جامعه شوند، ویژگی های ممتازی در نظر گرفته شده است. قانون مداری، تعهد به قول و قرارهای خود با مردم، تبدیل نکردن کرسی های قدرت-مثلا نمایندگی مردم و مجلس شورا یا مجلس خبرگان- به عنوان ابزار کسب ثروت و مکنت، پرهیز از برتری طلبی به اضافه فاصله گرفتن از سایر افزون طلبی هایی که به مرور جزء خصلت های نامانوس با انسانیت انسان می شود، از جمله این ویژگی هاست. اگر ویژگی های ناپسند در منتخب مردم پدیدار شود، نشانه ای از بداخلاقی و عدم پایبندی اخلاق اسلامی و رفتار دینی است که نمی توان با هیچ معیاری آنها را توجیه کرد. برای مراقبت از خویش و دورکردن نفس از دچار شدن به چنین بلاهای ضدانسانی ای به ویژه دین داران و نیروهای متدین، راهی جز این نیست که نامزدهای انتخابات، حضور در صحنه انتخابات را با آلودگی هایی مانند دروغ گویی، تهمت زدن به رقیب، بی توجهی به فهم عمومی مردم و فریب افکار عمومی، بلندپروازی ناشایست، کسب درآمد به شیوه ناپسند برای تبلیغات -که متاسفانه در سال های اخیر و در میان کاندیداها رایج شده است- پیوند نزنند.

به یقین فرد یا افرادی که تلاش می کنند و خود را در معرض رسیدن به مراکز رسمی از طریق جلب آرای مردم قرار می دهند، باید بدانند که عرصه خدمت اگر به وظیفه انسانی و اسلامی خود عمل نکند، جهنمی است که باید از آن دوری جست. موفقیت در این راه، جز با دستمایه قراردادن اخلاق و انسانیت، از سوی نامزدها ممکن نیست. حضرت رسول اکرم (ص) که برای مکرمت اخلاق به پیامبری برگزیده شده، می فرماید: «کامل ترین مومنان از نظر ایمان، نیکوترین آنان از نظر اخلاق است».

استاد اخلاق و آموزه های دینی، مرحوم آیت الله منتظری در پاسخ به یکی از پرسشگرانی که جویای رابطه اخلاق و دین بوده نوشته است: «... چیزی که نباید از آن غفلت شود، این است که اصول اخلاقی و احکام فرعی و فقهی تا زمانی که در مرحله نظر، پندار، گفتار و نوشتار قرار داشته و به عرصه کردار و رفتار درنیاید و فرد و جامعه به خصوص فرهیختگان و کارگردانان آن به خلعت آن آراسته نکردند؛ نه تنها مشکلی از فرد و اجتماع برطرف نشده بلکه مشکلات آن افزایش می یابد و از این رو قرآن و سنت همواره بر عمل به دستورات الهی تاکید کرده و حتی راه کارهایی عملی را نیز برای برپاکردن اصول انسانی و اخلاقی و تکالیف شرعی به ویژه تحقق عدالت اجتماعی و ممانعت از ظلم و استبداد بیان داشته است. به ویژه در امور مربوط به جامعه وظیفه عالمان و اندیشمندان را در این مسیر خطیرتر از دیگران شمرده است. پیداست برای تشکیل حکومت عدلی مانند حاکمیت حضرت علی (ع) که زبانزد خاص و عام و دوست و دشمن و ضرب المثل آفاق وانفس شده، راهی جز آنچه آن حضرت به آن اشاره کرده اند، وجود ندارد. باید کلام حضرت به صورت یک فرهنگ پایدار و روح پاک بر جامعه سایه افکند (کتاب پاسخ به پرسش های دینی، نشر دفتر آیت الله منتظری، ص 202). پایداری این گونه افکار و اندیشه ها و پایمردی بر آن در عمل می تواند در هر کنش اجتماعی و سیاسی، فارغ از محور قرار دادن انتخابات، جامعه را به سمت و سوی آرامش و پایبندی به اخلاق سوق دهد.