آرشیو دو‌شنبه ۱۴ بهمن ۱۳۹۸، شماره ۳۶۳۸
هنر
۱۰

«شرق»در گفت و گو با وکیل بنی اعتماد، شکایت او از رسانه ملی را بررسی می کند: ای کاش این پرونده درس عبرت باشد

چندی پیش، پس از ماجرای انهدام هواپیمای مسافربری، محمدصادق کوشکی در برنامه جهان آرا که از شبکه افق پخش می شود، اظهارات توهین آمیزی درباره رخشان بنی اعتماد و باران کوثری مطرح کرد که با واکنش های زیادی در جامعه و افکار عمومی روبه رو شد و نهایتا دادخواهی رخشان بنی اعتماد را در پی داشت. در ادامه به مرور آنچه پس از این اهانت رخ داد می پردازیم.
ماجرای توهین محمدصادق کوشکی به رخشان بنی اعتماد و باران کوثری

در برنامه جهان آرا راجع به سقوط هواپیما و جان باختگان و اتفاقات ناشی از آن به تفصیل حرف زده شد و طی آن صحبت ها کوشکی با کلماتی به دور از ادب و رعایت شان یک هنرمند، اظهارنظر کرد.

اینکه چطور آنتن زنده سیما، در اختیار افرادی با افکاری این چنین قرار می گیرد تا در آن به هنرمندان صاحب نام اهانت کنند، جای سوال دارد.

واکنش ها به توهین کوشکی به رخشان بنی اعتماد و باران کوثری

اما اظهارات کوشکی اعتراض اصناف و نهادهای مدنی را در پی داشت. در بیانیه انجمن مستندسازان سینمای ایران در اعتراض به توهین محمدصادق کوشکی به رخشان بنی اعتماد آمده:

جناب آقای علی عسگری / رئیس سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران

اگر برنامه های تلویزیون و شبکه های اجتماعی را دنبال می کنید حتما از توهین آشکار و بی شرمانه به شان یک بانوی ایرانی و خانواده ایشان و تهدید علنی جمع بزرگی از مردم، در یکی از برنامه های زنده شبکه افق توسط محمدصادق کوشکی، مهمان برنامه مطلع هستید.

بخش هایی از این برنامه دست به دست در شبکه های اجتماعی می چرخد و عرق شرم بر پیشانی مردم سیاهپوش کشور می نشاند. آیا نمی شود پایان و نهایتی برای این بی احترامی ها به شان و حقوق مردم در صداوسیما متصور بود؟ بانو رخشان بنی اعتماد از مفاخر فرهنگ و هنر این سرزمین و از پیش کسوتان بنام انجمن مستندسازان سینمای ایران است.

ما هرچند به رویه جاری و ساری در برنامه سازی های جانب دارانه در شبکه مذکور عادت کرده و به آن وقعی نمی نهیم، اما این اهانت آشکار به شان یکی از اعضای خود را برنمی تابیم و درخواست برخورد جدی با متخلفین و عذرخواهی رسمی جنابعالی از جامعه هنری و مردم ایران را داریم. سپس خانه سینما نسبت به این اهانت واکنش نشان داد.

خانه سینما به درخواست روسای صنوف و جمع کثیری از اعضای خود، در این بیانیه اعتراض خود را به صداوسیما اعلام کرد.

متن بیانیه خانه سینما چنین بود: سال هاست رسانه انحصاری ملی که مدعی ارتقای فرهنگ و هنر و دانش اجتماعی و حقوق شهروندی است، نه تنها از انجام تکالیف ملی و اصلی اش جا مانده، بلکه هرازچندگاهی با خروج خود از مرز های اخلاق و انسانیت به بهانه دفاع از ارزش ها تداوم تخریبش را در شبکه های متعدد به رخ می کشد و در مسیر این ماموریت، چه چهره هایی شاخص تر از هنرمندان جامعه برای آنکه هدف تخریب قرار گیرند؟

اهانت اخیر و بی شرمانه صداوسیما به بانویی محترم از جمع کارگردانان سینمای ملی ایران و فرزند هنرمندش، پیش و بیش از آنکه خدشه ای به ساحت اعتبار و ارزش این سرمایه فاخر فرهنگی و هنری کشور وارد کند، برای ما سینماگران و همه کسانی که سینمای اجتماعی او را در تمام این سال ها دنبال کرده اند، گواه گویایی ست بر تداوم عامدانه روند ایجاد تفرقه و تخریب توسط سازمان مذکور.

خانه سینما به درخواست روسای صنوف و جمع کثیری از اعضای خود، طی این بیانیه ضمن اعلام وظیفه اخلاقی، فرهنگی، حرفه ای و صنفی خود در حراست از حیثیت کلیه اعضا به ویژه یکی از فاخرترین چهره های فیلم سازش و ضمن اظهار تاسف برای مدیریت سازمانی که ظاهرا بر محتوای تولیدات رسانه اش هیچ نظارت هوشمندانه ای ندارد، به نمایندگی از جامعه اصناف سینمایی کشور به مردم ایران اعلام می کند که همسو با مطالبات مدنی و حق جویانه آنها، چشم بر روی این گونه توهین ها و عملکردهای رسانه ملی نخواهد بست.

همچنین به همه همکاران خود پیشنهاد می دهد که با خودداری از حضور در برنامه های به اصطلاح سینمایی و تحلیلی این رسانه، همدل و همراه در این اعتراض حرفه ای مشارکت کنند تا این رسانه گمان نبرد که به اتکای قدرت و بودجه وافرش می تواند هر تهمت و توهینی را نثار سینمای ایران و چهره های فرهنگی این سرزمین کند.

کانون کارگردانان نیز در اعتراض به توهین محمدصادق کوشکی به رخشان بنی اعتماد نوشت:«کانون کارگردانان سینمای ایران هتک حرمت بزرگان و سرمایه های سینمای ایران سرکار خانم رخشان بنی اعتماد و جناب آقای مسعود کیمیایی را شدیدا محکوم می کند و در برابر تخریب سینماگران سکوت نخواهد کرد.

کانون کارگردانان سینمای ایران با احترام به تمامی برنامه سازان سیما، رسما از تمامی کارگردانان سینما درخواست می کند تا عذرخواهی رسمی سازمان صداوسیما در هیچ برنامه تلویزیونی به عنوان میهمان و کارشناس شرکت نکنند».

واکنش ناصر فکوهی، جامعه شناس

در همین حال ناصر فکوهی، استاد دانشگاه تهران نیز در واکنش به سخنان توهین آمیز محمدصادق کوشکی خطاب به رخشان بنی اعتماد نوشت: اظهارنظری که خطاب به خانم رخشان بنی اعتماد، بانوی محترم و فیلم ساز ایرانی بیان شده و سرشار از اهانت است، اگر چنین اظهارنظری را حتی فردی عامی و از اقشاری که قربانی جامعه شده و درون لمپنیسم و اوباشی گری هم سقوط کرده در «چاله میدان» سابق ایراد می کرد، باعث تاسف بود؛ و وقتی خوانندگان، سوابق گوینده و جایی را که اظهارنظر انجام شده بررسی می کنند، به حال خود و مملکت تاسف می خورند.

چگونه می توان پذیرفت که تریبون های رسمی کشور در اختیار چنین افرادی قرار بگیرد که این اظهارات سخیف را درباره زنان و دختران این کشور بیان کنند. آیا این ها دفاع از ارزش است یا توهین و زیر پا گذاشتن هر چیزی که ما در تاریخ چند هزار ساله خودمان به عنوان شرف، ارزش و احترام، ادب و اخلاق اسلامی و ایرانی و سنتی داشته ایم؟ نیاز به نظر یک کارشناس فرهنگی نیست؛ از هر یک از روستاییان یا افراد ساده و کوچه و خیابان که می خواهید بپرسید ببینید دراین باره چه می گویند؟ از این رو هر چند خانم بنی اعتماد با سابقه درخشان خود به دفاع نیاز ندارد، باید پشتیبانی کامل خود و تاسف عمیق خویش را از ضرباتی که به این ترتیب به ارزش های انقلاب و اسلام و فرهنگ ایرانی و بشری وارد می شود، اظهار کنم. این سخن ها را نباید به حساب ارزش های جامعه ما گذاشت، بلکه باید آنها را بدترین ضربات برای تخریب اخلاق در این کشور دانست.

محمدصادق کوشکی کیست؟

با گوگل کردن نام او، همه اطلاعات، مربوط به همین ماجرای توهین کذایی است؛ حکایت آن کسی که با خدشه دار کردن هویت بزرگی، می خواهد خود را بزرگ کند. 

محمدصادق کوشکی متولد شهر آباده فارس، استاد دانشگاه است. او فارغ التحصیل دکترای اندیشه سیاسی از پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی است که در قامت مدرس و هر از گاهی کارشناس در تلویزیون نیز حضور دارد. کوشکی در سال 1369 وارد دانشگاه امام صادق (ع) شد. در رشته علوم سیاسی و معارف اسلامی تا مقطع فوق لیسانس تحصیل کرد و به موازات آن در کلاس های دانشکده صداوسیما هم حضور داشت. او سپس دکترای خود را از پژوهشگاه علوم انسانی دریافت کرد.

کوشکی در سال 1377 مدیر دفتر هنر و ادبیات مرکز اسناد انقلاب اسلامی شد و تا سال 1384 در این مسئولیت حضور داشته است. کوشکی تالیف را از سال 1379 با کتاب «برگی از باغ» شروع کرد، سپس با کتاب تاملی در اندیشه سیاسی امام خمینی (ره) ادامه داد و اکنون چند اثر علمی به نام او ثبت شده است.

اظهار نظر های کارشناسی ایشان از سال 1389 در واکنش به سخنان اسفندیار رحیم مشایی در باب مکتب ایرانی شروع شد و با نقد دولت حسن روحانی ادامه یافت. او در سال 1393 در همایش دلواپسیم گفت: ما شهید ندادیم تا آمریکا کدخدای ما باشد، هزاران کودک ما یتیم نشدند تا کسی توان نظامی کشور را زیر سوال ببرد.

موضع گیری وکیل رخشان بنی اعتماد

گفته می شود پس از اظهارات کوشکی که عباراتی دو پهلو و توهین آمیز نسبت به خانم رخشان بنی اعتماد به کار برده بود، این کارگردان سینما از شخص مورد نظر شکایت کرده است. در مصاحبه کوتاهی با امیر رئیسیان، وکیل خانم بنی اعتماد، از سرنوشت این شکایت سوال کردیم که در ادامه می خوانید:

از رئیسیان پرسیدیم: «آیا شکایت شما به وکالت از خانم رخشان بنی اعتماد به نتیجه ای رسیده است؟» که او به «شرق» گفت: «این ماجرا زمانی که اتفاق افتاد به صورت غافلگیرکننده ای واکنش های مردمی در حمایت از خانم بنی اعتماد دیده شد. افکار عمومی و نظرات اقشار مختلف جامعه اعم از هنرمندان یا شخصیت های مرجع و محترم اجتماعی نشان داد که باوجود نیت اولیه فرد مورد نظر، اساسا به کار گرفتن این ادبیات موجب تحقیر مخاطب توهین، یعنی خانم بنی اعتماد، نشده است بلکه موجب بروز انتقادها و تذکرهای بی شمار به گوینده شده و این یعنی داوری برحق مردم بهترین قضاوت را بدون تشریفات و تکلفات دادرسی انجام داد، مگر هدف قانون و حقوق چه چیزی بیش از تحقق عدالت و نشان دادن حق است؟ از قضا مردم به مثابه یک هیئت منصفه که وجدان اجتماعی را کشف می کنند نظر خود را اعلام کردند. امروز تلقی عموم مردم این است که اتفاقا این گونه اظهارات نشان دهنده سطح نازل تسلط هیجانی و کلامی در یک شخصیت سیاسی است که هم مدعی شناخت و دانش سیاسی است و هم مدعی توجه به منافع ملی. چگونه می شود نگران منافع ملی بود و تیشه به ریشه وحدت ملی زد؟ این کارها هم به خود این افراد لطمه وارد می کند و هم جامعه ای را که ملتهب شده است، ناآرام تر می کند.

به قول مولانا

بی ادب تنها نه خود را داشت بد/ بلکه آتش در همه آفاق زد

اینها را مردم می بینند، مردمی که داور بی طرف و حقیقی هستند. در چنین وضعیتی فرهنگ و ادبیات و هنر ما به یک شخصیت فرهنگی مثل خانم بنی اعتماد چه توصیه ای داشت؟ جواب این بود که «بیا تا داوری ها را به پیش داور اندازیم».

این شد که وقتی دیدیم حکم در دست مردم است از حکم کاغذی بی نیاز شدیم.

در نتیجه در بحث حق شکایت شخصی خانم بنی اعتماد و ادعای ایشان به عنوان شاکی خصوصی باید عرض کنم پس از این ماجرا ما شکایت خود را تنظیم کردیم و آماده اقدام قضائی بودیم و ثبت مقدماتی هم انجام گرفت، ولی با توجه به مطالبی که عرض کردم ضرورت این کار از بین رفت.

نهایتا در گفت وگویی که با خانم بنی اعتماد صورت گرفت، ایشان از حق شخصی خود گذشت و بنا شد شکایت پیگیری نشود. البته دلیل دیگر نیز این بود که منافع ملی و تسلی اجتماعی در این شرایط ملتهب، موضوعات مهم تری بودند؛ بنابراین صلاح ندیدند که این گونه رفتارها بیشتر از مصالح اجتماعی مورد توجه قرار گیرد».

اما این سوال پیش می آید که اگر رضایت خانم بنی اعتماد جلب نمی شد، نتیجه این شکایت چه می توانست باشد؟ رئیسیان در پاسخ به این پرسش به «شرق» گفت: «اول اینکه رضایت خانم بنی اعتماد با این عذرخواهی جلب نشد، بلکه اساسا گذشت کردند. تفاوت این دو در این است که رضایت از موضع سازش و توافق است، اما گذشت یک امر اخلاقی است که صرفا مبتنی بر بزرگواری گذشت کننده است و هیچ ما بازایی هم ندارد. اما درباره این گونه شکایت ها باید عرض کنم در مواردی که تابه حال در آنها حضور داشته ام، حتی یک بار هم ندیدم متهم در مرجع قضائی اظهارات خود را تکرار کند. 

اغلب مدعی شده اند که منظورشان شاکی پرونده نبوده یا گفته اند منظورشان با برداشت عموم تفاوت دارد و جملاتشان را جور دیگری تفسیر کرده اند یا در مواردی که هیچ دفاعی نتوانستند بکنند مدعی شده اند که خبرنگار در جملاتشان تغییر داده است که از قضا دیواری کوتاه تر از دیوار همان رسانه ای که ابزار قرار داده اند پیدا نکردند و این امر برای رسانه ها یک نشانه است که انعکاس دهنده مطالب غیراخلاقی، غیرقانونی و غیرواقعی نباشند و ای کاش درس عبرت باشد که متاسفانه نیست. اما در هر حال تقریبا تمام این افراد که در مقابل رسانه ها اسیر فضا می شوند و کار فکر نشده ای می کنند، در مرحله دادرسی تلاش می کنند ثابت کنند که چنین رفتاری را مرتکب نشده اند».