آرشیو پنج‌شنبه ۲۴ بهمن ۱۳۹۸، شماره ۴۵۸۵
جامعه
۱۲
موزه

موزه ها، شاخص هویت شهری

سارا کریمان

هویت مفهومی است که در پس هر چیز (فرد، شی و موضوع) به عینیتی بیرونی از خصایص و ویژگی ها اشاره دارد. در واقع هویت، معرف وجودی عناصر است.

عناصر فرهنگی، معماری و طبیعی مولفه های هویت و معرفی شهرها هستند. شهروندان برای سلامت روانی و ایجاد حس تعلق خاطر به فضای زیستی، نیازمند نقاط اتصال و اشتراک میان گروه های انسانی و فضاهای شهری هستند که اغلب بافت های تاریخی بار پاسخگویی به این نیاز را به دوش می کشند. اما این امر تا چه میزان توانایی تامین نیاز حسی گروه های مهاجر و بدون پیشینه مشترک را داراست؟

متروپولیتن یا همان کلانشهر، مبتنی بر یک هسته پرجمعیت با بازار کار بالاست؛ لذا جمعیت و بازار کار دو مولفه اصلی قلمداد کلانشهر است. کلانشهرها مملو از ظرفیت های اقتصادی هستند که با منظری از آسمانخراش ها معرفی می شوند. از این رو از شرقی ترین تا غربی ترین شان منظری مشابه داشته که بحث در خصوص این صورت یکسان فرصتی دیگر را می طلبد.

کلانشهرهای جوان تر در دنیا که اغلب طی توسعه ای بر بافت بومی منطقه پدید آمده اند و امروزه در رده مهم ترین متروپولیتن ها قرار می گیرند مانند شانگهای، در جست وجوی دستیابی به وجه تمایز، اقدام به تاسیس سالن اپراها، کنسرواتوار و موزه می کنند تا فارغ از جنبه های نمادین معماری، محتوایی قابل عرضه را جهت تفاخر شهروندان و ثانیا جلب گردشگران ایجاد کنند؛ لذا بازگشت به خویش و صیانت از گذشته و آثارش مسیری امن در ایجاد و حفاظت از نوعی سرمایه مشترک است.

بدیهی است که موزه به دلایل ماهوی و ذاتی خود می تواند وجه اشتراک شهروندان و معرف هویت شهری باشد، چراکه از میزان بالایی از بیانگری، اعتماد و تشخص برخورداراست، آنچه هیچ برج مرتفع و آسمانخراشی در اذهان ایجاد نمی کند، همان طور که در ابوظبی پس از سال ها توسعه ساخت و ساز و جلب تجارتخانه ها، دست به احداث گالری ها و برگزاری حراج های هنری زدند و دست آخر با تاسیس شعبه ای از موزه لوور تمامیت خواهی فرهنگی- هنری خود را در منطقه ابراز داشته اند و هویت فرهنگی خود را از مراکز خرید و تجارتخانه ها به موزه ها و گالری ها استحاله بخشیدند، اگرچه در عمل این امر نیز به تقویت آن دیگری می انجامد.

موزه ها در بسیاری از دیگر شهرها نیز به عنوان شاخص و معرف ایفای نقش می کنند. علاوه بر مقاصد اصلی گردشگری، سخنگوی فرهنگ، هنر و تاریخ یک شهر و منطقه نیز هستند. موزه ها خواسته یا ناخواسته ویترین و نمایی از چیستی مردمان یک خطه اند. به روزرسانی، ارتقای میزان همبستگی و مناسبات اجتماعی موزه ها، تعاملی در ژرفای نگرش خودی و دیگر نسبت به شهر و شهروندان است.

به طور مثال در شهر ملبورن که بخش زیادی از شهروندان را مهاجران، بدون پیشینه مشترک تشکیل می دهند، تاسیس موزه «مهاجرت» می تواند حلقه اتصالی میان شهروندان و در کنار سایر شاخص های طبیعی به عنوان شاخص هویت شهری در اذهان شناخته شود. از این رو موزه با ایجاد فضایی برای ابراز و نمایش دغدغه ای مشترک، اقدام به طراحی و تثبیت هویتی تازه برای شهر می کند.

کمیته تخصصی camoc شورای بین المللی موزه ها، به موضوع موزه های شهر و مردمانش می پردازد، در واقع وجهه موزه ها در مقابل مسائل زندگی مدرن، ارایه راهکارهایی برای موزه ها و همچنین طرح موضوعاتی وابسته به مسائل شهری از مباحث گفت وگو و تبادل اطلاعات بین اعضای آن است.

مطالعات صورت گرفته در این مبحث بیانگر پدیداری نگرشی نوین در خصوص مسوولیت موزه ها در قبال شهرهاست، امروزه موزه ها به عنوان عنصری تعین بخش، زمامدار بسیاری از رخدادها و تاثیرات فرهنگی هستند؛ لذا همبستگی موزه ها در امور شهری و آگاهی از ظرفیت کالبدی و روحی آنها در دستیابی به توسعه پایدار ضروری به نظر می رسد.