آرشیو دو‌شنبه ۴ فروردین ۱۳۹۹، شماره ۳۶۷۶
صفحه اول
۱
یادداشت

بازماندگان این موج تاریخی

الهام فخاری

خیلی شلوغ خیلی پرشتاب و چنان روزبه روز پرماجرا گذشت که هنوز هم نمی شود گفت تکان دهنده ترین رویدادش چه بود و چه خواهد شد. سال 1398 هجری شمسی پیش درآمدش توفان بود. سکونت گاه هایی که آب با خود برد، زیرساخت هایی که درهم پیچید و فشار توان فرسایی که بسته ترشدن تحریم های ظالمانه جهانی بر پیکره اقتصاد اجتماعی ایران آوار کرد، جان باختن شمار زیادی از هم میهنان در آسمان و بر زمین همواره ما را در مرکز خبرهای جهان نمایش داد. شاید این هنگام که کووید 19 اروپا را درنوردیده و دارد قاره آمریکا را هم فرامی گیرد، جهان حال و روز سالانه ما را دریابد و سایه هول آور مرگ را بکاهد و جنگ افزارها را کند کند. کم کم چندشنبه بودن و چرخه دقیق زمان که ثانیه و دقیقه هایش برایمان تعیین کننده بود جایش را به تاریک و روشنای شب و روز داده است، درست برخلاف همه روندی که آدمی دست کم در سده کنونی پیموده بود. زمان کش می آید، گس و در تعلیق در ابرشهرهایی که مردم سال هاست چندنوبته کار می کردند. غوطه وری در ناروشنی و بی زمانی در روزهایی از سال که بیشتر ما سروسامان دادن به بسیاری از امور مالی و اداری را به این زمان واگذار می کرده ایم، بیم های دیگری را افزود. جهان و زمان ما را و همه جهان را زمین گیر کرد و دنیای امن برنامه ریزی شده خیلی ها از جریان ایستاد. کرونای جهش یافته نه طبقه اجتماعی برمی تابد نه مرز کشورها را به رسمیت می شناسد. ویروسی است که سامانه(سیستم) ها را آلوده و درگیر و کارکردها را نابود می کند. در سامانه های بدنی مانند کلیه و گوارش و تنفس نشسته و همه سامانه های خرد و کلان اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی را به هم ریخته است. مرگ پیش روی هر یک از ما، مرگ پیش روی همه جهان بیش از همیشه خودنمایی می کند. گرچه همواره بر رگ گردن مان می توانسته فشار بیاورد، ولی این روزها راه نفس مان را تنگ کرده است. کووید 19 تنها یک چالش بهداشتی یا زیان بزرگ اقتصاد جاری جهانی نیست. جهانی که هر روز شمار کشتگان حوادث جاده ای یا کشتارهای جنگی اش بیش از اینها بود، ازنفس افتاده است. کووید 19 راه انداز یک چالش بزرگ فلسفی و درنگی بر معناها و کیفیت زندگی فردی و گروهی، بومی و جهانی ما است. پیشرفت فناوری و شتاب توسعه نامتوازن و صنعتی حاشیه امنی برای بخش هایی از جامعه جهانی پدیدآورده و انگاره چیرگی و فرمان دهی آنان را تقویت کرده بود. 

اکنون کووید 19 آن هاله و سهم برتر را به چالش کشیده، قربانی گرفته و داستان بسیاری را به آخر رسانده است، کاری که بسیاری از سازمان های مردمی و انجمن های تخصصی در همه این دهه ها نتوانسته بودند انجام دهند و انباشته ای چنین به میدان آورند. ویروسی جهش یافته که هنوز خاستگاه آن، آزمایشگاه یا طبیعت، روشن نیست، سبک زندگی روزمره، الگوی زندگی کاری و آینده ما را به پرسش گرفته است.

انقلاب صنعتی زندگی روستایی در خوشه های خویشاوندی و هویت خانواده گسترده با دسترسی به فضاهای باز را به هسته های کوچک شهری در خانه های کوچک ساختمان های چندین طبقه و جاری در فضاهای همگانی شهری دگرگون کرده بود. صنایع و بنگاه های بزرگ اقتصادی و فناوری فرمان جریان های اجتماعی را به دست داشتند و صدای منتقدان در میان هیاهوی صنعت و تجارت گم می شد. این روزها آن ارابه بزرگ پرصدا ناچار شده بایستد و این فرصتی تاریخی است. منتقدان و کسانی که در پی انجام توسعه پایدار و بازگرداندن جریان سازگارانه و روادارانه زندگی بوده اند، اکنون باید نقشی تاریخی ایفا کنند. جهان پرشتاب، پرمصرف و شلوغی این روزها آرام گرفته و جمعیت در خانه با فردیت خود باید کناربیاید، از رقابت بکاهد، بیش تر بخوابد، کالاهایی را کنار بگذارد و اولویت های داشته و نداشته هایش را بازنگری کند. چنین تکانه ای می تواند جریان های فراوری و خدمات را دگرگون سازد. 

برنامه های توسعه ای پنج- شش ساله و چشم اندازهای ده-بیست ساله با چالش های دو سال اخیر ایران دچار کندی و گره خوردگی شدند و اکنون کووید 19 لرزه ای جهانی بر همه الگوی برنامه ای و مدیریتی در جهان انداخته است که کشور ما هم از آن اثر می پذیرد. پیش لرزه هایی که ایران پیش از این و در طی یک دهه تجربه کرده، تحریم ها، دستاوردهای برجام و سپس تحریم های بسیار سخت، چالش های ویران گر طبیعی ازجمله زمین لرزه کرمانشاه و آذربایجان و سیل فراگیری که از کرانه های شمالی ایران تا استان های مرکز و جنوب ایران را دربرگرفت، مدل متفاوتی از شرایط را رقم زده است. پیش از گسترش کووید 19 فروش نفت ایران محدود، تبادل تجاری و اقتصادی بسته و گردشگری ایران بخش زیادی از مشتریان خارجی خود را از دست داده بود. کسب وکارهای ایرانی در سپهره جداشده از فضای فراوری و تجارت جهانی دورانی را سپری کرده اند و ناپایداری های شاخص های مالی و بازرگانی پیش از این تجربه شده بود. ما تنهایی تنهاتری را در جهان تجربه کرده ایم و تنهاتر از دیگران به زندگی ادامه دادیم.

تنهایی امروز ما در ایران می تواند آن که و آن چه که از ما می ماند را به ژرفای تاریکی بکشاند یا از سویی می تواند از ما مردمانی روادارتر، با برنامه های کوتاه مدت و در سامانه هایی چابک تر و شبکه های اثربخش تر بازآرایی کند. کووید 19 برخی از ما را کشته و باز هم خواهد کشت. نمی دانیم چه کسانی بازماندگان این موج تاریخی هستند، ولی می توانیم به آرام تربودن مان در برابر نداشته ها و داشته ها، به بازنگری مان به سالمندان و گروه های ویژه، به خوراک رسانی به گودهای فراموش شده بپردازیم و ببینیم که ما ، این تنهایان در جهان، در روزهای کووید 19 در نداری و دشواری، در بی پناهی، توانستیم شبکه ای از توانمندی مدنی را به جریان بیندازیم و توانستیم بر خط و مرزهای ساختگی دهه ها چیره شویم و با هر باور و رویکردی، ایران و مردم برایمان کانون کار باشند. پس از این روزها ما با موجی از نیازهای درمان های تنفسی، روان شناختی،کسب و کار، و مشاوره های ارتباطی روبرو خواهیم شد. باید نسبت به خاموشی و بازگشت بیماری هشیار باشیم و کسب و کارهایی برای همین جریان یابند. این روزها ما باید باور کنیم بخشی از جامعه ایرانی از سیل، زمین لرزه،انفجار، ازدحام، آشوب، گرانی، نداری و کووید 19 زنده می ماند، و تنهایی و خانه نشینی از این بازماندگان مردمانی با فلسفه متفاوتی می سازد. ایرانیانی که نان از گلوی هم نبرند، دهان از دروغ شسته باشند، لقمه از زخم یکدیگر نگیرند، در برابر ناپایداری های تجاری چابک تر باشند و از مغاک ترس و مرگ بیرون آمده باشند. جوانه های شاخه ها و رویش دامنه ها و دشت های ایران نویدبخش روزی نو و نوروزی دیگر است.