آرشیو پنج‌شنبه ۱ خرداد ۱۳۹۹، شماره ۴۶۵۳
جلد دوم
۷
نگاه

مشکلات حفاظت از میراث فرهنگی

سپیده موسوی

 هفته میراث فرهنگی بهانه ای است تا نگاهی داشته باشیم به مسائل و مشکلاتی که بناها و بافت های تاریخی در ایران دارند. 24 اثر فرهنگی، تاریخی و طبیعی ایران رد فهرست جهانی یونسکو جای دارد و هزاران بنا و محوطه تاریخی دیگر یا در کشور به ثبت ملی رسیده اند یا در صف ثبت به انتظار نشسته اند. تعدد و تنوع بناها و محوطه های تاریخی و فرهنگی در ایران بر کسی پوشیده نیست. با داشتن چنین ثروت غنی و پرتعدادی اما نحوه حفاظت از این میراث همچنان جای سوال و نگرانی دارد. این نگرانی وقتی اوج می گیرد که خواندن خبر آتش سوزی یا تخریب بناها و محوطه های تاریخی کشور به خبری همیشگی تبدیل شده است. از میان موانعی که در برابر حفاظت صحیح از این تعداد بی شمار آثار و ابنیه تاریخی، تعارض حقوقی میان وزارتخانه با مالکان تاکنون منجر به ورود خسارت های مادی و معنوی بسیاری شده است. ثبت ملی آثار گاهی در تضاد با منافع مالکانه قرار می گیرد، از سویی با بنایی ارزشمند مواجه هستیم و از سویی دیگر با مالکی که به ارزش مادی خانه یا ملک چشم دوخته است. در اندک مواردی این اختلافات چنان بالا می گیرد که مالک خود دست به تخریب یا آتش زدن بنا می زند. تعارضات حقوقی، نیروی حفاظتی ناکافی و به روز نبودن قوانین وزارت میراث فرهنگی در بسیاری از پرونده ها راه را برای تخریب و از دست رفتن بناهای تاریخی هموار می کند. در سالی که گذشت همراه با خسارت های سیل، این آتش سوزی در بازار تبریز و میدان حسن آباد بود که خسارت های هنگفتی را برای تاریخ این سرزمین به جا گذاشت. آتش سوزی در میراث فرهنگی قطعا تنها به آثار فرهنگی و تاریخی کشور ما مربوط نیست و هر از چند گاهی و البته متاسفانه، نوتردام ها هستند که طعمه حریق می شوند. با این حال نگاهی به علل حادثه روشن می سازد که بسیاری از آتش سوزی های بناهای فرهنگی و تاریخی در کشور ما می توانند با تمهیدات ساده ای رفع شوند. نگاهی به دلایل آتش سوزی در موارد بسیاری نشان می دهد که از بین نبردن علف های هرز و اتصال برق دو عامل اصلی در شکل گیری آتش سوزی هستند. در حالی که وزارت میراث فرهنگی با تمهیداتی می تواند با رفع کردن این دو نکته بسیاری از بناهای تاریخی را از نابودی نجات دهد، اما این وزارتخانه تاکنون پروتکلی جامع برای محافظت تمام قد از بناهای تاریخی در برابر آتش تدوین نکرده و علف های هرز و سیم های برق همچنان بلای جان آثار تاریخی کشور هستند.