آرشیو سه‌شنبه ۱۰ تیر ۱۳۹۹، شماره ۷۳۸۱
ایران قرن
۱۶
سرمقاله

عملیات در تخت جمشید

پروفسور «ارنست امیل هرتسفلد» باستان شناس آلمانی در سال 1284 خورشیدی- ‍1905 میلادی برای نخستین بار برای انجام تحقیقات به تخت جمشید سفر کرد و در سال 1299 نتایج تحقیقات خود را در کتاب «سنگ نبشته های ایران» با همکاری «فریدریش زاره» منتشر کرد. او بار دیگر در سال 1301 به تخت جمشید بازگشت و این بار تا سال 1303 در ایران بود.

هرتسفلد در این مدت نقشه ای از کل محوطه و حدود 500 قطعه نگاتیو  و همچنین به تقاضای «فیروز میرزا نصرت الدوله» والی فارس، گزارشی درباره وضعیت و نقشه موقعیت آثار بر جای مانده، وضعیت حفاظت از بقایا، تخمین زمان و هزینه های بازسازی تخت جمشید تهیه کرد.

موسسه شرق شناسی دانشگاه شیکاگو در سال1310 مسئولیت حفاری و مرمت در تخت جمشید را برعهده گرفت و هرتسفلد به عنوان مدیر هیات اعزامی به تخت جمشید منصوب و در همان سال به همراه «کارل برگنر» معمار، «آلکساندر لنگسدورف»، تاریخدان، «دانلد ای. مک کون» و یک عکاس به نام «هانس فون بوس»  به تخت جمشید اعزام شد.

خاکبرداری پلکان شرقی کاخ آپادانا، خاکبرداری پله های تالار شورا، خاکبرداری آرامگاه خشایار، کشف کتیبه تاسیس کاخ جنوب شرقی، و کاخ صدستون، کشف مجموعه الواح گلین تخت جمشید، کشف الواح زرین و سیمین با کتیبه ای از داریوش مربوط به تاسیس کاخ آپادانا از مهم ترین اقدامات این گروه بود.

آنها در سال 1311 از کتیبه واقع بر یکی از آرامگاه های سلطنتی عکاسی کردند و هرتسفلد با استناد به آن توانست شرح و تفسیر اولیه خود از سنگ نگاره ها را اصلاح کند.

هرتسفلد در بهار 1313 برای همیشه تخت جمشید را ترک کرد و «اریک فریدریش اشمیت» از اوایل سال 1314 با همکاری دانلد ای. مک کون، «بوریس دوبنسکی»، «جان اس. بولز»، «الیوت اف. نویز» و «ریچارد سی. هینز» کاوش در مجموعه تخت جمشید و محوطه آن را آغاز کرد.

اکتشاف دوران سه ساله او : کشف لوحه سنگی با خط میخی مربوط به احداث بنای کاخ آپادانا، خاکبرداری از کاخ خزانه و کشف نقش برجسته های پذیرایی در دربار، کشف ظروف پذیرایی و غنایمی از بین النهرین، مصر و یونان بود. اشمیت سه جلد کتاب درباره تخت جمشید و کتابی دیگر درباره کاخ خزانه منتشر کرد. با آغاز جنگ جهانی دوم در 9 شهریور 1318 فعالیت حفاری تخت جمشید متوقف شد.

روزنامه اطلاعات سه شنبه 29 آذرماه 1311 در سر مقاله خود با عنوان «عملیات در تخت جمشید» می نویسد:

«خوانندگان محترم اطلاع دارند که موسسه شرقی دارالعلم شیکاگو از دولت ایران تقاضا نموده بود که به خرج خود در خرابه های تخت جمشید اقداماتی برای پاک کردن آن نقطه و بیرون آوردن عمارات و تعمیرات لازمه بنماید، این اقدام موسسه مزبور بطوری که سابقا نیز تذکر داده شده از لحاظ پیدایش تاریخ قدیم ایران و حفظ یکی از بزرگترین آثار تاریخی دنیا می باشد.

پروفسور هرتسفلد که از طرف موسسه مزبور ماموریت فوق را برعهده گرفته است، با جدیت مشغول انجام کار های خود می باشد و موافق راپورتی که واصل گردیده از بدو شروع به کار تاکنون کارهای ذیل انجام پذیرفته است:

1- تعمیر یک قسمت از اندرون خشایارشا

عمارت مزبور تا ارتفاع دو متر مستور از خاک شده بود و اینک به کلی پاک و تمام عمارت از زیر خاک بیرون آمده است و در پاییز و زمستان گذشته ساختمان قسمت عقب بنا و در تابستان گذشته قسمت جلوی آن بعمل آمده و فقط نصب ستون های طالار [تالار]  بزرگ باقی مانده است.

2- کارهایی که برای خود تخت (صفه) بعمل آمد:

الف- حیاط سلام که در جلوی قصر کوچک داریوش بوده پاک گردیده است، عده ای از سنگ های حجاری شده آن که زمین افتاده بود در جاهای اصلی خود نصب شده و عملیات در آنجا هنوز ادامه دارد. کف طالار اصلی قصر کوچک داریوش که خراب شده بود، به حال اولیه عودت داده شد.

ب- حیاط سلامی که در قصر کوچک خشایارشا و در بلندترین نقطه تخت واقع است، چون قسمت هایی از آن را باران برده بود به حال اولیه عودت داده شده و عملیات این قسمت هم هنوز ادامه دارد.

ج- دالان سه دروازه که وسیله ارتباط عمارات دیگر بوده با عمارت مجاور آن خاکبرداری شده است. در این عمارت پلکانی با حجاری های بسیار ظریف و دو سر ستون که خوب حفظ شده اند و نصف یک سر ستون بزرگ که تنه گاوی را با سر انسان نشان می دهد کشف شده اند.

د- در تالار صد ستون پی دیوارهای سمت جنوب آن معلوم شده است. در گوشه آن سنگ نوشته ای متعلق به آرتا کزرسش اول بود.

ه- درب بزرگ اصلی که در مقابل پلکان بزرگ واقع است خاک برداری شده، علاوه بر دالان چهار ستونه ای که آنجا واقع و خاک برداری شده آثار دیوارهایی نیزکه فضای جلوی تالارهای بزرگ جلوس را منقسم به حیاط های متعدد می نموده کشف گردیده است.

و- مجرای عظیمی که در زیر تخت واقع و برای جمع کردن آب باران و غیره از روی تخت بوده به اندازه تقریبا یک کیلومتر پاک شده و مخرج آن هنوز معلوم نیست عملیات برای کشف و پاک کردن دنباله و مخرج آن ادامه دارد.

ز- در پای تخت خاکی که تا نصف دیوار را می پوشانید برداشته شده است.

 3- عملیاتی که در خارج تخت بعمل آمده است

الف- مدت 3 ماه در تپه کوچک بدون اسمی که در جلگه مرودشت واقع وشامل آثار دهکده های متعلق به تقریبا 6000 سال قبل (عصر حجر) بود حفاری بعمل آمد. چون در آن زمان فلزات هنوز کشف و معمول نشده بود تمام اشیا و ادوات کوچک از سفال یا از سنگ بوده است.

ب- چندی است که در خرابه های استخر سه کمانه زده اند. مقصود از این کمانه ها این است که اولا عمق خرابه ها و طبقات مختلف خاکی که آن را تشکیل می دهد، معلوم شود تا حفاری مفصل تری در نقاط مناسب آن بعمل آید. آنچه تا به حال تعیین شده و بدست آمده این است که در زیر دوطبقه خاک متعلق به عهد اسلام 3 طبقه خاک که از قرار معلوم متعلق به عهدهای ساسانی، اشکانی، هخامنشی می باشند وجود دارد. کمانه ها هنوز به طبقه سفلای خاک نرسیده اند و در هر قسمت عملیات حفاری و تعمیر وخاک برداری ادامه دارد و هر روز یک کشف تازه به اطلاعات آثار تاریخی پرس پلیس [پرسپولیس] می افزاید.»