آرشیو شنبه ۲۲‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۵۷۵۳
صفحه آخر
۲۰
کافه میرداماد

گفت و گو با دکتر سیدحسن موسوی چلک رئیس انجمن مددکاری اجتماعی ایران

مثبت نگری ضرورت جامعه امروز است

گفتگو: طاهره آشیانی

آدم ها دوگونه اند، آنهایی که طبق یک توصیه قدیمی به جای لعنت فرستادن به تاریکی، شمعی روشن می کنند و آنهایی که در تاریکی به زندگی ادامه می دهند و نق می زنند، فحش می دهند و تاریکی برای خودشان و دیگران را عمیق تر و سیاه تر می کنند. آدم ها دو گونه اند آنهایی که مثبت نگری و امید را دوست دارند و می گردند و آدم های مثبت و امیدوار را پیدا می کنند تا تاب آوری خود را تقویت کنند و آنهایی که آدم های امیدوار و مثبت نگر را مسخره می کنند و به آنها القابی مانند بی تفاوت و سیب زمینی می دهند و می گویند روان شناسی زرد و عامیانه باعث شده برخی از آدم ها در میانه همه مشکلات به روزنه ای نگاه کنند که نوار بسیار باریکی از نور از آن می تابد و تلاش می کنند این روزنه را به دریچه تبدیل کنند. به نظر این گروه، زندگی در ذات خود سخت و مشکل نیست بلکه این شرایط زندگی است که گاهی سخت می شود اما شرایط همیشه ثابت نیست و به قول حافظ: دور گردون گر دو روزی بر مراد ما نرفت / دائما یکسان نباشد حال دوران، غم مخور این غم نخوردن نشانه بی رگ بودن نیست، بلکه نشانه ایمان و امید به روزهای بهتر است، نیرویی که در ذات و فطرت انسان ها وجود دارد.

برای توصیف این امید و اما و اگرهایش با دکتر موسوی چلک، هم صحبت شدم، دکتری که بر این باور است انسان بدون امید تبدیل به مردابی راکد می شود که کم کم می پوسد و بوی تعفن می گیرد. امید یکی از گسترده ترین معانی در زندگی بشر است که از زوایای مختلف می توان به آن نگاه کرد.

رابطه اقتصاد با امید اجتماعی

دکتر چلک می گوید: امید به زندگی به سن و سال افراد ربط دارد. آخرین آمار در ایران نشان می دهد که امید به زندگی در زنان 76 سال و در مردان 74 سال بوده و به این معناست که بعد از 60 سالگی، افراد چقدر سالم و امیدوار زندگی می کنند.این روند نسبت به سال های گذشته روبه رشد بوده و دلیل این رشد بیشترشدن خدمات اجتماعی، درمانی و فراگیری اطلاعات در میان افراد است.

درباره امید اجتماعی و فردی پژوهش های مستند زیادی وجود ندارد، اما از آنچه که موجود است می توان به این نتیجه رسید که امید اجتماعی در جامعه ما زیاد حالش خوب نیست. پژوهشی که دو سال قبل درباره سلامت روان انجام شد و از 6000 نفر سوالاتی شد، نشان داد که بیشتر مردم ایران دچار نگرانی هایی هستند که امید اجتماعی آنها را پایین می آورد. نگرانی از فوت اطرافیان، نداشتن امنیت شغلی و مالی از مهم ترین نگرانی ها بود. حال و روز اقتصادی بشدت بر امید به زندگی تاثیرگذار است چون در شرایط بحرانی مردم نمی توانند چشم اندازی درستی برای خود ایجاد کنند و همین امیدشان را به یاس تبدیل می کند. ضعیف شدن بنیه اخلاقی یکی از دلایل دیگری برای کم رنگ شدن امید اجتماعی است.

دوری  از آدم های نق نقو

به دکتر چلک می گویم: برخی افراد هر چقدر شرایط اجتماعی و اقتصادی ناامیدکننده باشد اما تلاش می کنند شرایط را بهتر کنند. این آدم ها را آدم های امیدوار می نامیم، ریشه خوش بینی آنها در چیست؟

وی می گوید: انسان بدون امید نمی تواند زندگی کند. امید باعث تلاش و تکاپور می شود و زندگی را به حرکت می آورد، اما سوال این است که با امید چقدر می توانیم به آینده باثبات تر دست پیدا کنیم؟ این جاست که امید فردی به امید اجتماعی گره می خورد و تفکیک آنها از هم سخت می شود. امید فردی ارتباط مستقیم به سبک زندگی و نوع نگرش افراد در خانواده و اطرافیان دارد. محیط هایی که افراد در آن قرار می گیرند در نگرش آنها تاثیرگذار است؛ محیط هایی مانند خانواده، مدرسه، محل زندگی و کار، دانشگاه و... . وقتی ما مدام با آدم هایی سرو کار داشته باشیم که مرتب نق می زنند، طبیعی است که همان کورسوی امیدی که برای خودمان باز کرده ایم هم بسته شود. رفتار والدین و نوع برخورد آنها با مسائل، اولین چشم اندازهای زندگی کودک را شکل می دهند، هرچند بچه ها هر چه بزرگ تر می شوند به دلیل گستره ارتباط شان و دریافت اطلاعات بر نوع نگرش آنها تاثیر می گذارد و هر چه بزرگتر می شوند بیشتر فرق بین آنچه به آنها گفته شده و واقعیت اجتماعی را درک می کنند.

 خود مراقبتی را جدی بگیریم

به دکتر چلک می گویم در جامعه امروزی به دلیل مشکلات زیادی که وجود دارد، افراد مثبت نگر گاهی مورد تمسخر قرار می گیرند و همین باعث می شود فرد با چالش هایی روبه رو شود و حتی گاهی از جمع فاصله بگیرد... .

می گوید: مثبت نگری یکی از ضرورت های جامعه امروزی ماست. یکی از مهارت هایی که باید همه یاد بگیرند، خودمراقبتی است. یکی از راه های تقویت خودمراقبتی، مثبت نگری است. روان شناسی مثبت نگری در دنیا طرفداران زیادی دارد چون افراد به مرور و با کسب دانش تجربه های فردی یاد می گیرند برای زندگی بهتر، مثبت نگری یک الزام است. البته این را هم باید بگویم که مثبت نگری به معنای نادیده گرفتن کمبودها نیست.گاهی افراد برای مسائل کوچک بی تابی می کنند؛ مسائلی که بر کلیت زندگی آنها تاثیر چندانی ندارد و اینها باعث ایجاد اختلالات روانی می شود و پژوهش ها نشان می دهد مردم جامعه ما بیش از آن که مثبت نگر باشند دنبال مشکلات و بزرگ نمایی آنها هستند. مسائل جزئی آدم های مثبت نگر را عصبانی نمی کند. آنها نیمه پر لیوان را می بینند اما برای پر کردن نیمه پر هم تلاش می کنند. آدم های مثبت نگر اتفاقا مطالبات اجتماعی بالایی دارند و معمولا سکوت یا خودخوری و دیگرآزاری ندارند اما آنها بلدند در حالی که مطالبه گر هستند و برای آینده بهتر تلاش می کنند، رفتار خود را هم مدیریت کنند. این مدیریت باعث می شود که تاب آوری اجتماعی آنها افزایش یابد. سازگاری آنها با جامعه و داشته هایشان به این معنی نیست که ظلم پذیر هستند، آنها به دنبال حق هستند اما قبل از این که مطالبه گری را شروع کنند، پرس و جو می کنند که حق چیست؟ این روش را می گویند مسوولیت پذیری اجتماعی که اتفاقا در آدم های مثبت نگر خیلی بیشتر از آدم های منفی گراست. 

رابطه امیدواری با عملگرایی

دکتر چلک می گوید: آدم های مثبت نگر بیشتر عملگرا هستند؛ چون باور دارند که باید برای تغییرات بهتر دست به عمل بزنند برای همین است که نوعدوستی در آنها بیشتر است. در زمان بحران های اجتماعی و بلایای طبیعی دست به اقدام می زنند و این اصلا ربطی به میزان داشته های آنها ندارد. آنها تفکرشان پر از امید به زندگی است برای همین در زمان زلزله، سیل و... به جای نق زدن دست به کار می شوند و کمک می کنند در عین حال کمبودها را هم به چالش می کشند و مطالبه گری می کنند. مثلا می روند به سیل زده ها کمک می کنند اما این سوال را هم از مسوولان می پرسند که چرا به وظایف خود عمل نمی کنند. ایمان و توکل یکی از تکیه گاه های آدم های امیدوار است. آنها به خدا ایمان دارند و چون او را قادر مطلق می دانند، باور دارند عاقبت روزنه ای پیدا و مشکلات حل خواهد شد. رضایتمندی در آدم های امیدوار و مثبت نگر زیاد است. این ربطی به میزان داشته های مالی و مادی آنها ندارد. هرچند همه اینها بستگی به معیار و خط کشی دارد که آدم ها در زندگی انتخاب می کنند. برخی آدم ها از رفاه بالایی برخوردارند اما شاخص امیدواری در آنها پایین است و عکس این قضیه هم وجود دارد. باز هم تاکید می کنم امیدواری و مثبت نگری رابطه مستقیم با انتخاب آدم ها دارد و در شرایط سخت اجتماعی آدم ها باید مهارت خودمراقبتی را یاد گرفته باشند تا تاب آوری شان قوی تر شده باشد و در این میان امید حرف اول را می زند.