آرشیو سه‌شنبه ۲۵‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۵۷۵۶
فرهنگ و هنر
۹

درباره دکتر طوبی کرمانی ، مدرس دانشگاه و اولین فیلسوف زن ایرانی که 3 روز پیش درگذشت

طوبی در بهشت

زینب مرتضایی فرد

طوبی کرمانی و داخل پرانتز بازنشسته. اینها را با اولین جست و جو در فضای اینترنت، می توانید روی سایت دانشگاه تهران ببینید، سایتی با فضا و اطلاعاتی مشابه دیگر دانشگاه ها، هیچ کدام جز اطلاعات پرسنلی ساده و چند سطر خشک و رسمی چیزی نمی نویسند. تحصیلات، کتاب ها و مقالات و دروس ارائه شده برای هر استاد، نهایت مواردی است که می شود خواند. خب... دانشگاه ها نمی توانند بیش از این هم بنویسند، چارت علمی خاص خود را دارند و باید به همین بسنده کنند، اما پس کجا و چگونه در جریان قرار بگیریم که دکتر طوبی کرمانی اولین فیلسوف زن ایرانی، زنی که یک عمر تدریس و تحصیل، یک عمر فعالیت علمی را به مادری گره زد و تا پایان عمرش همین آخرین مورد، یعنی مادر بودن را بزرگ ترین افتخار خود دانست، روز شنبه درگذشته است. استادی که شاگردانش حال و هوای خاصی در کلاس هایش پشت سر گذاشته و از او تواضع و مهربانی یاد گرفته اند، زنی که در تمام عمر خود دغدغه تقریب و وحدت داشته، دیگر میان ما نیست و از آنجا که اهل هیاهو نبوده، جامعه چندان نمی شناسدش، روزی آرام به این جهان آمده و تمام آنچه را فکر می کرده باید انجام دهد، تا حد زیادی به نتیجه رسانده و بعد هم رفته در سایه درخت هایی که هم نامش در بهشت روییده اند. خانم غدیر حجازی، کارشناس ارتباطات خارجی اتحادیه جهانی زنان مسلمان که سال ها حشر و نشر و همکاری با دکتر کرمانی داشته، روایت های جالبی از زندگی ایشان دارد. روایت هایی که بخش هایی از آنها در ادامه منتشر می شود.

مثنوی خوانی با کودکان

دکتر کرمانی دکترای خود را در رشته فلسفه و کلام اسلامی در دانشگاه تهران به پایان رساند. با این که ایشان رساله خود را در آمریکا انجام داده بود، اصرار داشت برای دفاع به ایران بیاید و در ایران فارغ التحصیل شود. پس از دفاع فوق دکترای خود به دانشگاه U.C.S.D و دانشگاه U.C.L.A  ایالت کالیفرنیا رفت. عنوان رساله دکتری ایشان بررسی ماهیت و آنیت زمان در حکمت متعالیه و هنری برگسون بود. ایشان اولین بانوی ایرانی دارای مدرک دکترای فلسفه بود. البته در عین فیلسوف بودن بیان شیوای ایشان قابل درک و فهم و هضم برای عموم بود. ایشان سخنران اولین نشست تخصصی فلسفه و کودک در سال 93 بود و از داستان های مثنوی، پندها و پیام های فلسفی، با بیانی کودکانه برای کودکان استخراج کرده بود. خانم دکتر کرمانی دیدی دقیق و جزئی به امور داشت. فلسفه باعث شده بود ایشان دید سیستماتیکی به تمام امور داشته باشد و مسائل را به سرعت از تمام جوانب بررسی کند. در هر مساله ای تحلیل ایشان دقیق و بی نقص بود. دقت نظر و نظم و حافظه عالی ایشان زبانزد همگان بود.

مراقبت از فرصت ها و سرمایه ها

خانم دکتر کرمانی تا آخرین نفس، آخرین لحظه و آخرین ذره توان خود برای دفاع از آرمان ها و باورهایش خرج کرد و هرگز دست از انقلابی زیستن برنداشت. مهم ترین آرمان او خدمت به اسلام و نظام بود و در این راه هرگز خسته نشد. در ایام کنفرانس وحدت اسلامی به لحاظ حضور مهمانان خارجی حجم کار فشرده می شد، اما خود را مقید می کرد که براساس استقبال مهمانان به فرودگاه برود. حتی در کنفرانس اخیر وحدت اسلامی (سال 1398) ایشان علی رغم تب بالا و آنفلوآنزای شدید، چندین شبانه روز بی استراحت در هتل با مهمانان جلسه گذاشت و شب، چند ساعت در نمازخانه هتل استراحت کرد، چراکه از نظر او این فرصت ها و سرمایه ها نباید هدر داده می شد. بارها به محض تمام شدن شیمی درمانی و ترخیص از بیمارستان به دفتر و دانشگاه می رفت و محال بود، جایی برای صحبت و سخنرانی و تدریس دعوت شود و اجابت نکند. حتی گاهی محافل گمنام و دانشجویی و کوچک از این همه توجه و اهتمام و دقت نظر ایشان تعجب می کردند.

تواضع در عین شجاعت

دکتر کرمانی تجلی نیکوترین صفات از جمله شهامت، مروت، صداقت، اخلاص و تواضع بوده و در کار نیز خستگی ناپذیر و پرجنب و جوش بود. به طوری که هر وقت یکی از ما کارمندان شان از انجام کاری خسته یا مایوس می شدیم، خود ایشان انجام کار را به عهده می گرفت و همیشه به ما می گفت «مادرجان کار باید انجام بشه». حتی در قدم برداشتن و راه رفتن نیز علی رغم سن و سال و بیماری برای ما همپایی با ایشان سخت بود. برای خانم دکتر کرمانی پست و جایگاه و مقام هرگز اهمیتی نداشت، شان انسانی برای ایشان محترم بود، همواره جلوی پای همه از بزرگ و کوچک از جا برمی خاست و همه را با تواضع خود شرمنده می کرد. در عین تواضع ایشان شجاعانه و با صراحت از مواضع و اعتقادات خود دفاع می کرد و آنجا که صلاح می دید، انتقادات خود را به عنوان پند مادرانه و بدون تعارف بیان می کرد.

بهترین مادر، بهترین همسر

دکتر کرمانی همواره به ما می گفتند موفقیت، تحصیلات و جایگاه شان را مدیون حمایت های همسرش است، چراکه ایشان بعد از ازدواج وارد دانشگاه شده بود. او در کنار موفقیت های شغلی دو فرزند موفق تربیت کرده و رابطه ای دوستانه با فرزندان و حتی نوه های خود داشت.  در سال های آخر که همسرش بیمار بود، بارها به تنهایی همسرش را بردوش حمل کرده و به دکتر و بیمارستان برد و مشغولیت های کاری هرگز مانع رسیدگی به امور منزل، همسر و فرزندانش نشد. بارها برای یک جلسه سخنرانی تا چابهار یا کاشان رفت و همان روز بازگشت تا همسرش تنها نباشد.

همیشه معلم

او علی رغم سمت ها و پست های متعدد همواره خود را استاد دانشگاه و معلم معرفی می کرد و می گفت من قبل از هر چیز یک معلم هستم. برای شاگردانش نه معلم بلکه مادر بود. در توضیح و تفسیر مطالب در کلاس خسته نمی شد و همه شاگردانش او را با کوله پشتی بر دوش و لبخند بر لب به یاد دارند. ایشان هر روز قبل از همه به دانشگاه می رفت و تا آخرین روز بازنشستگی بعد از همه از دانشگاه خارج می شد. بارها اتفاق افتاده بود که به خاطر امتحان گرفتن از یک دانشجو یا مشاوره یک پایان نامه یا اصلاح یک نمره، ساعت ها در دانشگاه منتظر دانشجو باشد. محال بود تماس از دست رفته ای روی گوشی داشته باشد و خودش شخصا دوباره با تماس گیرنده، تماس نگیرد.

همیشه مادر

خانم دکتر کرمانی برای تمام همکاران و کارمندان و شاگردان خود، قبل از هر چیز مادر بود. ما را مادرانه تربیت کرد و زمینه پیشرفت زیردستان خود را فراهم می کردند. لحظه به لحظه حضور ایشان برای همه ما خاطره بود. در ایام آخر که بیماری ایشان شدت گرفته بود و درد بسیاری را تحمل می کرد، بارها از او خواستیم کمی بیشتر استراحت کند، اما می گفت «تنها خواسته من از خدا این است که در بستر بیماری نیفتم و ایستاده بمیرم.»  پنج روز قبل از فوت علی رغم وخامت حال، در دفتر و جلسه حاضر شد و از همه حلالیت طلبیده و خداحافظی کرد. این فرصتی است که خداوند به هرکسی نمی دهد.

بانوی پرمشغله

در کارنامه فعالیت های پربار زنده یاد طوبی کرمانی سمت های بسیاری دیده می شود. مشاور دبیرکل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، عضو کمیسیون بانوان و جوانان مجمع تشخیص مصلحت نظام، عضو شورای خیرین سلامت کشور، عضو شورای مرکزی شورای فرهنگی اجتماعی زنان، اولین زن رایزن علمی و فرهنگی در یونان، مدیرمسوول کتاب علمی پژوهشی «زنان»، مولف و مترجم برتر بین الملل دانشگاه تهران، مدیرکل سابق امور اجتماعی و ایرانیان خارج از کشور و عضو شورای سیاست گذاری زنان اهل بیت(ع) شماری از مسوولیت های او بوده است. همچنین، تالیف بیش از 60 مقاله، تالیف و تصنیف 12 کتاب علمی و اجتماعی و شرکت در بیش از 80 کنگره ملی و بین المللی در داخل و خارج کشور از جمله آثار علمی و فرهنگی اش است.