آرشیو سه‌شنبه ۲۵‌شهریور ۱۳۹۹، شماره ۵۷۵۶
صفحه آخر
۲۰

فیزیک همان شیمی است!

علیرضا رافتی

 حوالی روزهای این هفته از 22 تا 28 شهریور را که در صفحات تاریخ ورق می زنیم به یک اتفاق مشترک در سال های متفاوت برمی خوریم. اعزام محصلان فلان وزارتخانه به فرنگ. از سال 1305 این قانون تصویب شد که حکومت ایران هرساله چند محصل بااستعداد را برای تحصیل در خارج از ایران و معمولا در اروپا و اغلب در فرانسه بورسیه کند.در تقویم سال های 1305 تا پنج شش سال بعدش، اواخر شهریور عبارت «اعزام محصلان وزارت طرق و شوارع به خارج» به چشم می خورد. آن دوران هنوز دانشگاه به شکل به روزش که در کشورهای غربی بود در ایران به راه نیفتاده بود.

لابه لای همان صفحات و تقویم های قدیمی که سیر کنیم، می بینیم معمولا احداث دانشگاه تهران را از اقدامات رضاشاه ثبت کرده اند، اما بد نیست حالا که این هفته سالروز عزل رضاخان از حکومت با سالروز اولین اعزام های دانشجویی به خارج مقارن شده است، به وقایع احداث دانشگاه تهران بپردازیم.

قصه ازآنجا شروع شد که دکتر محمود حسابی به نقل از خودش وقتی روی شن های کف حیاط یکی از دانشگاه های آمریکا قدم می زد، یاد شن های حیاط خانه پدری افتاد و با خودش گفت چرا من که در آن خانه به دنیا آمده ام و به آن خانه تعلق دارم، باید ریشه ام را آنجا بگذارم و سایه و میوه ام را بیاورم برای اجنبی ها؟ به نقل از ایرج حسابی در کتاب «استاد عشق» و دست نوشته های خود استاد که در کتاب «مرد نخستین» جمع آوری شده، دکتر حسابی از همان روز تصمیم به بازگشت به ایران گرفت.

وقتی به ایران آمد،دکترای فیزیک داشت که عملا در کشوری مثل ایران آن موقع به کار نمی آمد و چند مدرک مهندسی دیگر داشت از مهندسی معدن و برق تا راهسازی. تصمیم گرفت به وزارت طرق و شوارع برود و خودش را به عنوان مهندس راه معرفی کند. وزیر طرق و شوارع، دکتر را تحویل گرفت و گفت اتفاقا قرار است راه بندرلنگه به بوشهر را بسازیم. ساخت آن با شما. (وزارت طرق و شوارع همانی است که آن سال ها محصل به خارج می فرستاد)

دکتر حسابی هم با یک گروه راهی جنوب می شود و چند سال راه بندرلنگه به بوشهر را نقشه ریزی می کند و دست آخر با یک بغل نقشه برمی گردد به وزارت طرق و شوارع و کاغذها را می گذارد روی میز وزیر. وزیر رو ترش می کند که این همه سال رفتی و با یک مشت کاغذ خط خطی برگشتی؟ این مزخرفات دیگر چیست؟

بعد از ناکامی از کارهای عملیاتی، دکتر حسابی در پی احداث دانشگاه تهران برمی آید و با هزار واسطه بالاخره قرار می شود رضاشاه را ببیند. خودش نوشته که رضاشاه هیچ جوری برای ساخت دانشگاه در ایران متقاعد نمی شد تا این که به او گفتم این کار برای ما سود مالی دارد.

بالاخره شاه متقاعد شد و کار ساخت دانشگاه تهران را شروع کردند. وقتی اعضای شورای ملی برای بازدید از دانشگاه نیم ساخته آمده بودند از دکتر پرسیدند: این اتاق که می سازید چیست؟ دکتر پاسخ داد: آزمایشگاه فیزیک است. نماینده ها با تعجب پرسیدند: فیزیک دیگر چیست؟ دکتر با بی حوصلگی گفت: فیزیک همان شیمی است. نماینده ها با نگاه عاقل اندر سفیه گفتند: آها! همان داروسازی.

و در کمال ناباوری و شگفتی احداث دانشگاه تهران به نام رضاشاه در تاریخ ثبت شد.