مهمان سردبیر: کاربست چارچوب جدید «نظام نوآوری مبتنی بر مسئله» در تدوین نسل جدید سیاست های نوآوری

نویسنده:
پیام:
چکیده:

مفهوم نظام نوآوری طی تقریبا سه دهه اخیر به طور چشمگیری مورد توجه محققان و سیاست گذاران قرار گرفته و رویکردهای مختلفی از آن بر اساس سطوح (خرد، میانی و کلان) و ابعاد (صنعت، فناوری و منطقه) مختلف در پیشینه ارایه شده است. تمرکز بیشتر این رویکردها بر توسعه نوآوری های فناورانه با هدف خلق ارزش اقتصادی بوده و به نوعی می توان آنها را در ابرانگاره فلسفی جبرگرایی فناورانه دسته بندی نمود البته با این پیش فرض که توسعه فناوری، در نهایت جامعه را متناسب با ویژگی های خود تغییر خواهد داد. اما یک جنبه مغفول مانده در رویکردهای رایج نظام های نوآوری، عدم توجه به چالش ها و مسایل فنی و اجتماعی موجود در جوامع است که ناشی از ضعف رویکرد فنی-سرمایه داری در برآورده کردن نیازهای فنی-اجتماعی و حل چنین مسایلی است. در همین راستا، نظریه گذار نظام های اجتماعی-فنی، منتقد رویکرد نظام نوآوری است و آن را فناوری زده می داند یعنی صرفا بر تولید و توسعه دانش، نوآوری و فناوری تاکید دارد (سمت عرضه) و به کارکردهای اجتماعی فرآیند نوآوری یعنی انتشار و کاربرد آن (سمت تقاضا) کمتر توجه دارد. در حالی که گذارهای اجتماعی-فنی نه تنها دربرگیرنده تغییرات در فناوری ها است بلکه تغییرات در سیاست ها، ابزارهای فرهنگی، زیرساخت ها و مدل های کسب و کار را نیز با هدف رسیدن به توسعه پایدار شامل می شود. این استدلال، مبین نوعی الزام به «تغییرات نظام مند تحول گرا» در سیاست نوآوری است. بنابراین این کاستی ها، پیشرانی در شکل گیری نسل جدید مطالعات و سیاست های نوآوری و به طور خاص رویکرد جدید «نظام نوآوری مبتنی بر مسئله» (PIS) بوده است. در ابرانگاره فکری جدید از سیاست گذاری علم، فناوری و نوآوری، ابرواژگانی با فراوانی مفاهیمی همچون «نسل جدید دانشگاه ها تحت عنوان دانشگاه های چالش محور یا مسیله محور»، «سیاست نوآوری مبتنی بر مسیله/چالش»، «سیاست های نوآوری تحول گرا»، «نظام های نوآوری به نفع فقر»، «نظام نوآوری ماموریت گرا (با رویکرد حل چالش های اجتماعی)»، «نظام نوآوری اجتماعی» و در نهایت «نظام نوآوری مبتنی بر مسیله» در حال ظهور و شکل گیری هستند. به طور خاص نظریه «نظام نوآوری مبتنی بر مسیله» که اخیرا توسط من و همکارانم در مجله “Technological Forecasting and Social Change” تحت عنوان: “Why do we need 'Problem-oriented Innovation System (PIS)' for solving macro-level societal problems?” منتشرشده، حاصل چند سال پژوهش با تمرکز بر تجارب موفق کشورها در زمینه حل مسایل مختلف فنی و اجتماعی بوده است. نتایج مطالعات مختلف نشان می دهد که تجارب موفق آمریکا در زمینه کاهش آلودگی هوا، کره جنوبی در زمینه کاهش شکاف علم داده (دیجیتال)، آمریکا و ژاپن در زمینه مدیریت موثر زلزله و مدیریت مسیله بهداشت و درمان در هند، نتیجه تکوین تدریجی رویکردی بوده که ما آن را نظام نوآوری مبتنی بر مسیله نام گذاشته ایم. کاربرد چارچوب تحلیلی نظام نوآوری مبتنی بر مسیله، ابزاری را برای سیاست گذاران فراهم می کند که به شیوه ای نظام مند، کارآمد و موثر به بررسی مسایل کلان فنی و اجتماعی جامعه بپردازند و حفره های اصلی که منجر به پدید آمدن مسیله شده را شناسایی و مرتفع سازند. بنابراین در صورتی که این چارچوب به طور موثری به کار گرفته و مدیریت شود دریچه ای برای توسعه اقتصادی و اجتماعی کشورها می گشاید و تهدیدات پیش روی جامعه را از طریق شکل گیری یک چرخه پویا از توسعه فناوری ها، ایجاد مشاغل و ثروت های جدید؛ به فرصت تبدیل خواهد کرد که این دقیقا همان چیزی است که از یک نظام نوآوری انتظار داریم.

نوع مقاله:
یادداشت تحریریه
زبان:
فارسی
صفحه:
0
لینک کوتاه:
magiran.com/p2138597 
برخی از خدمات از جمله دانلود متن مقالات تنها به مشترکان مگیران ارایه می‌گردد. شما می‌توانید به یکی از روش‌های زیر مشترک شوید:
اشتراک شخصی
در سایت عضو شوید و هزینه اشتراک یک‌ساله سایت به مبلغ 400,000ريال را پرداخت کنید. همزمان با برقراری دوره اشتراک بسته دانلود 100 مطلب نیز برای شما فعال خواهد شد!
اشتراک سازمانی
به کتابخانه دانشگاه یا محل کار خود پیشنهاد کنید تا اشتراک سازمانی این پایگاه را برای دسترسی همه کاربران به متن مطالب خریداری نمایند!
توجه!
  • دسترسی به متن مقالات این پایگاه در قالب ارایه خدمات کتابخانه دیجیتال و با دریافت حق عضویت صورت می‌گیرد و مگیران بهایی برای هر مقاله تعیین نکرده و وجهی بابت آن دریافت نمی‌کند.
  • حق عضویت دریافتی صرف حمایت از نشریات عضو و نگهداری، تکمیل و توسعه مگیران می‌شود.
  • پرداخت حق اشتراک و دانلود مقالات اجازه بازنشر آن در سایر رسانه‌های چاپی و دیجیتال را به کاربر نمی‌دهد.