فهرست مطالب

  • سال هفتم شماره 3 (پیاپی 27، پاییز 1394)
  • تاریخ انتشار: 1394/09/30
  • تعداد عناوین: 7
|
  • سیروان خسروزاده، محمد امیر شیخ نوری، علیرضا علی صوفی، محمد نایب پور صفحات 1-18
    اسماعیل آقا، معروف به سمکو، حدود 25سال شخصیتی تاثیرگذار در مرزهای شمال غرب کشور و سرزمین های آنسوی مرز بود. او ازمهم ترین چهره های تاریخ معاصر ایران است. آنچه تاکنون از وی گفته شده عموما مغرضانه و یک جانبه است. پژوهش حاضر به شیوه ای توصیفی تحلیلی و با تکیه بر اسناد و مدارک دست اول فارسی و همچنین، بهره گیری از پژوهش های مبتنی بر اسناد روسی، تلاش کرده است زمینه ها و عوامل موثر بر شورش سمکو را تشریح کند. مقاله با مراجعه به گذشته، نشان می دهد برخلاف نگاه یک جانبه موجود در اشاره های صورت گرفته به این موضوع، شورش های سران شکاک بیش از آنکه نتیجه فتنه گری آنان بوده باشد، نتیجه فساد و ناکارآمدی ساختار حکومت قاجار و حکام آذربایجان در نادیده گرفتن قدرت و جایگاه مهم سران شکاک بوده است. مقاله همچنین نشان می دهد این زمینه منفی، همراه با تحولاتی همچون انقلاب مشروطه، جنگ جهانی اول، انقلاب اکتبر و پایان جنگ و نیز خروج بیگانگان از آذربایجان، سمکوی انتقام جو را در مسیر شورشی جدی علیه حکومت مرکزی قرار داد.بنابراین پژوهش بر این باور است که شورش واقعی سمکو به دنبال خاتمه جنگ جهانی اول و خروج بیگانگان از مرزهای شمال غرب کشور آغاز شد.نتیجه نهایی مقاله این است که ساختار فاسد حکومتی و انکار جایگاه شکاک ها و واگذارنکردن بخشی از قدرت به آنان، در کنار فرصت هایی که تحولات منطقه ای در اختیار آخرین خان شکاک، یعنی سمکو، گذاشته بود زمینه و عوامل اصلی موثر برای شورش سمکو را فراهم کرد.
    کلیدواژگان: سمکو، سران شکاک، چهریق، جنگ جهانی، انقلاب مشروطه، انقلاب اکتبر
  • محسن بهشتی سرشت، عبدالرفیع رحیمی، مسعود آدینه وند صفحات 19-38
    بعد از انقلاب مشروطیت، در نتیجه برنامه های نوسازی دولتی، جایگاه و موقعیت بسیاری از اقشار جامعه تغییر یافت. و این موضوع بر جنبه های مختلف حیات آنان تاثیر گذاشت. اصناف و بازاریان از مهم ترین اقشاری بودند که با توجه به ماهیت شغلی شان، کارکردهای اقتصادی اجتماعی پررنگی داشتند و به مثابه طبقه ای سیاسی اقتصادی، ایفای نقش کردند. این گروه ها به عنوان بخشی از ساختار حیات شهری، با تاثیرپذیری از سیاست های دولتی و اوضاع جهانی، در جریان حوادث مهم کشور قرار گرفتند. دولت رضاشاه با اشراف به کارکردهای چندگانه اصناف، در بسیاری از سیاست های داخلی، متوجه آنان بوده و با نظارت بر نظام صنفی، درصدد کاهش قدرت آنان بود؛ لذا، برنامه های عمرانی و اقتصادی دولتی، باعث واکنش هایی در میان اصناف و بازراریان شد؛ مانند اعتصاب و تعطیلی بازار، فرستادن عرایض و طرح خواسته ها و.... این مقاله با روش توصیفی تحلیلی و با تکیه بر اسناد و منابع کتابخانه ای، در پی بررسی وضعیت بازار و اصناف و پیشه وران، در دهه اول 1300ش است؛ همچنین به دنبال پاسخ به این پرسش هاست که اصناف در ساختار سیاسی اقتصادی کشور، در دهه اول قرن 14ق چه موقعیتی داشتند؟ علت و چرایی توجه دولت پهلوی اول به این مجامع چه بود؟ دوره ای که اصناف در مقایسه با دوران قبل، به شدت ضعیف شدند و تحت کنترل درآمدند. نتایج پژوهش نشان می دهد که بازاریان در دهه 1300ش، کارکرد و نقش پررنگی در برنامه های سیاسی و اقتصادی داشتند؛ ولی برنامه های دولت رضاشاه، در راستای نوسازی و تاسیس دولت مطلقه و ورود آن به عرصه اقتصاد، قدرت سیاسی و مالی آنان را کاهش داد.
    کلیدواژگان: اصناف، بازار، کودتای سوم اسفند، رضاشاه، علما، نوسازی و تجدد
  • اسدالله جودکی عزیزی، سید رسول موسوی حاجی، زهیر واثق عباسی صفحات 39-56
    با ورود اسلام به سرزمین های ایران، تغییراتی در ساختار کالبدی شهرهای دوره قبل، یعنی ساسانی، صورت گرفت. ویژگی عمومی شهرهای این دوره، اهمیت ربض و توسعه یافتن این بخش است. به رغم وجود گزارش های جغرافیانگاران مسلمان و شناختی عمومی که از ساختار شهر های نخستین و عناصر شکل دهنده آن ها به دست داده شده است از سیمای برخی از شهرهای تاریخی ایران اطلاعات جامعی در دست نیست؛ یکی از مهم ترین این شهرها، یزد است؛ بر همین اساس، در پژوهش پیش رو که از نوع تحقیقات توصیفی تحلیلی است، وضعیت این شهر براساس اسناد تاریخی و معماری و باستان شناسی بررسی می شود. برآیند تحقیق نشان می دهد که شارستان شهر یزد، اندازه کوچکی داشته و دارای بارویی استوار با دو دروازه بوده است. یکی از دروازه ها با نام «درب مسجد» در جبهه جنوبی قرار داشته و دروازه دیگر «درب ایزد» یا «اندرو» بوده که در سمت شمالی شارستان ساخته شده است. بازار شهر و یکی از مساجد دوگانه در ربض پررونق شهر بوده است. مسجد دیگر، در درون شارستان واقع بوده است. توسعه این شهر، در سمت جنوب و جنوب غرب و جنوب شرق بوده است و محور بازار را در شکل دهی مسیر گسترش آن، به ویژه در دوره های بعد، باید عامل تعیین کننده دانست.
    کلیدواژگان: شهرسازی ایرانی، سده های اولیه اسلامی، یزد، کثه
  • محمد پیری، محمدرضا عسکرانی صفحات 57-76
    طی قرن نوزدهم میلادی، سیزدهم هجری، حضور روسیه در آسیای میانه به صورت فزاینده ای افزایش یافت. این امر ایران را در معرض تجاوزات تازه قرار داد و به چالش روابط روس و انگلیس دامن زد. آثار مختلفی که تاکنون درباره روابط روس و انگلیس نوشته شده، بیشتر به شرح رویدادهای نظامی بسنده کرده و به اهمیت سازوکار دیپلماسی روسیه، کمتر اشاره شده است. این تحقیق می کوشد تحلیل تازه ای از کاربست روش های سیاسی و نظامی روسیه، در آسیای میانه و بازتاب های منطقه ای آن ارائه کند.
    روش تحقیق توصیفی تحلیلی (Descriptive - analytical) و اسنادی (method Documentar) است و استناد به منابع دست اول و معاهدات و مکاتبات تاریخی، در اولویت قرار گرفته است. همچنین نویسندگان با هدف مشخص کردن ابعاد سیاست خارجی روسیه در آسیای میانه، درصدد یافتن پاسخ این پرسش ها هستند: روسیه چگونه توانست حاکمیت خود را بر سرزمین های پهناور شرق دریای خزر تحمیل کند؟ ایران و انگلیس در برابر توسعه طلبی آن کشور چه اقداماتی انجام دادند؟
    چنین فرض می شود که اقدامات نظامی، تنها ابزاری نبود که روسیه از آن استفاده می کرد و سیاستمداران آن کشور نیز، در موفقیت های کشور خود نقش داشته اند. نتایج این تحقیق نیز نشان می دهد: بازتاب رقابت های استعماری روس و انگلیس، در جغرافیای سیاسی سواحل دریای خزر، بسیار تاثیرگذار بود و روسیه از ترکیب ابزارهای موثر، مانند روابط اقتصادی، روش های سیاسی، مطالعات میدانی، نفوذ اطلاعاتی و اقدامات نظامی استفاده و حاکمیت خود را بر سراسر آسیای میانه تثبیت کرد.
    کلیدواژگان: آسیای میانه، روسیه، انگلیس، قاجار، سیاست خارجی
  • دکتر شکرالله خاکرند، مسعود حمزه صفحات 77-96
    درباره ناکامی مشروطیت ایران، اکثر پژوهشگران گواهی داده اند. سوال اساسی و بنیادین آن است که سر این ناکامی چیست؟ مقاله حاضر بر آن است که اگر سر ناکامی مشروطیت، در نسبت میان اندیشه ایرانی، یعنی سنت و مشروطه اروپایی، یعنی مدرنیسم، جست وجو شود پاسخی درخور و راهگشا به دست خواهد آمد. در این مقاله، تلاش شده است تا ضمن پیشبرد بحث، بر روش پدیدارشناسانه هرمنوتیک به عنوان روش مناسب پژوهش های تازه در باب مشروطیت، به لحاظ ضرورت غور در تاریخ اندیشه و توجه به مبانی و مبادی آن، تاکید شود. تذکر این نکته لازم است که درباره اندیشه ایرانی، به اعتبار حوزه معناگرایانه آن، هرمنوتیک تاویلی (کشف المحجوب) را به کار گرفته ایم. در ادامه، سعی شده است تا برای مشخص ساختن فضای تازه ای که از این منظر گشوده می شود، به دو نمونه از مبانی معرفتی، یعنی نسبت دین و سیاست که در اندیشه ایرانی امتزاج آن به لحاظ هستی شناسانه مسلم قلمداد شده و در مدرنیزم، بر تفکیک و جدایی آن تاکید شده است، اشاره ای مختصر کنیم؛ همچنین، امر قدسی و امر واقع وجوه تمایز معرفتی آن دو اندیشه را نشان دهیم. البته بر آنیم اگر از این منظر به موضوع مشروطه بنگریم، علاوه بر رهایی از مجادلات موجود، راهی برای تاملات فکری به سوی آینده نیز گشوده خواهد شد.
    کلیدواژگان: اندیشه ایرانی، مشروطه اروپایی، پدیدارشناسی، هرمنوتیک، معرفت شناسی، هستی شناسی
  • محمد تقی مختاری، محمد حسن رازنهان، امیر آهنگران صفحات 97-118
    در دوره قاجار، افغانستان به علت سرکشی مقطعی و توام با تجاوز حکام هرات و قندهار و کابل، به دیگر نواحی خراسان وتمایل قاجار ها برای اعاده حاکمیت ایران در این مناطق، در کانون توجه قرار گرفت. در عرصه بین المللی نیز، سلطه انگلستان و کمپانی هندشرقی اش بر هندوستان و ترس و واهمه آنان از حملات افغانان درانی به آنجا ورقابت های استعماری با فرانسه و روسیه، سبب اهمیت یافتن این منطقه شد. انگلیسی ها در زمان فتحعلی شاه، با سیاست اعزام سفیر و انعقاد برخی قراردادها، وی را بر ضد زمان شاه درانی تحریک کردند؛ سپس با وعده های واهی، مانند مساعدت مالی و نظامی برای مقابله با روس ها و استرداد مناطق قفقاز، مانع از اتحاد فرانسویان با ایران و نفوذ احتمالی شان در افغانستان و هندوستان شدند. در زمان محمدشاه، ترس از نفوذ روس ها در آسیای مرکزی و افغانستان، آنان را واداشت تا با بهره گیری از سیاست ایجاد چالش و تهدید، هم حاکم هرات را علیه دولت ایران بشورانند و هم با حمله به جزایر خلیج فارس، مانع از فتح هرات و دیگر نواحی افغانستان توسط ایران شوند. در دوره ناصری نیز، بی درایتی ناصرالدین شاه و صدراعظم وی، آقاخان، سبب شد تا انگلیسی ها ابتدا قرار داد سال 1269ق/1852م را به ایران تحمیل کرده و سپس، با استفاده از سیاست جنگ طلبی و اشغال جنوب ایران و تحمیل عهدنامه پاریس، افغانستان را از ایران جدا کنند.
    کلیدواژگان: ایران، افغانستان، انگلستان، کمپانی هندشرقی، شاهان قاجار، عهدنامهپاریس
  • جمشید روستا، الهام محمدی صفحات 119-136
    در حدود سال 433ق و با ورود قاوردبن چغری بیگ به ایالت کرمان، مقدمات تاسیس دولتی جدید، با نام سلجوقیان کرمان که با نام قاوردیان نیز شهرت یافته است، فراهم شد. این حکومت تازه تاسیس، تا سال 583ق، یعنینزدیک به یک سده ونیم و به طور موروثی، در میان فرزندان و نوادگان ملک قاورد ادامه یافت.بی شکیکی از اصلی ترین مسائل در کانون توجه حکام سلجوقی کرمان،تلاش در راستای رونق وضع اقتصادی و بهبود معیشت مردمان این دیاربود. ازهمین رو، رسیدگی به امور تجاری ایالت مذکور، از زمان نخستین حکام سلجوقی کرمان، با دقت و وسواس دنبال شده است. امری که بسته به اقتدارداشتن یا اقتدارنداشتن حکام مزبور،رو به تعالی نهاده یا دچار ضعف و نقصان شده است.
    در همین راستا،نوشتار حاضر با کاربرد روش توصیفی تحلیلی و با محوریت استفاده از منابع کتابخانه ای، برآن است تا ضمن بیان شمه ای در باب چگونگی شکل گیری دولت سلاجقه کرمان، وضعیت تجارت و راه ها و کالاهای تجاری این ایالترا هم زمان با حاکمیت آنان واکاوی کند؛ بنابراین، پرسش اصلی پژوهش حاضر عبارت است از اینکه تجارت کرمان، هم زمان با حاکمیت سلاطین سلجوقی بر این دیار،از چه وضعیتی برخوردار بوده و مهم ترین راه ها و کالاهای تجاری این ایالت کدام بوده است؟ نتایج تحقیق حاکی از آن است که حضور سلجوقیان در کرمان و اقدامات آنان در راستای بازسازی راه ها، بنادر، کاروانسراها و برقراری امنیت جاده های تجاری، موجبات رشد و رونق تجارت در این ایالت را فراهم کرد.
    کلیدواژگان: کرمان، سلجوقیان، تجارت، راه های تجاری، کالاهای تجاری
|
  • Sirwan Khosrozade, Mohamad Amir Sheikhnouri, Alireza Ali Soufi, Mohamad Nayebpour Pages 1-18
    Ismail Aqa, who is known as Samko, has been regarded to be one of the most influential figures of Iran's contemporary history in the north – western frontiers and over there for almost 25 years. The narratives about him are generally biased. The present study endeavors to explain the effective reasons for Samku's rebellion based on the Persian primary resources and Russian documentary researches with analytical- descriptive approach. This article demonstrates that the rebellion of Shakak's leaders was as a result of corruption and incompetence of Qajar's kings, despite of biased reports. Such biased reports emphasize on the conspiracy of Shakak's leaders. The outcome of this study is that the events such as constitutional revolution, global changes, termination of the First World War, the revolution of October and the departure of aliens from Azarbayejan had the great influence on Samku's rebellion. This study claims that the real rebellion of Samku began after the First World War and the departure of aliens from the north _ western frontiers of Iran. It can be concluded that some factors such as governmental corruption, ignorance of Shakak's position and refusal to participation of this group in governing of regions with local changes offered a great opportunity for Samku' rebellion.
    Keywords: Samku, Shakak\'s authorities, Chehriq, World War, constitutional revolution, October revolution
  • Mohsen Beheshti Seresht, Abdolrafi Rahimi, Masoud Adinehvand Pages 19-38
    After constitutional revolution, the position of classes in society changed due to governmental reforms. Subsequently, such matter had influence on different aspects of life. The merchants and guilds, regarded as one of the most significant political – economical classes, had effectively economical – social functions. This class, influenced by governmental policies and global changes, was influential in currents of Iran. One of the concerns of Reza Shah's government was reducing the power of this class by controlling of guild system as a result of its substantial role in internal policies. Consequently, the reforms of government led to merchants and guild's reactions such as strike, the suspension of market, complaint and demand. This article, based on documents and library studies, aims to investigate the status of guilds in political- economical structure of Iran at first decade of 14th century and the reasons of attention of Pahlavi I to them. The outcome of this research demonstrates that merchants had effective role in economical and political reforms in the decade of 1300s; however, the programs of Reza Shah's government for rehabilitation and foundation of absolute government limited the political and finical power of this class in economical field.
    Keywords: Guilds, Market, The Coup d\ état of Isfand, Reza Shah, Clergies, Modernity
  • Asadollah Joodakiazizi, Seyyedrasool Mosavi Haji, Zahir Vasegh Abasi Pages 39-56
    The arrival of Islam in Iranian territories led to the changes in architecture of Iranian cities of Sassanid period. The general feature of such cities was the expansion of its external part (Rabaz). The reports of Muslim geographers indicate that the structure of these cities, however, the information about the architecture of Iran's historical cities are incomplete and imprecise. Yazd city could be a good example of these cities. This study aims to indicate the structure of Yazd city based on the historical, architectural and archeological documents with analytical- descriptive approach. The outcome of this research demonstrates that the part of Sharestan, which was small, had a stable rampart with two gates. One of these gates, known as Darb Masjed (The door of mosque), was located in the south of Sharestan. The second gate, known as Darb Izad or Andaru, was situated in the north of this part. The market and one of the central mosques were located in Rabaz and another mosque was situated in Sharestan. The important issue about this city was the expansion of this city in south, south _ west and south _ east. It is assumed that the market had influence on this expansion of this part in the next period.
    Keywords: Iranian architecture, the early Islamic period, Yazd, Katie
  • Mohammad Piri, Mohammad Reza Askarani Pages 57-76
    The presence of Russia remarkably increased in Central Asia in the 19th Century. This presence not only led Iran to be exposed to invasion but also created the challenges for the relations between Russia and England. The available studies, related to the relations between Russia and England, mainly discuss about the military events; however, the diplomacy of Russia is scarcely targeted. This study endeavors to present a new analysis of Russia's military and political policies in Central Asia with its effects. In fact, such study aims to determine precisely the foreign policy of Russia in Central Asia based on primary resources, treaties and historical correspondences with descriptive – analytical approach. Therefore, the main questions of such study are: How could Russia impose its sovereignty on the districts of East Caspian Sea? What were the reactions of Iran and England against Russia's policies? It is assumed that the military actions of Russia had not been the sole concern of Russia and the authorities of Russia had a considerable role in Russia's progress. The outcome of this research demonstrates that not only the colonial rivalries between Russia and England had effected on political geography of Caspian Sea's coasts but also Russia employed effective means such as economical relations, political methods, field studies, informational influence and military actions to maintain its sovereignty on Central Asia totally.
    Keywords: Central Asia, Russia, England, Qajar, Foreign policies
  • Dr Shokrollah Khakrand, Masoud Hamzeh Pages 77-96
    The failure of Iran's constitutional has been admitted by the majority of researchers. The important matter is that why did such movement fail? The present study aims to provide reasonable answers based on the relationship between Iranian thought (tradition) and European constitutional (modernism). In this article, it has been tried to employ hermeneutics approach (Kashf Al Mahjub), which has been regarded as appropriate method for new researches of constitution, in context of Iranian thought considering the emphasis on thought history and the principle of it. Furthermore, this study endeavors to mention two examples of epistemic foundation i.e. the relationship between religion and politics that is differently defined in Iranian thought and modernism context. In fact, the relationship between politics and religion is definite from Iranian thought's perspective, however, the modernism insists on the separation of politics from religion. Such matter is argued in this study. Consequently, the hermeneutics approach is able not only to terminate such argues but also to offer a new deliberation for this subject in the future.
    Keywords: Iranian thought, European Constitutional, Phenomenology, Hermeneutics, Epistemology, Ontology
  • Mohamad Taghi Mokhtari, Mohamad Hasan Raznahan, Amir Ahangaran Pages 97-118
    During Qajar era, Afghanistan became the central of attention as a result of reasons such as temporal rebellions, the invasion of rulers of regions i.e. Herat, Qandehar and Kabol to Khorasan and also Qajar king's tendency for restoration of sovereignty on such regions. Internationally, some factors including the domination of England and East India Company on India, England's fear for Dorani Afqan's Attacks and colonial rivalries with Russia and France had a remarkable role in the importance of Afghanistan. England succeeded in provoking Fath Ali Shah against Zaman Shah Dorani by sending ambassadors and signing the treaties. Subsequently, England prevented the alliance of Iran with France and the influence of France by invalid promises for financial and military assistances against Russia troops and restoration of Caucasus region's control. Under Mohammed Shah's kingdom, the fear of Russia's influence on Central Asia and Afghanistan obliged England not only to provoke the rulers of Herat against Iran's government but also to attack Persian Gulf's islands preventing from Iran's conquest in Heart and other regions by utilizing the policy of threat and challenge. During Nasser Al din Shah's period, at first, England imposed the contract of 1269 A.H on Iran and then the separation of Herat by occupation of south of Iran and Paris treaty, which was as a result of incompetence of Iran's authorities.
    Keywords: Iran, Afghanistan, England, East India Company, Qajar kings, The treaty of Paris
  • Jamshid Roosta, Elham Mohammadi Pages 119-136
    In 433 A.H, the arrival of Qavord Ibn Choqri beig in Kerman led to the foundation of new government i.e. Seljuk of Kerman, which is also known as Qavordiyan. Such newly government lasted till 583 A.H for a decade and half inherently among the sons and grandsons of Qavord. Undoubtedly, one of the main concerns of Seljuk's rulers of Kerman was attempt to develop economic status and people's welfare of this province. Consequently, the control of commercial affairs was one of the most significant priorities of Seljuk's rulers, especially from the foundation of this dynasty. This matter was related to the power or lack of authorities of such rulers. For this purpose, the present study aims to investigate the status of trade, commercial routes and goods during Seljuk period regarding the foundation of this dynasty based on library studies with descriptive – analytical approach. Therefore, the fundamental concern of this study is to picture the position of trade in Kerman during Seljuk period and important commercial routes and goods. The outcome of this study demonstrates that the presence of Seljuk rulers in Kerman and their efforts for improving the status of trade by rehabilitation of routes, ports, inns (Karvan Sara) and securing of commercial routes led to the development of trade in this province.
    Keywords: Kerman, Seljuk, trade, commercial routes, commodities