فهرست مطالب

پژوهشنامه تربیت دینی - پیاپی 1 (پاییز و زمستان 1394)
  • پیاپی 1 (پاییز و زمستان 1394)
  • 140 صفحه،
  • تاریخ انتشار: 1395/11/10
  • تعداد عناوین: 6
|
  • علی همت بناری*، علی سفیدیان صفحه 7
    پژوهش حاضر ظرفیت ها و آسیب های روش تربیتی قصه را بررسی کرده است. برای دستیابی به این هدف، ابتدا مفاهیم «تربیت» و «قصه»، بررسی شده سپس با توجه به آیات و روایات، به تبیین ظرفیت های روش تربیتی قصه پرداخته و درنهایت آسیب های آن را بررسی کرده است. این آسیب ها به دو دسته، آسیب های مربوط به محتوای قصه و آسیب های مربوط به شخصیت قصه تقسیم شده است. در بخش ظرفیت ها مواردی چون ارائه الگوهایی برای سرمشق گیری و شخصیت های منفی برای عبرت گیری، ارائه پند و اندرز، امکان شبیه سازی واقعیت ها با قصه ها و ایجاد زمینه پذیرش آموزه ها، مطرح گردید. در بخش آسیب های مربوط به محتوای قصه، آسیب هایی مانند بیان قصه های لغو و سرگرم کننده، بیان قصه های باطل و افسانه های خرافی، بیان قصه های دروغین برای عبرت گرفتن، عدم رعایت عفت در بیان، عدم تناسب قصه با شرایط مخاطب، خالی بودن قصه از پند و اندرز بررسی گردید و در بخش آسیب های مربوط به شخصیت قصه، آسیب هایی مانند غلو، افراط و تفریط در پردازش شخصیت الگوها، عدم ارائه الگوی خوبان و معرفی نمونه بدان، معرفی الگوهای نامناسب، تکریم الگوهای منفی، اصرار بر قهرمان پروری در قصه، تایید مطلق افکار و اعمال الگوهای غیر معصوم، توقع پیروی کامل متربی از الگوها، بیان سرگذشت الگوهای منفی بدون بیان رفتارهای منفی آنان، ارائه گردید.
    کلیدواژگان: تربیت، قصه
  • علی احمد پناهی* صفحه 21
    زنان و مادران به دلیل برخورداری از توانمندی های خاصی که دارند در بعد تربیت دینی و اخلاقی فرزندان از جایگاه انحصاری برخوردارند. پژوهش حاضر باهدف تبیین و بررسی ظرفیت های مادران در تربیت دینی و اخلاقی فرزندان با تکیه بر یافته های دینی و علمی انجام شده است. روش پژوهش، توصیفی– تحلیلی و استنباطی است. به این منظور پس از شناسایی و استخراج ظرفیت های زنان و مادران و نقش آنان در نظام خانواده از نگاه متون دینی، به تحلیل محتوای آن ها پرداخته و ظرفیت های مادران در تربیت دینی و اخلاقی بررسی گردید. مادران و زنان به دلیل برخورداری از ظرفیت های زیستی-اجتماعی منحصربه فرد، برخورداری از جایگاه عاطفی خاص، مجهز بودن به ظرفیت های کلامی و غیرکلامی، ایمنی بخشی به واسطه شوهرداری نیکو و بهره مندی از ظرفیت های یادگیری مشاهده ای، نقش تعیین کننده ای در تربیت دینی و اخلاقی فرزندان دارند.
    کلیدواژگان: تربیت دینی، تربیت اخلاقی، نقش مادران، ظرفیت زیستی اجتماعی، ایمنی بخشی و بستر سازی
  • محمد داودی*، حسین شریفی صفحه 39
    پرورش باور به آموزه های دین مبین اسلام از بزرگ ترین اهداف عرصه تربیت دینی به شمار می آید. برای نیل به این مهم لازم است این آموزه ها به وسیله ی ابزارهای متناسب با عصر حاضر در اختیار یادگیرندگان و متربیان قرار داده شود تا مفاهیم و تعالیم دینی با جلوه ای زیبا و دل نشین، نهایت تاثیر را در متربیان داشته باشد و با بی مهری و کم توجه ی آنان مواجه نگردد. در این مقاله تلاش شده است ابزارهای گوناگونی که می توانند در پرورش باور به آموزه های دینی خصوصا مسئله ی خطیر معاد، اثرگذار باشند مطرح، نقاط ضعف و قوتشان موردبررسی قرار گیرد و شیوه های ارتقاء کیفی آنان بیان شود. این پژوهش بر این مهم تاکید دارد که در عصر حاضر، بهترین، قوی ترین و اثرگذارترین ابزار جهت پرورش باور به آموزه های دینی خصوصا مسئله خطیر معاد، چیزی نیست جز ابزار نمایش که باید در این زمینه از آن استفاده بیشتر و تخصصی تر شود.
    کلیدواژگان: پرورش باور، آموزه های دینی، معاد، جامعه معاصر
  • محمدجواد زارعان* صفحه 59
    «ساحت»های تربیتی در ادبیات امروز علم تربیت موضوع فراگیری است که زمینه مطالعات دقیقتری را در ابعاد مختلف تربیتی انسان فراهم میآورد. به رغم اهمیت این قلمرو علمی از یکسو و طرح ساحتهای مختلف تربیت انسان از سوی دیگر، معیار مرزبندی ساحتها کمتر مورد توجه قرار گرفته است و همین امر موجب شده است که تقسیمات رایج در مطالعات ساحتی تعلیم و تربیت از چند اشکال جدی – دست کم از نگاه تربیتی دینی - رنج ببرد. تقسیمات رایج، عمدتا با تکیه بر نگاه های «تک جانبه»، «سکولار»، «انسان مدارانه»، «قسیم نگر» و با نوعی «تشتت»، از پنج مشکل «محدود نگری»، «محتواگریزی»، «تربیت گریزی»، «مقسم گریزی»، و «وحدت گریزی» برخوردار است.
    این پژوهش در صدد است با مطالعه انسان در سه جهت «هستیشناسی»، «انسانشناسی»، و «تربیتی»، و با تکیه بر مفاهیم دینی معیاری برای تعیین ساحتهای مشخص و مرزبندی آنها ارائه دهد بگونهای که از اشکالات فوق رها باشد. در این پژوهش معیار دوازدهگانه «جایگاه انسان در جهان»، «فلسفه تربیت»، «هدف تربیت»، «کمال و نقطه اوج»، «ویژگی های انسان»، «اضلاع سه گانه بینشی، گرایشی و کنشی»، «ابعاد وجودی انسان»، «نیازهای انسان»، «ضعف های انسان»، «توانائی های انسان»، «ارتباط های انسان»، «باید های تربیتی» مورد بررسی قرار گرفته است.
    کلیدواژگان: ساحت، تربیت، معیارها، تعلیم و تربیت اسلامی
  • دکتر زهرا شعبانی* صفحه 83
    هدف از مطالعه حاضر، ارزشیابی برنامه های درسی تدوین شده موسسه پیش دبستانی مکتب القرآن الکریم براساس راهنمای مصوب برنامه های پیش دبستانی وزارت آموزش و پرورش است، روش پژوهش، توصیفی- تحلیلی عناصر برنامه های درسی مکتب القرآن را از نظر متخصصان بین رشته ای شامل: زبان شناس، دین شناس، روانشناس کودک، روانشناس تربیتی و جامعه شناس، تحلیل شده است. نمونه آماری شامل 60 نفر از متخصصان در شش استان تهران، سمنان، خراسان رضوی، گیلان، قم و شهرستان های تهران است که با روش نمونه گیری هدفمند در سال تحصیلی 93-92 انتخاب شدند. ابزار اندازه گیری مصاحبه ساختار یافته است که روایی محتوایی آن از دیدگاه متخصصان شورای برنامه ریزی پیش دبستانی دفتر تالیف کتب درسی تایید شد. پایایی آزمون با استفاده از روش ضریب آلفای کرونباخ برای پرسشنامه متخصصان، 98/0 محاسبه شد. تجزیه و تحلیل در سطح توصیفی، با نرم افزار spss انجام شد و یافته های پژوهش نشان داد که عناصر اهداف آموزه های قرآنی، محتوای تصاویر کتاب های مکتب القرآن، روش جمع خوانی و ارزشیابی به صورت فردی، بیشترین هماهنگی را با راهنمای مصوب دوره پیش دبستانی وزارت آموزش وپرورش دارد.
    کلیدواژگان: برنامه درسی تدوین شده، هدف، محتوا، روش، ارزشیابی، ویژگی های مربیان پیش دبستانی
  • محمد کاویانی*، محمدرضا حاجیانی صفحه 105
    استخراج الگوی «سبک زندگی اسلامی در خانواده» و تبیین آن از دیدگاه آیت الله عبدالله جوادی آملی، هدف پژوهش حاضر است. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی انجام شده است. نتایج این پژوهش نشان داد که از دیدگاه ایشان: 1. ازدواج پیوند دو روح است و امری ملکوتی و مقدس است؛ 2. اساس خانواده بر محور دوستی عقلی و انسانی است، نه شهوت جنسی؛ 3. تشکیل خانواده، مبتنی بر مهر و جاذبه زن از یک سو، و تامین هزینه، دفاع و مدیریت مرد، از سوی دیگر است؛ 4. خانواده اسلامی مبتنی بر دو فضلیت است: محبت عاقلانه و گذشت کریمانه. 5. والدین در فرزندآوری، مجرای فیض خالقیت خدای سبحان هستند؛ 6. «فرزندپروری» یعنی «کریم پروری» که با هیچ کاری معادل نیست؛ 7. صله رحم، امری فطری و مکانیزمی برای ایجاد پیوند بین اعضای یک جامعه کوچک (خویشان) است که زمینه ساز شکوفایی جوامع بزرگ می گردد.
    کلیدواژگان: سبک زندگی اسلامی، خانواده اسلامی، فرزندپروری، ازدواج، وظایف همسران، آیت الله جوادی آملی
|
  • Ali Hemmat Banari*, Ali Sefidiyan Page 7
    The present study has investigated the capacities and impairments of the educative method of story-telling. To achieve this goal, first we have defined and studied the concepts of "education" and "story"; then, we have explained the capacities of educative method of story-telling using the Quranic verses and traditions. And finally, we have investigated the impairments thereof. These impairments are divided into two groups: the impairments related to the content of the story and those related to the characters. In the section related to the capacities, items such as presenting role models to be followed and negative characters for getting lessons from, presenting pieces of advice, possibility of assimilating realities with stories and preparing the ground for accepting teachings have been mentioned. In the section regarding the impairments related to the content of the stories, the following impairments have been mentioned: telling meaningless and just-for-fun stories, superstitious and vain stories, telling false stories to teach lessons, not observing modesty, stories not suitable for the addressees, stories with no advice and lesson. In the section on impairments related to the characters, the following items have been mentioned: exaggeration and hyperbole in describing characters, not introducing good role models and introducing bad characters, introducing improper models, admiring negative models, an emphasis on depicting heroes, absolute approval of non-infallible models, expecting the addressee to follow the role models completely, and stating the story of bad models without analyzing their negative behaviors.
    Keywords: education, story, capacities, impairments
  • Ali Ahmad Panahi* Page 21
    Women and especially mothers enjoy, due to their special capabilities, an exclusive status in religious and moral education of their children. The present study aims at explaining and investigating the capabilities of mothers in religious and moral education of their children and has been conducted based on religious as well as scientific findings. The research method is descriptive-analytical and inferential. To do so, after identifying and extracting the capabilities of women and mothers and their role in family system from the viewpoint of religious texts, it has analyzed the content of those texts to investigate the capabilities of mothers in this regard in religious and moral training. Mothers and women, due to their exclusive bio-social capacities, their enjoying a special emotional status, their being equipped with verbal and non-verbal capabilities, immunizing by good housewifery, and their capacity for learning by observation have a decisive role in religious and moral training of their children.
    Keywords: religious education, moral education, mother's role, bio-social capacity, immunizing, preparing the ground
  • Dr. Dawoodi*, Hussein Sharifi Page 39
    Fostering belief in Islamic doctrines is among the greatest goals in the sphere of religious training. To achieve this goal, it is necessary to present those doctrines by using proper devices in this age so that the religious doctrines and concepts may be most effective for the addressees and not ignored by them. In the present article, we have tried to introduce various devices that can be effective in fostering belief in religious doctrines (especially that of resurrection), to investigate their strong and weak points, and to state the ways for promoting their quality. This study emphasizes that in the present age, the best, the strongest and the most effective device for fostering belief in religious doctrines – especially the important doctrine of resurrection – is nothing except drama which must be used in a more specialized way in this regard.
    Keywords: fostering belief, religious doctrines, resurrection, contemporary society
  • Dr. Muhammad Jawad Zarean* Page 59
    Educational "spheres" is a far-reaching subject in the literature of today's science of education, which prepares the ground for more precise studies in the various dimensions of human education. Despite the importance of this scientific domain on the one hand and propounding the various spheres of human education on the other hand, the criterion for demarcation of those spheres has been of little concern; and this has caused the common classifications in the studies on the spheres of education to suffer from some serious drawbacks – at least from the viewpoint of religious education. The common classifications are largely based on one-dimensional, secular, humanistic, and divisionist views with a scattering nature, and suffer from five drawbacks: narrowness, evading content, evading education, evading partition, and evading unity.
    The present study is seeking to study human being from three aspects of ontology, anthropology, and education to present a criterion for determining certain spheres and demarcating them based on religious concepts in a way that it may be free from the abovementioned drawbacks. In this study, the following twelve criteria have been investigated: human's position in the universe; the philosophy of education; the purpose of education; perfection and climax; human characteristics; the three sides of insight, trend and action; the dimensions of human existence; human needs; human weaknesses; human capabilities; human relations; and educational musts.
    Keywords: sphere, education, criteria, Islamic education
  • Zahra Shabani* Page 83
    The present study aims at evaluating curricula prepared by Maktab al-Quran al-Karim pre-school institute based on the guidelines enacted for pre-school curricula of Ministry of Education. The research method is of the type used for evaluating curricula which analyzes, in a descriptive-analytical way, the elements of Maktab al-Quran's curriculum from the expert's viewpoint in various disciplines including linguistics, studying religion, children's psychology, educative psychology and sociology. The statistical sample was composed of 60 experts of children's issues and interdisciplinary experts in six provinces including Tehran, Semnan, Razavi Khorasan, Guilan, Qom as well as cities of Tehran province selected through purposeful sampling in 1392-1393 SH.
    The measuring device was a constructed interview whose content validity was confirmed by the experts of the council for pre-school planning in Office of Compiling Textbooks. The reliability of the test was calculated to be 0.98 for the expert's questionnaire, obtained through Cronbach's Alpha Coefficient. The analysis of the findings was done descriptively using the SPSS software. The findings showed that the elements of goals of Quranic teachings, the content of pictures in the books of Maktab al-Quran, the technique of collective recitation, and individual evaluation are in the highest harmony with the guidelines enacted for pre-school period.
    Keywords: prepared curriculum, goal, content, method, evaluation, the characteristics of pre-school teachers
  • Muhammad Kawiyani*, Muhammad Reza Hajyani Page 105
    The present study aims at extracting the model of "Islamic Lifestyle in Family" and explaining it from the Ayatollah Jawadi Amoli's viewpoint. It has been conducted through descriptive-analytical method. The findings show that in Ayatollah's view: 1) marriage is the link of two souls and a celestial sacred affair; 2) the foundation of family is rational and humane friendship, not sexual desire; 3) formation of family is based on woman's affection and attraction on the one hand and man's management in sustenance and defense [of family] on the other hand; 4) Islamic family is based on two virtues: rational affection and generous tolerance; 5) in their procreation, the parents are channels of Almighty God's grace of creation; 6) upbringing children means "nurturing generosity" which is an unparalleled virtue; 7) relationship with blood relatives is an innate need and a mechanism for creating links between members of the small society of relatives, which prepares the ground for prosperity of larger societies.
    Keywords: Islamic lifestyle, Islamic family, upbringing children, marriage, spouse's duties, Ayatollah Jawadi Amoli