فهرست مطالب

حفاظت زیست بوم گیاهان - سال چهارم شماره 2 (پیاپی 9، پاییز و زمستان 1395)
  • سال چهارم شماره 2 (پیاپی 9، پاییز و زمستان 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/12/08
  • تعداد عناوین: 13
|
  • محمدرضا نگهدارصابر *، کامبیز طاهری آبکنار، حسن پوربابایی، خسرو ثاقب طالبی صفحات 1-16
    جنگل ده کهنه، منطقه ای محصور با وسعت 466 هکتار، در سپیدان در شمال استان فارس واقع شده است. این منطقه به عنوان ذخیره گاه ژنتیکی گونه های گلابی وحشی محافظت می شود و از سال 1352 توسط اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان فارس محصور و مدیریت شده است. در این تحقیق به منظور درک اثرات قرق بر ساختار این توده های ارزشمند، سطحی معادل 50 هکتار از این جنگل انتخاب و با منطقه ای به همین مساحت که در جوار این جنگل حفاظت شده قرار دارد و از نظر ترکیب پوشش گیاهی و وضعیت توپوگرافی مشابهت زیادی با هم دارند مقایسه شد. نتایج نشان داد که گونه های درختی و درختچه ای در منطقه حفاظت شده به شکل معنی داری دارای افراد بیشتری نسبت به منطقه بدون حفاظت است. مقایسه فراوانی درختان و درختچه های دو منطقه نشان دهنده روند تقلیل گونه های انچوچک (Pyrus glabra Boiss.) و امرود (Pyrus syriaca Boiss.) و ارتقاء گونه های ون (rotundifolia Miller. Fraxinus) و خوشک (Daphne mucronata Royle.) به شکل مشخص در عرصه حفاظت نشده است. تراکم تاج پوشش کل درختان و درختچه ها در دو منطقه از نظر آماری تفاوت معنی داری نداشت، اما میانگین ارتفاع درختان منطقه حفاظت شده به علت زادآوری فراوان تری که نسبت به بخش حفاظت نشده داشتند به صورت معنی داری کوتاه تر بود. نتایج این پژوهش نشان داد که قرق جنگل حفاظت شده ده کهنه سپیدان به مدت نزدیک به نیم قرن موجب بهبود کیفیت و کمیت ساختاری جنگل شده است لذا پیشنهاد می شود که با حفظ چنین الگوهایی ضمن نگهداری از ذخایر ژنتیک در جنگل ها، نسبت به ایجاد یک محیط تحقیقاتی برای سایر محققین در آینده اقدام نمود.
    کلیدواژگان: ساختار جنگل، تراکم، تاج پوشش، ارتفاع، ذخیره گاه جنگلی
  • مصطفی نادری *، اصغر مصلح آرانی، رضا احمدی، علی اکبر جعفرزاده، علی طهماسبی پور صفحات 17-34
    مطالعه حاضر برخی از خصوصیات رویشگاهی گونه در حال انقراض زوفایی (Thymbra spicata) را در سه منطقه تنگ بینا، تلومه و شیره پناه در استان ایلام مورد بررسی قرار می دهد. مشخصات ژئومورفولوژی مناطق رویشگاهی با استفاده از تصاویر ماهواره ای و بازدید های میدانی بررسی شد. برای تعیین ویژگی های اقلیمی هر یک از رویشگاه ها، پارامتر های اقلیمی با استفاده از داده های نزدیک ترین ایستگاه هواشناسی و برای تقسیم بندی اقلیمی از روش های دومارتن و آمبرژه، استفاده شد. خصوصیات خاک نظیر بافت، شوری، اسیدیته، آهک، نسبت جذب سدیم ،درصد رطوبت اشباع، درصد کلسیم و منیزیم و ماده آلی اندازه گیری شد. در این مطالعه همچنین گونه های همراه، فنولوژی و خصوصیات بیومتری جمعیت گونه زوفایی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که منطقه شیر پناه دارای سازند آسماری و دو منطقه دیگر دارای سازند گچساران بود. رویشگاه های این گونه دارای متوسط بارندگی بین 408-200 میلی متر و میانگین رطوبت نسبی بین 40-25 بودند. بر اساس روش آمبرژه اقلیم رویشگاه از منطقه بیابانی گرم تا خشک معتدل و نیمه خشک معتدل تعیین گردید. رویشگاه این گونه دارای خاک لومی- شنی، آهک نسبتا زیاد، شوری پایین و مواد آلی کم بود. 45 گونه گیاهی به عنوان گونه های همراه متعلق به 27 خانواده در سه رویشگاه گونه زوفایی شناسایی شد. تراکم این گونه بین 1179-192 پایه، متوسط ارتفاع گیاه بین 22- 13 سانتی متر و متوسط تاج پوشش بین 447- 195 سانتی متر مربع اندازه گیری شد.
    کلیدواژگان: اکولوژی، انقراض، ایلام، دارویی، زوفایی
  • احمد احمدی، محمدرضا طاطیان *، رضا تمرتاش، یونس عصری، حسن یگانه صفحات 35-48
    اراضی شور اطراف دریاچه ارومیه با مساحتی حدود 353150 هکتار در استان های آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی قرار گرفته است. در این تحقیق خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک رویشگاه جامعه های گیاهی اراضی شور اطراف دریاچه ارومیه پس از کاهش سطح دریاچه تعیین شد. نمونه های خاک سطحی از عمق 30-0 سانتی متر برای جامعه های علفی و 50-0 سانتی متر برای جامعه های بوته ای و درختچه ای برداشت شد و از نظر نوع بافت، واکنش خاک، هدایت الکتریکی و یون های سدیم، کلسیم، منیزیم، کلر، بیکربنات، کربنات و سولفات و نسبت سدیم قابل جذب در آزمایشگاه خاک شناسی مورد سنجش قرار گرفت. برای تحلیل داده ها از تجزیه مولفه های اصلی در نرم افزار PC-ORD4 استفاده شد. نتایج نشان می دهد که ارتباط ویژه ای بین پراکنش جامعه های گیاهی مختلف و خصوصیات خاک وجود دارد. مهم ترین عوامل در تفکیک این جامعه ها مقادیر هدایت الکتریکی، کلر و سدیم و درصد شن، سیلت و رس می باشند.خصوصیات خاک، پوشش گیاهی، آنالیز مولفه های اصلی، دریاچه ارومیه
    کلیدواژگان: خصوصیات خاک، پوشش گیاهی، آنالیز مولفه های اصلی، دریاچه ارومیه
  • سعدالدین مرادی، کامبیز ابراری واجاری *، بابک پیله ور، ذکتر نقی شعبانیان صفحات 49-60
    هدف از تحقیق حاضر، بررسی ارتباط شاخص های تنوع زیستی اشکوب درختی با برخی مشخصه های مورفولوژیکی و عناصر غذایی برگ درختان ممرز(Carpinus betulus L.) در جنگل اسالم، گیلان بود. نه قطعه نمونه به ابعاد 50×50 متر برای آشکوب درختی در گرادیان ممرز خالص تا اختلاط نه گونه ای ممرز با سایر گونه های درختی انتخاب و شاخص های تنوع زیستی اشکوب درختی اندازه گیری و نیز نمونه برداری برگ درختان ممرز در اشکوب فوقانی انجام شد. نتایج نشان داد که بین شاخص های غنا و تنوع با صفات طول برگ، طول دمبرگ، فاصله رگبرگ، ضخامت برگ، مساحت برگ و تعداد دندانه برگ همبستگی معنی داری وجود ندارد، اما بین میزان حداکثر پهنای برگ، وزن تر و وزن خشک برگ با شاخص مزبور همبستگی منفی و معنی داری مشاهده شد. همبستگی پیرسون صفات مورفولوژی برگ با مشخصات درختان ممرز نشان داد که فقط سطح مقطع آن با وزن خشک برگ همبستگی معنی دار و مثبت و نیز با سطح ویژه برگ همبستگی معنی دار و منفی وجود دارد. نتایج نشان داد که بین مقدار شاخص تنوع و مقدار منگنز و خوشخوراکی همبستگی معنی دار و مثبت و نیز غنا فقط با خوشخوراکی همبستگی معنی دار و مثبت وجود دارد.
    کلیدواژگان: اشکوب درختی، برگ، تنوع زیستی، جنگل های هیرکانی، ممرز
  • محمد رحیم فروزه *، غلامعلی حشمتی صفحات 61-76
    برای انتخاب پوشش مناسب به منظور حفاظت لایه سطحی خاک در نواحی خشک، در نظر گرفتن معیارهایی چون سازگاری، درصد تاج پوشش، شکل و نحوه استقرار زیتوده زیر زمینی و میزان بقایای گیاهی تولید شده ضروری است. ویژگی های گیاه .Wahl Carex stenophylla تا حدود زیادی با این معیارها مطابقت دارد. هدف این مقاله معرفی این گونه و بررسی برخی از خصوصیات بوم شناختی آن است. بدین منظور بخشی از مراتع بیشه زرد در جنوب فارس به عنوان یکی از رویشگاه های این گونه در جنوب کشور انتخاب و مشخصات اقلیمی، زمین شناسی، تیپ رویشگاه، گیاهان همراه، متغیرهای رویشی گیاه و خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک در رویشگاه آن ثبت گردید. نتایج نشان داد که این گونه در منطقه مورد مطالعه با ارتفاع 1300-1100 متری از سطح دریا، بارندگی متوسط سالانه 211 میلیمتر، دمای متوسط سالانه 32/17 درجه سانتیگراد و اقلیم گرم و خشک رویش مناسبی دارد. تیپ رویشگاه آن گل آفتابی و درمنه دشتی است و بیش از 37 گونه گیاهی در محدوده رویشی آن پراکنش دارند. از نظر زمین شناسی رویشگاه گونه مذکور به طور عمده از سازند بختیاری و آغاجاری تشکیل شده و خاک رویشگاه آن دارای بافت شنی- رسی است، حداکثر رشد این گیاه طی یک دوره سه ماهه حدود 12 سانتیمتر بوده و الگوی پراکندگی آن کپه ای می باشد. یکی از ویژگی های منحصر به فرد گیاه Ca. stenophylla تشکیل بافت زیرزمینی متشکل از ریزوم های باریک، پیوسته و در هم تنیده و ریشه های افشان و کلاف مانند می باشد که تا ژرفای 15-10 سانتیمتری خاک گسترش یافته است. عملکرد این قشر به هم بافته شده به گونه ای است که می تواند به خوبی لایه سطحی خاک را به صورت فشرده در لابه لای خود محفوظ داشته و از فرسایش آن جلوگیری کند.
    کلیدواژگان: نواحی خشک، حفاظت لایه سطحی خاک، الگوی پراکنش کپه ای، مرتع بیشه زرد، فارس
  • اردوان قربانی *، سحر غفاری، علی ستاریان، موسی اکبرلو، محمود بیدارلرد صفحات 77-96
    توسعه پایدار بهره برداری از گیاهان دارویی، مستلزم شناسایی پایه های ژنتیکی، پراکنش جغرافیایی و شناخت پتانسیل های این منابع می باشد، تا با شناخت توانمندی ها و برنامه ریزی درست بتوان از بهره برداری بی رویه آن ها به صورت برداشت مستقیم از طبیعت جلوگیری کرد که سبب تخریب و انقراض گونه های با ارزش می شود. به کمک منابع علمی و انجام عملیات میدانی، گیاهان دارویی مراتع سبلان جمع آوری، شناسایی و با مشخص شدن فلور گونه های دارویی، فرم رویشی، قابلیت استفاده برای زنبور عسل و معطر بودن با تطبیق با منابع مورد بررسی قرار گرفت. در مجموع، 242 گونه دارویی شناسایی شد، که به 154 جنس و 46 تیره تعلق داشته و تیره هایAsteraceae با 46 گونه، Lamiaceae با 33 گونه، Apiaceae با 19 گونه، مهمترین تیره های گیاهان دارویی منطقه هستند. جنس هایAchillea و Artemisia هر کدام با 6 گونه و Alyssum، Thymus، Plantago و Rumex هر کدام با 5 گونه غنی ترین جنس ها بودند. به ترتیب 107 و 111 گونه دارویی معطر و با قابلیت استفاده زنبور عسل در منطقه رویش دارد. تعداد 8 گونه بر اساس کتاب قرمز ایران در قالب 7 گونه در وضعیت کم خطر و 1 گونه در وضعیت کمبود اطلاعات قرار دارند. در مجموع با شناسایی پایه های ژنتیکی، پراکنش جغرافیایی و پتانسیل ها در ارتباط با گونه های دارویی و ایجاد چهارچوب نظام مند برای کاشت، داشت و برداشت آن ها در جهت حفظ منابع طبیعی، درمان بیماری ها و تهیه مواد اولیه جهت صنایع مرتبط، زمینه مناسب برای اشتغال و تامین منبع مناسب جهت صادرات میسر می گردد.
    کلیدواژگان: فرم رویشی، فلور، گونه های آسیب پذیر، مراتع سبلان
  • حسین پیری صحراگرد *، مجید آجرلو، طاهره سنچولی صفحات 97-114
    هدف این مطالعه، طبقه بندی پوشش گیاهی و تحلیل روابط بین پراکنش تیپ های رویشی و گرادیان های محیطی در مراتع غرب تفتان بود. نمونه برداری از پوشش گیاهی به روش تصادفی- با استقرار چهار خط نمونه 150 تا 200 متری در منطقه معرف هر تیپ گیاهی صورت گرفت. اندازه قطعات نمونه با توجه به گونه های گیاهی به روش حداقل سطح بین 2 تا 25 مترمربع و تعداد قطعات نمونه نیز با توجه به تغییرات پوشش گیاهی و روش آماری در تیپ های مختلف گیاهی بین 45 تا 60 تعیین شد. نمونه برداری از خاک در هر رویشگاه، با حفر شش نیمرخ از دو عمق صفر تا 30 و 30 تا 60 سانتی متری انجام شد. خصوصیات خاک شامل سنگریزه، بافت، رطوبت اشباع، رطوبت قابل دسترس، آهک، گچ، ماده آلی، اسیدیته، هدایت الکتریکی با روش های استاندارد اندازه گیری شد. طبقه بندی پوشش گیاهی با استفاده از روش تحلیل دوطرفه گونه های شاخص، منجر به تفکیک پنچ تیپ گیاهی با نیازهای بوم شناختی متفاوت در منطقه مورد مطالعه شد. تحلیل رابطه بین وقوع تیپ های رویشی و گرادیان های محیطی با استفاده از روش تحلیل مولفه های اصلی نشان داد که مهمترین عوامل محیطی موثر در تفکیک جوامع گیاهی در مراتع غرب تفتان ارتفاع از سطح دریا، شیب زمبن، نوع سازند زمین شناسی، درصد سنگریزه، درصد آهک و بافت خاک است. شناخت این عوامل و تمرکز بیشتر روی این متغیرها در مطالعات آینده، به مدیریت مراتع در منطقه مطالعه شده این امکان را می دهد تا با شناخت بیشتر از نیازهای بوم شناختی گونه های مختلف گیاهی و انتخاب گونه های سازگارتر با شرایط منطقه، تصمیمات مدیریتی صحیحی را جهت اصلاح و احیاء پوشش گیاهی اتخاذ نماید. این مهم علاوه بر افزیش امکان موفقیت طرح های مرتبط با پوشش گیاهی، کاهش هزینه انجام این طرح ها را نیز به دنبال خواهد داشت.
    کلیدواژگان: جامعه گیاهی، تحلیل مولفه های اصلی، تحلیل دوطرفه گونه های شاخص، گرادیان محیطی، مراتع غرب تفتان
  • بهزاد بخشنده ناورود، کامبیز ابراری واجاری *، بابک پیله ور، یحیی کوچ صفحات 115-132
    تحقیق حاضر در بخشی از جنگل های سری سه ناو (3370 هکتار)، که یکی از سری های حوزه هفت ناو در غرب استان گیلان به شمار می آید، انجام گرفته است. به منظور شناسایی فلور، بررسی کورولوژیک عناصر گیاهی، شکل رویشی و زیستی گیاهان علفی زیرآشکوب راشستان های منطقه، اقدام به انجام این تحقیق گردید. بعد از جمع آوری و شناسایی گونه ها، تعداد 109 گونه گیاهی متعلق به 75 جنس و 41 خانواده گیاهی در توده های جنگلی راش ناو اسالم شناسایی شدند، که از بین آنها گونه های .Vicia abbreviata spreng از خانواده Papilionaceae و Hieracium vulgatum spreng. از خانواده Asteraceae برای اولین بار در گیلان گزارش می شود. خانواده هایDryopteridaceae ،Lamiaceae ،Orchidaceae ، Poaceae و Papilionaceae در مجموع با 35 گونه ( 1/32 درصد ) از 109 گونه بیشترین تعداد گونه های گیاهی را به خود اختصاص دادند. از نظر شکل زیستی ژئوفیت ها با 6/48 درصد و همی کریپتوفیت ها با 3/40درصد از مهم ترین گروه های شکل زیستی منطقه به روش رانکایر بودند. مطالعه کورولوژیک هم بیانگر غلبه عناصر خزری در منطقه بود. از نظر شکل رویشی هم 77 درصد پهن برگ علفی، 12 درصد گراس و 11 درصد سرخس می باشد. حضور 109 گونه گیاهی علفی در زیرآشکوب بیانگر غنای گونه ای علفی زیاد است که به دلیل موقعیت جغرافیایی و رویشگاهی مناسب راشستان های ناو اسالم با تاثیر از اقلیم هیرکانی می باشد و مطالعات کورولوژی این تحقیق با عناصر گیاهی بالای اروپا-سیبری موید آن است.
    کلیدواژگان: گونه های علفی، راشستان، شکل زیستی، کوروتیپ، اسالم
  • محمد ساغری *، حسن شاهرخی، مسلم رستم پور، مسعود عشقی زاده صفحات 133-150
    این تحقیق، به منظور بررسی عوامل توپوگرافی موثر بر خصوصیات کمی و کیفی رویشی درختچه سماق در مراتع کوهستانی شهرستان گناباد، استان خراسان رضوی انجام شد. پس از تعیین رویشگاه های درختچه سماق در منطقه، نمونه برداری از پوشش گیاهی به روش تصادفی سیستماتیک انجام شد. در این تحقیق، اثر سه عامل ارتفاع، شیب و جهت شیب بر روی خصوصیات کمی رویشی از قبیل تراکم، حداکثر قطر تنه، حداکثر قطر تاج پوشش، ارتفاع درختچه و سن درختچه و خصوصیات کیفی رویشی شامل وضعیت زادآوری، وضعیت شادابی و وضعیت زیر اشکوب بررسی شد. نتایج نشان داد اثر عوامل توپوگرافی بخصوص ارتفاع و جهت شیب بر روی خصوصیات کمی و کیفی رویشی درختچه سماق در مراتع حوزه آبخیز کاخک شهرستان گناباد معنی دار است. به طوری که در ارتفاعات بالای 2000 متر از سطح دریا، خصوصیات کمی و کیفی مورد مطالعه بهتر از ارتفاعات کمتر از 2000 متر است. همچنین، در جهت های شمالی و شرقی، وضعیت شادابی، وضعیت زادآوری و وضعیت زیر اشکوب درختچه سماق بهتر از سایر جهات است.
    کلیدواژگان: ارتفاع، جهت، تاج پوشش، وضعیت شادابی، سماق، حوزه آبخیز کاخک
  • مهندس نیلوفر نرگسی علسپور، داوود اخضری *، بختیار فتاحی صفحات 151-164
    گیاه وتیور (Chrysopogon zizanioides L.) یکی از شناخته شده ترین گیاهان جهت اصلاح و احیای مراتع است. با توجه به فقیر بودن خاک های کشور یکی از سریع ترین راه های مدیریتی برای رشد مطلوب گیاهان و بهبود عرصه های تخریب شده افزودن اصلاح کننده ها به خاک است. این تحقیق با هدف بررسی اثر متقابل زئولیت و کمپوست بر برخی خصوصیات خاک و عملکرد گیاه وتیور و در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار به مدت پنج ماه در سال 94-95 در گلخانه تحقیقاتی دانشگاه ملایر انجام شد. کود زئولیت در پنج سطح صفر (شاهد)، 1، 2، 3 و4 درصد وزنی خاک و کود کمپوست دامی در 4 سطح صفر (شاهد)، 20، 40 و 60 درصد حجمی خاک به گلدان های پنج کیلوگرمی حاوی پایه های وتیور افزوده شد. تیمارهای اعمال شده تاثیر معنی دار و افزایشی در پارامترهای: pH ، هدایت الکتریکی، رطوبت وزنی و میزان K خاک ایجاد کرده و باعث کاهش معنی دار چگالی ظاهری خاک شد ولی در میزان Ca و Mg خاک تفاوت معنی داری ایجاد نکرد. تاثیر کود آلی در کاهش چگالی خاک ، بیش تر از زئولیت بود. سطوح تلفیقی زئولیت و کمپوست باعث افزایش معنی دار همه صفات مورد اندازه گیری در گیاه وتیور شد. بیش ترین درصد اسانس در تیمار 1 درصد وزنی زئولیت و 20 درصد حجمی کمپوست و کمترین درصد اسانس در تیمار عدم حضور زئولیت و20 درصد حجمی کمپوست ایجاد شد. هم چنین درصد پروتئین خام برگ، غلظت قندهای محلول و نامحلول و طول ساقه و ریشه در تیمارهای مختلف زئولیت و کمپوست تاثیر افزایشی و معنی داری رانسبت به شاهد نشان دادند. البته این روند افزایشی به طور خطی و یکنواختی نبوده است. به نظر می رسد استفاده تلفیقی از زئولیت و کمپوست آثار مثبتی بر ویژگی های خاک و عملکرد گیاه وتیور داشته است.
    کلیدواژگان: اسانس، چگالی ظاهری خاک، سطوح تلفیقی، کود آلی
  • طاهره سماکوش گلوگاه، آفاق تابنده ساروی *، محمدحسین حکیمی میبدی صفحات 165-180
    جهت بررسی میزان تنوع بین و درون برخی از جمعیت های گونه خرمندی (Diospyros lotus L.) بر اساس صفات مورفولوژیک برگ، سه جمعیت از این گونه در طول یک ترانسکت ارتفاعی (به ترتیب با ارتفاع 300، 500 و 700 متر از سطح دریا) انتخاب و از هر رویشگاه تعداد 10 پایه از هر جنس نر و ماده انتخاب شد. از هر درخت تعدادی برگ در نیمه اول شهریور، جمع آوری و به طور تصادفی، پنج برگ برای هر یک از تکرار های سه گانه تحقیق جدا و 10 صفت از صفات مورفولوژیک برگ اندازه گیری شد. طبق نتایج تجزیه و تحلیل واریانس بین جمعیت ها، از نظر کلیه صفات به جزء وزن تر، شکل پهنک و عرض پهنک در 1/0 طول از قاعده برگ، در سطح 1 درصد اختلاف معنی دار بود. مقایسه میانگین بین جمعیت ها، جمعیت 700 متر از سطح دریا را دارای بالاترین میانگین از نظر کلیه صفات مورد بررسی نشان داد. نتایج این تحقیق معنی دار بودن تفاوت میان ژنوتیپ های جنس نر و ماده در هر مبدا، از نظر بیشتر صفات مورد بررسی برگ را نشان داد. همچنین اختلاف میان ژنوتیپ ها در هر جمعیت نیز حاکی از تنوع بالای درون جمعیتی از نظر بیشتر صفات مورد بررسی بود. در نهایت ژنوتیپ های بهتر از نظر صفات تولیدی برگ در هر جمعیت معرفی شد که می تواند برای بذرگیری جهت تولید نهال مورد توجه قرار گیرد.
    کلیدواژگان: ارتفاع از سطح دریا، بندپی شرقی شهرستان بابل، ژنوتیپ، خرمندی، صفات ریختی برگ
  • منصور جهانتیغ * صفحات 181-194
    هدف از اجرای این پژوهش بررسی رابطه بین پوشش گیاهی و خاک سواحل رودخانه ترشاب می باشد. برای اجرای این ‏تحقیق دو محدوده که دارای تیپ پوشش گیاهی متفاوتی بودند انتخاب و اقدام به اندازه گیری پوشش گیاهی گردید. دو ترانسکت ‏خطی هر یک به طول 500 متر مستقر و در فاصله هر50 متری پلات 3×3 متر با توجه به نوع پوشش مشخص و همچنین در داخل ‏آن نیز پلات 1×1 متری انتخاب و پارامترهای درصد پوشش تاجی، درصد خاک لخت و همچنین لاشبرگ مشخص گردید. 5 نمونه ‏خاک از عمق50-25 سانتی متر با توجه به عمق کاشت از هر تیپ گیاهی سواحل رودخانه ترشاب‏ به فاصله هر 100 متر از همدیگر ‏برداشت و خصوصیات فیزیکی- شیمیایی اسیدیته، هدایت الکتریکی، فسفر قابل جذب، پتاسیم قابل جذب و بافت خاک مورد ‏اندازه گیری قرار گرفت. به منظور تجزیه و تحلیل مقایسه داده ها از برنامه آماری ‏SPSS‏ استفاده شد. نتایج نشان داد که در انتهای ‏رودخانه که وارد رودخانه اصلی شیله می گردد، عمق خاک افزایش یاافته و تیپ بوته ای غالب بوده و گونه های گز، انواع سالسولا، ‏چغچغه، ترات در آن رویش دارد. میانگین درصد تاج پوشش، خاک لخت و لاشبرگ پوشش این محدوده به ترتیب 8/14، 79، 2/6 ‏درصد بوده است. همچنین در محدوده بالاتر درختچه تاغ به همراه گیاه بوته ای ترات پراکنش دارد که 12، 2/81 و 6/6 درصد آنرا ‏به ترتیب تاج پوشش، خاک لخت و لاشبرگ تشکیل داده است. تجزیه و تحلیل آماری پوشش گیاهی نشان داد که بین درصد تاج ‏پوشش، خاک لخت و لاشبرگ دو تیپ پوشش گیاهی مزبور اختلاف معنی داری وجود ندارد. همچنین بررسی نمونه های خاک ‏مناطق فوق در دو تیپ پوشش گیاهی نشان داد که بین ویژگی های مورد بررسی در سطح 1% اختلاف معنی داری وجود دارد. ‏بنابراین نتایج این پژوهش نشان داد که اختلاف بین ویژگی های خاک با توجه به وجود شرایط یکسان رطوبت باعث تغییر پوشش ‏گیاهی در سواحل رودخانه مزبور گردیده است. از این روی با توجه به داده های این پژوهش می توان پوشش گیاهی سواحل رودخانه ‏را براساس استعداد آنها بهبود بخشید.‏
    کلیدواژگان: پوشش گیاهی، سواحل رودخانه، مناطق حشک، سیستان، ویژگی های خاک
  • محمدعلی زارع چاهوکی *، محبوبه عباسی صفحات 195-212
    گونه گیاهی Ephedra strobilacea گونه ای ارزشمند از نظر علوفه ای و حفاظت آب و خاک بوده و در داروسازی نیز کاربرد فراوانی دارد. در این پژوهش رویشگاه بالقوه این گونه گیاهی در مراتع پشتکوه استان یزد با استفاده از روش Maxent مدلسازی شد و مهمترین عوامل موثر بر پراکنش این گونه و دامنه اکولوژیک پتانسیل آنها معرفی گردید. بدین منظور اطلاعات مربوط به نقاط حضور گونه با پیمایش صحرایی، اطلاعات مربوط به متغیرهای خاکی با استفاده از روش های زمین آماری، اطلاعات توپوگرافی از مدل رقومی ارتفاع منطقه و اطلاعات اقلیمی از نقشه های موجود تهیه شدند. آماده سازی لایه ها با استفاده از نرم افزارهای GS+ و ARC GIS انجام شد. در ابتدا همبستگی بین متغیرهای محیطی مورد بررسی قرار گرفت و 24 متغیر محیطی برای ورود به مدل مناسب تشخیص داده شده و وارد نرم افزار Maxent3.3 شدند. نتایج این مطالعه نشان داد که گونه E. strobilacea گونه ای گچ دوست می باشد زیرا که مهمترین شاخص تاثیرگذار در ترجیح رویشگاه این گونه گچ عمق دوم ( از 35 تا 40 درصد) می باشد. متغیرهای بعدی تاثیرگذار در حضور این گونه متغیرهای گچ عمق اول (35-5 درصد)، آهک عمق اول و دوم (45-5 درصد) و شن عمق اول و دوم (90-45 درصد)، کلسیم عمق اول ( 5 نا 40 درصد) و هدایت الکتریکی خاک کمتر از 10 دسی زیمنس بر متر می باشند. همچنین بیشترین احتمال استقرار و پراکنش این گیاه در اراضی کم شیب (کمتر از 10 درصد) است. دقت و توانایی مدل پیش بینی برای این گونه بر اساس مقدار سطح زیر منحنی (98/0 (AUC=خوب ارزیابی شد. ضریب کاپای حاصل از مقایسه نقشه های پیش بینی و واقعی نیز مقدار 88/0 به دست آمد که در سطح بسیار خوب می باشد.
    کلیدواژگان: رویشگاه بالقوه، آنتروپی حداکثر (Maxent)، زمین آمار، Ephedra strobilacea
|
  • Mohamadreza Negahdarsaber * Pages 1-16
    Deh- Kohneh forest is an enclosed area by 466 hectares, in the north of Fars province. This area has been protected as a wild pear species genetic storage since 1973 by the Fars Province Department of Natural Resources and Watershed Management. In order to study effects of protection in forest zone, a fifty hectare area from enclosed forest and a 50 hectare area from unclosed forest, which are same in topography and forest type, were compared. The results showed that the numbers of tree and shrub species in enclosed area were significantly more than unclosed area. Compare the abundance of trees and shrubs represents a decline of P.glabra and P.syriaca and upgrades F.rotundifolia and D.mucronata identified in the unprotected area. The canopy cover in both areas was almost the same. The average of height for trees and shrubs in the protected area were smaller than unprotected area, because of regenerations. The current results showed that protection of Deh-kohneh forest for nearly half a century has been improved the quality and quantity of the forest structure. Therefore, it is suggested that with protection of such area, conservation of genetic resources in forests and creation a research area for other researchers can be provided in future.
    Keywords: forest structure, forest density, crown cover, tree height, forest storage
  • Mostafa Naderi * Pages 17-34
    This study investigated some characteristics of Thymbra spicata habitats in three areas of Tange bina, Telume and shirpaneh in Ilam province. Geomorphological characteristics of the areas investigated by satellite vision and feild survey. To detemine climate characteristics and bioclimate division of each area, climate parameters using nearest meteorology station and methods of demarton and Amberge were used respectively. Edaphic characteristics such as soil texture, Ec, PH, Na and organic matter were measured. Companion species, phonology and biometric characteristics of Thymbra spicata population were also investigated. Results showed that Shirpane have Asmari formation and two others area have Gachsaran formation. The areas had the average rainfall between 200 to 408 and the average of relative humidity were between 25 -40. Based on Amberge method the climate was hot desert to moderate arid and moderate semiarid. The soil of the area was loamy-sand with high amounts of lime and with low salinity and organic matter. The habitats of Thymbra spicata had 45 acompany species that they were belong to 27 plant familly. The density, average hight and average coverage of Thymbra spicata was measured between 192-1179 plant, 13-22 Cm and 195-447 cm2 respectively.
    Keywords: Ecology, Endangerd, Ilam, Medicine, Thymbra spicata
  • Mohamadreza Tatiyan * Pages 35-48
    Salt marshes around Urmia Lake with an area of 353150 hectares located in the West and East Azerbaijan provinces. In this research, the physical and chemical properties of the habitat soil of plant associations in the salt marshes around Lake Urmia was determined after reduction lake level. The soil samples were taken from depths of 0-30 cm for herbaceous associations and 0-50 cm for the bush and shrub associations. Physicochemical features of the soil including texture, pH, EC, Na, Ca, Mg, Cl, HCO3, CO3, SO4 and SAR were measured in the soil laboratory. The data were analyzed using principal component analysis method in PC-ORD4 software. The results showed that there is the special relationship between the distribution plant associations and soil properties. The most important factors in the separation of the associations were EC, Cl, Na and texture.
    Keywords: Soil characteristics, Vegetation, Principal component analysis, Urmia Lake
  • Dr Kambiz Abrari * Pages 49-60
    The purpose of the present research was to investigate the interactions between tree layer diversity and some morphological traits and nutrient elements of hornbeam leaves in forests of Asalam, Guilan. Nine research plots (50m×50m) are sampled as a gradient from pure hornbeam stands to mixed stands with up to 9 deciduous tree species. Tree layer diversity and richness indices were measured and also leaves of hornbeam (Carpinus betulus L.) trees were sampled in overstorey within each plot. The results showed that there was no significant correlation between tree-layer richness and diversity values and leaf traits including leaf lenght, petiole lenght, veins distance, leaf thickness, leaf area and serration number. But, Regression analysis showed that tree-layer diversity and richness measures were significantly negatively correlated with leaf width, fresh and dry weight of leaves. Correlation coefficients indicated that basal area of hornbeam trees was significantly positively correlated with weight of dry leaves and and negatively with special area of leaves. The result revealed that there was significant positive correlation between tree diversity and Mn amount and ADF, but tree richness had significantly positively correlated with ADF.
    Keywords: Diversity, Hornbeam, Hyrcanian forests, Leaf, Tree layer
  • Dr Mohammad Rahim Forouzeh *, Dr Gholamali Heshmati Pages 61-76
    In order to select suitable cover for soil surface conservation in arid environments, considering criteria such as adaptability, canopy cover percentage, underground biomass and the amount of litter is of importance. Carex stenophylla Wahl. has features a lot in common with these criteria. The purpose of this essay is to introduce some of the ecological characteristics of this species. Accordingly, Bishezard rangeland in south of Fars province was selected as one of the sites of Ca. stenophylla habitat in south of Iran. The climatic trait and geology of the rangeland were recorded, Then chemical and physical properties of soil, vegetation type of site, vegetative variables of Ca. stenophylla and its companion plants were measured. Results showed that the appropriate growth condition for Ca. stenophylla was the altitude 1100-1300 meter A.S.L., mean annual rainfall 211 mm, mean annual temperature 17.32 ᵒC, and also warm and dry areas. The vegetation type of site included Artemisia sieberi Besser.and Helianthemum lippii(L.)pers. as dominant shrubs, with the presence of more than 37 plant species. Geologically, the site had Bakhtiari and Aghajari formation with sandy-clay soil texture. The maximum growth of this plant over a period of three months was about 12 cm and it also had clump spatial distribution pattern. This research also indicated that One of a unique properties of Ca. stenophylla was interwoven rhizome and fibrous root system expanding to depth of 10-15 cm. This trait can properly conserve soil surface and prevent soil erosion.
    Keywords: Arid environments, Soil surface conservation, Clump spatial distribution, Bishe zard Rangeland, Fars
  • Dr Ardavan Ghorbani *, Sahar Ghafari, Dr Ali Sattarian, Dr Mosa Akbarloo, Dr Mohammad Bidar Lord Pages 77-96
    Sustainable development for utilization of medicinal plants, is required identifying the genetic resources, geographical distribution and recognizing the potentials of those, through recognition of capabilities and appropriate programming be able to prevent the excessive exploitation of them as direct harvest from the nature that cause the destruction and extinction of valuable species. By review of literature, and extensive fieldworks medicinal plants were collected, and identified and investigated in terms of floristic, lifeform, used by honeybee and being aromatic with comparison with the literature. Overall, 242 medicinal species were identified, which belong to 154 genera and 46 families and Asteraceae families with 46 species, Lamiaceae with 33 species, Apiaceae with 19 species, are the most important families at the study area. Achillea and Artemisia genera each with six species and Alyssum, Thymus, Plantago and Rumex each with five species were the richest genera. There are 107 aromatic medical species and 111 species, which are used by honeybee in the study area. According to the red book of Iran, eight species were classfied, which seven of them are in low-risk and one is in the lack of information status. In general, through identifying the genetic resources, geographical distribution and potentials in relation to medicinal plants and creation a systematic framework for planting and harvesting of them, in order to protect natural resources, treatment of diseases and production of raw materials for related industries, employment creation and providing suitable resources to export, will be possible.
    Keywords: Life form, Flora, Vulnerable species, Sabalan rangelands
  • Hoseiin Piri * Pages 97-114
    determine the relationships between distribution of vegetation types and environmental variables in rangelands of western Taftan, southeastern Iran. At each key area, vegetation sampling was carried out by randomized-systematic method along four sampling lines with 150- 200 m length. Quadrat size was determined by minimal area method with regard to the type of plant species which ranged from 2 to 25 m2. Sample size was determined 45-60 samples using statistical method by taking into account variation of vegetation. At each vegetation type, soils were sampled in 0-30 and 30-80 cm depths within eight soil profiles. Soil properties including gravel percent, texture, saturation moisture, available water, lime, gypsum, organic matter, acidity (pH), electrical conductivity (EC) were measured by standard methods. Classification of vegetation using TWINSPAN in the study area generated five vegetation types with different ecological requirement. Analysis of the relationship between vegetation types and environmental gradient using principal component analysis showed that distribution of different vegetation types was mainly associated with environmental variables. Altitude, slope, gravel percent, geological formation, percentage of lime, and soil texture were the most important environmental variables, determining separation of plant communities in the studied rangeland. Knowledge on the effective environmental variables on plant species distribution can make possible the selection of plant species by range managers on the basis of their ecological requirements in range improvement and development programs. This important issue not only will increase success of vegetation management plant but also it will decrease management cost.
    Keywords: Plant community, Principal component analysis, Two-way indicator species analysis, Environmental gradient, rangelands of western Taftan
  • Behzad Bakhshandeh Navroud, Kambiz Abrari Vajari *, Babak Pilehvar, Yahyah Kooch Pages 115-132
    Beech forests of northern Iran in the Hyrcanian ecosystem are considered as the richest and most valuable forests in the northern hemisphere. The present study was carried out in the part of the district No 3, Nav, Asalem (3770 ha) in the west of Guilan Province. In order to identify the flora, the Chorology, life forms and growth forms, herbaceous understory plants within the beech forests were studied. Totally, 109 plant species belonging to 75 genera and 41 families were identified in the Asalem beech forests, Which in the species of Vicia abbreviata spreng. of the Papilionaceae family and Hieracium vulgatum spreng. of the Asteraceae family have been reported for the first time in Guilan province. Families of Dryopteridaceae, Lamiaceae, Orchidaceae, Poaceae and Papilionaceae comprised a total of 35 species (32.1%). The most important life forms belonged to geophytes (48.6%) and hemicryptophytes (40.3%) in the this region. Chorological study also showed the dominance of the Hyrcanian phytogeographical region. In terms of growth forms, frequency of forbs, grasses and ferns was 77%, 12% and 11%, respectively. The presence of 109 herbaceous plants in understory showed the higher herbaceous species richness in this forest which is due to Asalem beech forests location that lies in suitable geographical position and site under the impact of Hyrcanian climate. The higher Europe-Siberian vegetation confirms this issue.
    Keywords: Herbaceous species, Beech forests, Life forms, Chorotype, Asalem
  • Dr Mohammad Saghari * Pages 133-150
    This paper studied thein the mountain rangelands in Gonabad, Khorasan- province. ​​vegetation sampling was conducted using random-systematic method. In this study, the effects of altitude, slope and aspects were studied on the quantitative characteristics such as species density, maximum trunk diameter, maximum crown diameter, height and age shrub and qualitative characteristics such as regeneration, vitality and understory condition. The results showed that the topography, especially altitude and slope, has significant effect on growth quantitative and qualitative characteristics of sumac shrubs, in the Kakhk Watershed. So that, the quantitative and qualitative characteristics of sumac shrubs at the altitudes above 2,000 meters above sea level, are better than the altitudes of lower than 2000 meters above sea level. Also, vitality, regeneration and understory condition in north and east aspects are better than the other directions.
    Keywords: Altitude, Aspect, Crown Cover, Vitality Condition, Rhus coriria, Kakhk Watershed
  • Dr Dawod Akhzari * Pages 151-164
    Vetiver Grass (Chrysopogon zizanioides L.) is one of the most recognized plants in order to improve and restore pasture. Due to poor soil in the country one of the fastest ways of management for optimum growth and recovery of degraded areas to add amendments to the soil. This study aimed to investigate the effect of zeolite and compost on soil characteristics and performance of Vetiver Grass in a randomized complete block design with three replications for five months a year in the greenhouse of the University of Malayer was 2014-2015. Zeolite in five levels of zero (control), 1, 2, 3 and 4% by weight of soil and compost manure in four levels zero (control), 20, 40 and 60% by volume of soil to the pot of five kilograms of contained base Vetiver was added. Significant effect of treatments and an increase in the parameters: pH, electrical conductivity, soil moisture and soil K levels created and decreased soil bulk density but did not make a significant difference in the Ca and Mg soil. The effects of manure to reduce the density of the soil, was more than zeolite. Compilation of zeolite and compost levels increased significantly in all parameters measured were Vetiver Grass. The highest percentage of essential oil treatment 1 wt% zeolite and 20% by volume of compost and the lowest percentage of essential oil in the treatment of the zeolite and 20% by volume of compost was created. Also crude protein content of leaf, length shoot and roots and concentration of soluble sugars and insoluble in different treatments zeolite and compost the impact of a significant increase in relation to the control. However, this increase has not been uniform linear. It seems that using combination of zeolite and compost has been positive effects on soil properties and crop yield Vetiver.
    Keywords: Essential oils, Bulk Density, Compilation levels, Organic Fertilizer
  • Dr Afagh Tabande * Pages 165-180
    Investigation to variation between and within same populations of Diospyros lotus based on leaf morphological characteristics, three populations were selected along a elevation transect (populations A, B and C with 300, 500 and 700 meters above sea level, respectively) and 10 tree of each sex from each site was selected. Some leaves from any tree in the first- September collected and randomly, five leaves per each of the triple replication of research separated in 2013 and 10 leaf morphological traits were measured. According to the result of variance analysis between the populations, all traits except wet weight, leaf shape and width of lamina at 0.1, was significant at p
    Keywords: Diospyros lotus, Eastern Bandpey of Babol, Genotype, Elevation, Leaf morphological characteristics
  • Dr Mansuor Jahantigh * Pages 181-194
    The aim of this research was investigation on relationship of vegetation and soil in river banks of dryland regions. The two study areas selected for with different type vegetation cover. According to this selected 2 transect with 500 m length and distance 50m quadrates in 3 x 3m and quadrates 1 x 1m were sampled for vegetation analysis from the river banks. The parameters measured included canopy surface area, bare soil area and litter. Five soil samples was taken from the 0-45 cm depth at each location, and analyzed for pH, EC, available phosphorus, available potassium and texture. Data analyzed using SPSS software. The data shows that there have been plants such as Tamarx, Salsola and Hammada in end of river. Average of vegetation cover, bare soil surface and the litter were 14.8, 79 and 6.2%, respectively. Also, in up of study area has been occupied by Haloxylon and Hammada. Average of mention parameters were 12, 81.2 and 6.6%, respectively. Analyzed of vegetation shows that no significantly between canopy, bare soil area and litter in two areas. Analyzed of soil characteristics shows that there are significantly between soil samples in two regions. Therefore, the data shows that the soil causes difference in vegetation on river banks.
    Keywords: Vegetation cover, river banks, dry land regions, Sistan, soil characteristics
  • Mohammad Ali Zare * Pages 195-212
    Ephedra strobilacea species is valuable plant in terms of forage and soil and water conservation, and also has many applications in medicine. In this study, potential habitat for this species was modeled using Maxent method in Poshtkouh Yazd Rangeland, and was introduced the factors important that effecting on the distribution of this species and their potential ecological range. For this purpose, the information related to the species presence point using field survey, data on soil variables using geostatistical methods, topographical information from a digital elevation model maps and climate information from maps available were prepared. Layers environmental variables were prepared by using GS and ARC GIS software. The correlations between environmental variables were evaluated and of 24 environment variables suitable been diagnosed to enter the model and software Maxent3.3. The results showed that E. strobilacea is a gypsophyte, Because the second depth gyps is most important indicator influence on the habitat prefer of this species (35- 40 %). Next variables affecting in this species presence are variables of first depth gyps (5-35 %), Lime of both depth (5-45%), the sand of both depth (45-90 %), Ca of the first depth (5- 40%) and EC is less than 10 dS m. Also, the most probability of the establishment and distribution of this species is in the low slope areas (less than% 10 %). The accuracy and the ability of predictions model was assessed good for this species based on the area under the curve (AUC = 0.98). Kappa coefficient from the comparing actual and prediction maps obtained 0.88 that it was very good level.
    Keywords: Potential Habitat, Maximum Entropy, Geostatistical, Ephedra strobilacea