فهرست مطالب

زبان شناسی اجتماعی - سال یکم شماره 2 (بهار 1396)
  • سال یکم شماره 2 (بهار 1396)
  • تاریخ انتشار: 1396/03/30
  • تعداد عناوین: 7
|
  • شادی داوری *، محسن قاسمی، بهناز کوکبی صفحات 9-16
    هاینه (2013) نقش اصلی گفتمان نماها را برقراری ارتباط میان گفتار و موقعیت گفتمان، یعنی تعامل میان گوینده و شنونده، بیان عقاید گوینده و سازمان دهی متن می داند. این عناصر به لحاظ ساخت نحوی مستقل از محیط نحوی جمله هستند. از آنجا که واحدهای مذکور، به عنوان ابزارهای ویژه کاربرد زبان و انتقال موثرتر پیام، در ارتباطات اجتماعی نقش برجسته ای بر عهده دارند، بخشی از مطالعات زبان شناسی اجتماعی را تشکیل می دهند. در این مختصر به بررسی دسته ای از گفتمان نماها در فارسی می پردازیم که نقش و تا حدود زیادی ساخت نحوی ثابت و مشخصی دارند (مانند «حقیقت این است که...»). این عبارات را به خاطر نقش آنها در آماده سازی روند گفتگو و شخص مخاطب برای افشای حقایق، گفتمان نماهای «افشا» نامیده ا یم. داده های پژوهش از میان متون مکتوب فارسی امروز و نیز گفتار فارسی زبانان گردآوری شده است. مبنای نظری پژوهش دو انگاره دستورشناختی و دستوری شدگی ایجمر (2007) است. تحلیل داده ها نشان می دهد که گفتمان نماهای افشا در زبان فارسی تصویری دستوری شده از بند پایه را به نمایش می گذارند چراکه دیگر حامل مفهوم اصلی جمله نیستند. تصویر حاصل لزوم بازنگری در مفاهیم نحوی بند پایه و بند پیرو را از رهگذر حضور عناصر گفتمانی در جمله تقویت می کند.
    کلیدواژگان: گفتمان نمای فارسی، افشا، دستوری شدگی، بند پایه، تحلیل گفتمان
  • حسن ذوالفقاری *، بهادر باقری صفحات 17-27
    آثار مکتوب ادبیات عامه ایران علاوه بر ابعاد ادبی و هنری، سرشار از اطلاعات جامعه شناختی است. در این متون در کنار کلیشه های متعدد چون اصطلاحات، کنایات، نفرین ها و سوگندها، از ضرب المثل های فراوانی استفاده شده است که ضمن شیرینی و جذابیت بخشیدن به متن و مردم پسند کردن آن، ما را با اندیشه ها و باورهای مردم، ارز ش ها و ضدارزش ها، اصول اخلاقی، آیین عیاری، نقش زنان در جامعه، مسائل دینی و مذهبی و غیره آشنا می کند. هدف پژوهش توصیفی- تحلیلی حاضر بررسی 500 ضرب المثل از 30 افسانه پهلوانی منظوم و منثور از قرن ششم تا پایان دوره قاجار به منظور ارائه چشم اندازی زبانی-جامعه شناختی بوده است. نتایج این تحلیل نشان می دهد که ضرب المثل های مورد بررسی را می توان از نظر موضوعی به چهار دسته کلی دنیا، بخت و اقبال؛ مسائل اجتماعی؛ سیاست و حکومت و اندرزهای اخلاقی تقسیم بندی کرد. در این ضرب المثل ها گاه رگه هایی از اندیشه های مردسالارانه و زن ستیزانه دیده می شود.
    کلیدواژگان: جامعه شناسی ادبیات، ادبیات عامه فارسی، ضرب المثل، افسانه های پهلوانی کهن
  • رزا میرزایی *، نگار داوری اردکانی صفحات 28-36
    دشواژه ها به عنوان یکی از ابزارهای زبانی توامان بیانگر عواطف و احساسات فردی و شاخص های جامعه شناختی هر منطقه است. هدف از انجام این پژوهش، طبقه بندی دشواژه های رایج در شهر شوشتر و مطالعه تفاوت کاربرد آنها تحت تاثیر متغیرهای اجتماعی سن، جنسیت، قومیت و تحصیلات است. ابزار این پژوهش توصیفی-تحلیلی مشاهده و پرسش نامه بود. 140 نفر از میان 160 آزمودنی به سوالات پرسشنامه به طور کامل پاسخ گفتند و پاسخ ها با توجه به آزمون های آماری مورد تحلیل قرار گرفتند. بررسی ها نشان داد که هم زنان و هم مردان شهر شوشتر، بیشتر به هنگام عصبانیت و ناراحتی، از دشواژه استفاده می کنند و این دشواژه ها را می توان در یازده طبقه جای داد. نتایج نشان می دهد که از بین متغیرهای اجتماعی مورد بحث سن و جنسیت بر میزان به کارگیری دشواژه ها تاثیر معناداری دارد (015/0P=). مردان بیش از زنان و رده سنی 15 تا 19 سال بیش از دیگر رده ها از دشواژه استفاده می کنند. علاوه بر این، قومیت و سطح تحصیلات اثر معناداری بر کاربرد دشواژه ها ندارد (89/0P=).
    کلیدواژگان: جامعه شناسی زبان، دشواژه، سن، جنسیت، قومیت، تحصیلات، شوشتر
  • میلاد امینی ماسوله *، حسن بافنده قراملکی، عزت الله احمدی صفحات 37-45
    پژوهش های قبلی نشان داده اند که دو یا چندزبانگی می تواند بر بهبود یا افت کارکردهای شناختی کودکان نقش داشته باشد. پژوهش حاضر به دنبال یافتن پاسخ این پرسش است که آیا این یافته های پیشین قابل تعمیم به جامعه دوزبانه های بزرگ سال آذری-فارسی زبان نیز هست؟ به عبارت دیگر، آیا دوزبانگی بر انعطاف پذیری شناختی، بازداری و همچنین باورهای فراشناختی افراد بزرگسال نیز تاثیر دارد؟ بدین منظور 60 آزمودنی (30 دوزبانه و 30 تک زبانه، 30 مرد و 30 زن) از بین انشجویان کارشناسی و کارشناسی ارشد دانشگاه شهید مدنی آذربایجان به روش نمونه گیری در دسترس در گستره سنی 18 تا 27 سال انتخاب شدند. برای انجام مطالعه حاضر از آزمون دسته بندی کارت های ویسکانسین (WCST) برای سنجش انعطاف پذیری شناختی و از پرسش نامه 30-MCQ برای سنجش باورهای فراشناختی استفاده شد. نتایج به دست آمده از پژوهش حاضر با استفاده از آزمون تی مستقل نشان داد که انعطاف پذیری شناختی در افراد دوزبانه به طور معناداری بالاتر از تک زبانه ها است (004/0P = ). اما در خرده مقیاس های باورهای فراشناختی، تحلیل واریانس چندمتغیره (MANOVA) تفاوت معناداری را نشان نداد (43/0P =). نتایج به دست آمده نشان می دهد که دوزبانگی می تواند در افزایش انعطاف پذیری شناختی نقش مهمی ایفا کند.
    کلیدواژگان: دوزبانگی، انعطاف پذیری شناختی، باورهای فراشناختی، بازداری، ترکی آذری، فارسی
  • شهین شیخ سنگ تجن *، آزاده یوسفی گراکوئی صفحات 46-63
    کاربرد عبارات خطاب نوعی رعایت ادب اجتماعی در جامعه محسوب می گردد و گویشوران هر زبان به روش خاص خود این عبارات را به کار می برند. مقاله حاضر مطالعه ای تحلیلی - توصیفی است که به روش میدانی به بررسی و مقایسه عبارات خطاب در زبان فارسی و گیلکی پرداخته است. در این تحقیق 50 گویشور گیلکی زبان و 50 گویشور فارسی زبان در رده سنی 25-40 سال به عنوان نمونه های تحقیق انتخاب شده اند. محققان در این پژوهش در پی پاسخ گویی به این پرسش ها هستند: 1) پربسامدترین عبارات خطاب در زبان فارسی و گیلکی کدامند و 2) چه تفاوتی میان عبارات خطاب در این دو زبان وجود دارد؟ نتایج تحقیق بیانگر آن است که گویشوران زبان فارسی و گیلکی در کاربرد عبارات خطاب «نام کوچک» و «عبارات خویشاوندی» مشابه هستند، اما پس از این دو دسته، گویشوران فارسی زبان بیشتر از «عناوین احترام آمیز» و گویشوران گیلکی بیشتر از عبارات «عناوین» برای خطاب قرار دادن یکدیگر استفاده می کنند. علاوه بر این، عبارات خطاب «کوتاه شدگی»، «اسامی مذهبی» و «سایر نام ها» نیز دارای کمترین میزان کاربرد در زبان فارسی و گیلکی هستند. اگرچه تفاوت معناداری میان شیوه کاربرد عبارات خطاب در این دو زبان دیده نمی شود اما وجود افتراقات فوق الذکر نشانگر اختلافهای فرهنگی دو جامعه نمونه است.
    کلیدواژگان: جامعه شناسی زبان، عبارات خطاب، زبان فارسی، زبان گیلکی، ادب
  • آزاده شریفی مقدم *، مسعود بحرینی، وحیده ابوالحسنی زاده صفحات 64-71
    تعارفات مقولاتی جهانی هستند که در همه زبان ها یافت می شوند اما در برخی، مانند زبان فارسی، رایج ترند. هدف از این پژوهش بررسی تاثیر متغیرهای اجتماعی سن و جنسیت بر میزان استفاده فارسی زبانان از تعارفات است. بدین منظور، پرسشنامه ای شامل 15 سوال به تعداد 100 نفر از شرکت کنندگان زن و مرد کرمانی در گروه های سنی مختلف داده شد. چارچوب نظری این پژوهش، نظریه ادب براون و لوینسون (1978) بوده است. تجزیه و تحلیل آماری داده ها نشان می دهد که میان کاربرد تعارفات فارسی زبانان کرمان در سنین مختلف تفاوت معناداری وجود دارد (0001/0P (28/0P =) هر چند که ساختارهای بازنمایی تعارف در آنها متفاوت است. این امر نشان می دهد که هم مردان و هم زنان در تعاملات کلامی از تعارف برای نشان دادن ادب استفاده می کنند.
    کلیدواژگان: تعارفات فارسی، سن، جنسیت، نظریه ادب براون و لوینسون، زبان شناسی اجتماعی
  • وحید شهیدی پور * صفحات 72-83
    تحسین و پاسخ به آن در میان کنش های کلامی روزانه از جایگاه پربسامد و از بار فرهنگی-جامعه شناختی ویژه ای برخوردار است. هدف پژوهش حاضر بررسی تاثیر متغیر سن بر راهبردهای کلامی فارسی زبانان در پاسخ به تحسین بوده است. بدین منظور، از 200 زن و مرد فارسی زبان(به تعداد برابر) در چهار رده سنی مختلف (10-18، 19- 30، 31-40 و 40 سال به بالا) تقاضا شد که به آزمون کتبی تکمیل گفتمان در چهار موقعیت فرضی پاسخ دهند. نتایج بدست آمده نشان داد که شرکت کنندگان در پاسخ به تحسین از راهبرد پذیرفتن بیشترین و از طفره رفتن کمترین استفاده را می کنند اما متداول ترین زیرمجموعه از راهبردهای استفاده شده در پاسخ به تحسین توسط آنها راهبرد شکسته نفسی است. برگرداندن و قبول تحسین دومین و سومین راهبرد پرکاربرد محسوب می شود. از راهبردهای تغییر موضوع و انتقال هرگز استفاده نشد. علاوه بر این، نتایج نشان داد که تاثیر متغیر سن بر الگوهای پاسخ به تحسین چشمگیر است. درحالی که گروه سنی زیر 18 سال از راهبرد قبول تحسین بیشترین استفاده را داشت، دیگر گروه های سنی تمایل بیشتری به استفاده از راهبرد شکسته نفسی داشتند. اما راهبردهای مخالفت و اطمینان یابی کمترین استفاده را در همه گروه های سنی داشتند.
    کلیدواژگان: توانش منظورشناختی، کنش های کلامی، پاسخ به تحسین، تکلیف تکمیل گفتمان، سن، زبان فارسی
|
  • Sh. Davari *, M. Ghasemi, B. Kokabi Pages 9-16
    According to Heine (2013), the main function of discourse markers is to relate our speech and the situation of discourse (i.e. the speaker-hearer interaction), to explain the speaker’s ideas, and organize the text. They are syntactically independent from the syntactic environment of the sentence. Since these markers, as particular tools of language usage and transferring messages, have a significant role in social communication, they make a part of sociolinguistic studies. This paper focuses on a group of Persian discourse markers which have mostly a fixed and certain syntactic structure (such as “The truth is that…”). We call these expressions “Disclosure” discourse markers due to their function in preparing the process of conversation and the addressee for revealing the truths. The research data were gathered from today’s Persian written texts and also Persian speakers speech. The theoretical framework consists of cognitive grammar and Aijmer’s (2007) grammaticalization models. Data analysis indicates that disclosure discourse markers represent a grammaticalized picture of the matrix clause in Persian because they no more carry the main concept of the sentence. This picture reinforces the necessity of reviewing the syntactic concepts of the matrix and subordinate clauses by considering the presence of discoursal elements in the sentence.
    Keywords: Persian Disclosure Discourse Marker, Matrix Clause, Grammaticalization, Discourse Analysis
  • H. Zolfaghari *, B. Bagheri Pages 17-27
    Written popular literature of Iran, in addition to its literary and artistic dimensions, is rich in sociological information. In these texts, along with multiple linguistic clichés such as idioms, allusions, curses, oaths, etc., there are lots of proverbs which familiarize us with people’s ideas and beliefs, values and anti-values, ethical principles, agility customs, the role of women in the society, religious issues, etc., while making them sweet, attractive and popular. The objective of the present descriptive-analytic research is to study 500 proverbs extracted from among 30 verse and prose heroic legends written between the 6th century AH and the end of the Qajarid period, in the general framework of sociology of literature, in order to provide a sociolinguistic perspective. Data analysis indicates that the proverbs could be classified into four general categories including world and chance, social issues, politics and governance, and ethical advices. Besides, there are sometimes traces of patriarchal and opposing thoughts against women.
    Keywords: Sociology of Literature, Persian Popular Literature, Proverb, Ancient Heroic Legends
  • R. Mirzaee *, N. Davari Ardakani Pages 28-36
    As a class of linguistic tools, reveal the user's personal emotions and feelings as well as sociolinguistic attitudes of the society. The objectives of the present study were to classify common curse words used in Shoushtar city, Iran, and to examine the effect of social variables of age, gender, ethnicity and education on its usage. The present descriptive-analytic research was carried out by direct observation and a questionnaire. From among 160 examinees, 140 answered the questions completely and their answers were analyzed by means of statistic tests. The study indicate that both women and men of Shoushtar use 4 classes of curse words when they are angry or upset. The results indicate that from among the above-mentioned social variables, age and gender have a significant effect on the use of these words (P= 0.015); men use more curse words than women and 15-19 year-old examinees use them more than the other age-groups. Moreover, the variables of ethnicity and education have no significant effect on the use of curse words in Shoushtari language society(P= 0.89).
    Keywords: Sociology of Language, Curse Word, Age, Gender, Ethnicity, Education
  • M. Amini Masouleh *, H. Bafandeh Gharamaleki, E. Ahmadi Pages 37-45
    Previous studies revealed that bilingualism and multilingualism could have a role in improving or reducing children’s cognitive functions. The aim of this study is to examine whether the findings of these studies could be extended to adult Azeri-Persian bilinguals. In other words, does bilingualism have any effect on their cognitive flexibility, inhibition and cognitive beliefs? To achieve this goal, 60 male and female examinees (30 bilinguals and 30 monolinguals) of Azerbaijan Shahid Madani University BA and MA students, with the age range of 18-27, were chosen by available sampling. Wisconsin Card Sorting Test (WCST) was used for the assessment of cognitive flexibility and a MCQ-30 questionnaire for evaluating metacognitive beliefs. Data analysis, while applying independent t-test, revealed significant differences between the monolinguals and bilinguals regarding cognitive flexibility (P=0.004). Multivariate analysis of variance (MANOVA) test showed no statistically significant difference between the two groups regarding sub-scales of metacognitive beliefs (P = 0.43). The results support the prevailing notion that bilingualism could positively impact on cognitive flexibility.
    Keywords: Bilingualism, Cognitive Flexibility, Metacognitive Beliefs, Inhibition, Azeri Turkish, Persian
  • Sh. Sheikh Sang Tajan *, A. Yousefi Garakooie Pages 46-63
    Applying address terms is considered as a kind of observing social politeness in the society and the speakers of each language use them regarding their particular ways. This article is an analytic-descriptive research which assesses address terms in the Persian and Gilaki languages and compares them with each other. Fifty Gilaki speakers and 50 Persian speakers, ranged between 25 to 40 years old, were selected as the samples of the study. Researchers tried to answer two questions: 1) What are the most frequently used address terms in Persian and Gilaki?, and 2) What is the difference between these terms in the two languages? The results reveal that Persian and Gilaki speakers are similar in applying the address terms of “nick names” and “kinship phrases”, however, after these two, the Persian ones use more “respectful titles” while the Gilaki ones apply more “titles” to call each other. Besides, address terms of “clipping”, “religious names” and “other names” are among the least frequently used phrases in Gilaki. Although there is no significant difference between applying the terms in the two languages, the existence of the above-mentioned differences indicate the cultural distinctions of the two sample societies.
    Keywords: Sociolinguistics, Address Terms, Persian, Gilaki, Politeness
  • A. Sharifi Moghaddam *, M. Bahreini, V. Abolhassanizadeh Pages 64-71
    Compliments are universal categories which are found in all languages but they are more common in some languages like Persian. The objective of this study is to examine the effect of social variables of “age” and “gender” on the amount of usage of compliments by Persian speakers. To do this, a questionnaire including 15 questions was given to 100 male and female Kermani participants in different age-groups. The research theoretical framework was Brown and Levinson’s (1978) politeness theory. Static analyses indicate that there is significant difference (P
    Keywords: Persian Compliments, Age, Gender, Brown, Levinson's Politeness Theory, Sociolinguistics
  • V. Shahidi Poor * Pages 72-83
    Compliments and their responses are of high frequency in daily speech acts and carry a special cultural-sociological load. This study aimed at identifying the effect of the variable of age on Persian speaker's compliment response strategies. To this end, 200 Persian speakers (100 women and 100 men) from four different age-groups (10-18, 19-30, 31-40, and above 40 years old) were asked to respond to the written Discourse Completion Task (DCT) consisting of four imaginary situations. The results indicated that the participants used accept strategies the most and the evade ones the least but the most common sub-type of response strategies they used was the downgrade strategy. Return and appreciation tokens were the second and third most frequently used strategies. However, topic shift and reassignment strategies were never used. The results also revealed that the effect of age on the patterns of compliment responses was remarkable. While the age-group under 18 used appreciation tokens the most, the other age-groups preferred downgrade ones the most. However were used, disagreement and reassurance strategies the least in all groups.
    Keywords: Pragmatic competence, Speech acts, Compliment Responses, Discourse Completion Task (DCT), Age, Persian