فهرست مطالب

فقه و حقوق خانواده - پیاپی 68 (بهار و تابستان 1397)
  • پیاپی 68 (بهار و تابستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/05/04
  • تعداد عناوین: 7
|
  • سید محمد رضوی*، سیدعلی رضوی صفحات 1-30
    نفقه یکی از الزامات شرعی و قانونی است که در نتیجه انعقاد عقد نکاح برای زوج ایجاد می‏شود؛ قانون مدنی ایران در ماده 963 روابط شخصی و مالی زوجینی را که تابعیت واحد ندارند، تابع دولت متبوع شوهر دانسته است؛ اما وابستگی مسائل مرتبط با نفقه به دو نفر یعنی زوج و زوجه و فقدان قانون در مورد زمان وجوب پرداخت، کیفیت پرداخت و تاثیر عدم پرداخت در وضعیت نکاح و الزام به رعایت احوال شخصیه ایرانیان غیر شیعه در محاکم جز در موارد مرتبط با انتظامات عمومی و لزوم رجوع به منابع معتبر اسلامی و فتاوای معتبر، موجب ایجاد تعارض در احکام مرتبط با آن شده است. بنابراین، تعارض مزبور ممکن است علاوه بر تفاوت در تابعیت زوجین از ناحیه تفاوت مذهب، تفاوت دین و حتی تفاوت مجتهد ایجاد شود. از سوی دیگر، هرچند استناد فقی هان به قاعده الزام در باب طلاق و ارث شیوع دارد، لکن می توان در سایر مواردی که داخل در مجاری قاعده است نیز از آن کمک گرفت. در این پژوهش که با شیوه تحلیلی مقارن و مقایسه ای انجام شده است، تعارضات موجود در زمینه موجبات نفقه بیان و چگونگی رفع آن با اعمال قاعده الزام، با فرض پذیرش چندسویه بودن آن، تبیین شده و مورد تحقیق قرار گرفته است.
    کلیدواژگان: نفقه، قاعده الزام، تعارض قوانین، اعسار، تمکین، مطلقه
  • عاطفه عباسی کلیمانی * صفحات 31-46
    جرم تجاوز به عنف به موجب بند «ت» ماده 224 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 مستوجب اعدام زانی است و وفق قانون آیین دادرسی کیفری باید از قربانی جرم، حمایت‏های قانونی لازم به عمل آید تا ضمن دادرسی عادلانه و اعمال مجازات متجاوز، خسارات بدنی، عاطفی و روانی وی نیز جبران گردد. مع‏الوصف تجویز سقط جنین ناشی از این رابطه به‏سادگی امکان‏پذیر نیست؛ هرچند برخی فقها با استناد به مبانی فقهی مانند قواعد لاحرج، لاتضار والدها بولدها، دفاع مشروع و... رفع حرمت سقط جنین را با لحاظ شرایط روحی و روانی زن، اکراه و عدم رضایت وی در تحقق جرم و بارداری و نیز تحمیل شرایط نامساعد اجتماعی و خانوادگی بر وی جایز دانسته‏اند؛ لکن این امر با نظر مشهور فقها مغایرت داشته و با حق طفل بر بهره‏مندی از کلیه حقوق انسانی، از جمله حق حیات(پیش و پس از تولد)، نیز در تعارض است؛ زیرا طفل صرف‏نظر از نژاد، رنگ، مذهب، منشا تولد، اقدامات والدین و... واجد حق تمتع از تمامی حقوق انسانی است و به واسطه اعمال خلاف قانون والدین یا یکی از ایشان، نمی توان حق اولیه وی بر حیات را سلب کرد.
    کلیدواژگان: حق حیات، جنین، سقط جنین، تجاوز به عنف، قاعده لاحرج، حقوق کودک
  • فریبا شایگان*، فهیمه مومنی راد صفحات 47-71
    اگر ساخت درونی نظام مستحکم و قوی باشد، توسعه، پیشرفت، استقلال، آزادی و بسیاری از مواهب الهی و اجتماعی نصیب کشور می‏شود؛ برای دستیابی به این هدف بزرگ، باید اقشار مختلف مردم مشارکت و همکاری داشته باشند؛ زنان می‏توانند در استحکام ساخت درونی نظام نقش مهمی داشته باشند. شناخت دیدگاه مقام معظم رهبری در این خصوص، برای راهنمای عمل زنان ولایت مدار ضروری است. مقاله حاضر در نظر دارد به روش توصیفی تبینی به این سوال اصلی پاسخ دهد که از دیدگاه مقام معظم رهبری بانوان چه نقشی در استحکام درونی نظام اسلامی دارند؟ برای پاسخ به این سوال، بعد از تعیین شاخص‏ های استحکام درونی نظام از دیدگاه رهبری، با تحلیل محتوای بیانات ایشان، وظایف زنان در مشارکت در این امر استخراج می‏شود. یافته ها نشان می‏دهد از نظر معظم له زنان با اقداماتی چون تحکیم بنای خانواده، تربیت نسل آینده که مدافع ارزش‏های انقلاب باشند، تشویق همسر و فرزندان به دفاع از نظام، مقابله با تهاجم فرهنگی، تقویت سبک زندگی دینی، کمک به اقتصاد مقاومتی با مصرف کالاهای ایرانی، کسب علم و دانش، حضور به‏موقع در صحنه های مورد نیاز و... می‏توانند نقش مهمی در استحکام درونی نظام داشته باشند.
    کلیدواژگان: استحکام ساخت درونی نظام، نقش بانوان، مقام معظم رهبری، تحکیم بنیان خانواده، تهاجم فرهنگی
  • میثم خزایی*، راضیه شجاعی صفحات 73-96
    طلاق رجعی، طلاقی است که مرد در زمان عده، با رجوع به زوجه می تواند به نکاح سابق برگردد. در مورد نقش طلاق رجعی در کاهش فروپاشی خانواده، مباحثی مطرح گردیده است که پژوهش حاضر به دنبال بررسی نقش مذکور و ارزیابی سیاست تقنینی و قضایی در طلاق رجعی است. با بررسی ادله قرآنی و روایی، طلاق رجعی از جمله دقت نظرهای شرع اسلام، جهت جلوگیری از فروپاشی خانواده است؛ البته با این قید که رجوع زوج به زوجه با نیت خیر و سازش باشد؛ یقینا رجوع زوج به قصد اضرار به زوجه، تاثیر مثبتی در حفظ خانواده ندارد. براین اساس، شارع، حق رجوع را حداکثر برای دو بار مجاز دانسته است تا از سوءاستفاده مرد جلوگیری کند. قانون‏گذار ایران نیز، به طلاق رجعی پرداخته است؛ اما درباره برخی احکام آن مانند سکونت زوجه مطلقه در منزل مشترک، یا سکوت کرده، یا دقت لازم مبذول نداشته است. در محاکم دادگستری نیز با عنایت به نحوه رابطه زوجیت، آگاهی زوجین از تشریفات طولانی طلاق رجعی و رفتار قضات، اکثر طلاق‏های صادر شده، طلاق بائن و از نوع خلع است که نیاز است این رویه با توجه به شرایط طلاق رجعی اصلاح گردد.
    کلیدواژگان: خانواده، طلاق، رجوع، طلاق رجعی
  • مریم آقایی بجستانی*، فریده تاجفر صفحات 97-123
    امروزه ناباروری یکی از مشکلات اساسی زوجین و عامل برخی اختلافات در زندگی مشترک محسوب می‏شود. اهمیت تحکیم بنیان خانواده، استفاده از روش‏های نوین کمک باروری را می‏طلبد. تشکیل بانک جنین و در پی آن اهدای جنین به زوجین نابارور به عنوان یکی از روش‏های کمک باروری، مدت‏هاست مورد مداقه فقی هان قرار گرفته است. فقها با ارائه سه نظریه حرمت مطلق، جواز مطلق و نظریه تفکیک، جوانب این مساله را مورد بررسی قرار داده‏اند. نگارنده ضمن ارائه نظریات موجود با توجه به اهمیت تحکیم بنیان خانواده و نقش اهدای جنین در این مهم، اباحه را حاکم دانسته و به عنوان مهم‏ترین دلیل شرعی نظریه جواز مطلق به بررسی مبانی فقهی مشروعیت اهدای جنین پرداخته است. وی عقیده دارد تشکیل بانک جنین و حکم به مشروعیت آن گام مهمی در جهت تحکیم بنیان خانواده هایی است که به دلیل ناباروری در آستانه فروپاشی هستند.
    کلیدواژگان: تلقیح مصنوعی، اهدای جنین، اهدای گامت، حقوق خانواده، بانک جنین
  • فائزه عظیم زاده اردبیلی، زهرا جلالی * صفحات 125-151
    کنترل جمعیت و تحدید نسل، سیاستی است با روش‏های گوناگون که از سوی اندیشمندان کشورهای غربی اتخاذ و در سطح بین المللی به اجرا درآمده است؛ در حالی‏که این سیاست‏ها، مخالف آموزه های دینی ما و هدف آن، کاهش جمعیت جوامع مسلمان است واجرای آن در کشورهای در حال توسعه و جوامع اسلامی، منجر به آسیب‏هایی در خانواده ها شده است. از این رو سوال اساسی در پژوهش حاضر آن است که سیاست کنترل جمعیت چه آسیب‏هایی را برای خانواده ها در پی دارد و دیدگاه فقها در خصوص روش‏های کنترل موالید چیست؟ در این مقاله با بررسی تاریخچه به‏کارگیری سیاست‏های کنترل جمعیت در ایران، مطالعه اهداف این سیاست‏ها وهمچنین بررسی نظرات فقها، به این نتیجه می‏رسیم که اجرای این سیاست‏ها، آسیب‏های فراوانی را به دنبال دارد؛ همچون آسیب‏های اخلاقی و تربیتی برای فرزندان، مجاز شدن سقط جنین و عقیم سازی، ابتلای زنان و مردان به بیماری های مختلف و... لذا باید از اجرای این سیاست‏ها جلوگیری به عمل آید و ضمن تشویق خانواده ها به تکثیر نسل، روش‏هایی برای مدیریت آن به‏کار گرفته شود.
    کلیدواژگان: سیاست کنترل جمعیت، کنترل موالید، خانواده، نرخ باروری، باروری تنظیم خانواده
  • فاطمه کاظم پور، عطیه رنگچی طهرانی * صفحات 153-170
    عدالت ترمیمی به عنوان سیاست جنایی قابل انعطاف سعی می‏ کند به ایجاد سازش بین بزه‏دیده و بزهکار و خانواده هایشان بپردازد و ضمن تامین حقوق بزه‏دیده، بین طرفین صلح پایدار ایجاد کند. جرایم حوزه خانواده نیز به دلیل شرایط ویژه حاکم بر رسیدگی و تعیین مجازات این دعاوی، نیازمند اجرای سیاستی منعطف و متناسب هستند که عدالت ترمیمی می‏تواند نقش موثری را در این زمینه ایفا نماید. مقاله حاضر در صدد پاسخ به این سوالات است که اولا نقش عدالت ترمیمی در نظام کیفری حوزه خانواده چیست؟ و ثانیا مصادیق و راهکارهای قوانین کیفری جدید در این زمینه کدامند؟ لذا نویسندگان در این نوشتار ضمن تاکید بر ترمیمی شدن رسیدگی به جرایم خانوادگی، به بررسی مصادیقی چون آزادی مشروط و... پرداخته‏اند. با افزایش این موارد رویکرد ترمیمی قانون‏گذار به طور کلی، نه منحصرا در جرایم خانوادگی، اثبات می‏گردد.
    کلیدواژگان: عدالت، عدالت ترمیمی، خانواده، واکنش کیفری، سیاست جنایی
|
  • Seyed Mohammad Razavi *, Seyed Ali Razavi Pages 1-30
    Alimony (Nafaqih) is a lawful obligation upon the husband according to the marriage contract. Although the law has been observed in Article 963, Iran’s Civil Code, the unequal nationality marriage is accordingly considered under the nationality of the husband. In this case, the status of alimony in terms of due date and procedures, especially to observe the conditions of non-Shiite couples, has caused incompatibility and disagreement of codes not only on nationality also on religious rules, namely, diverse creeds of jurists (Fatawa) at shiite courts. On the other hand, the jurist's agreement in applying the Rule of Binding in divorce or inheritance can also be applicable in other relevant cases. Applying comparative study method, this article investigates incompatibility and disagreement of rules in the issue of alimony, assuming that the Rule of Binding is a multidimensional application.
    Keywords: alimony, the Rule of Binding, disagreement of rules, insolvency, obedience to husband, the divorced
  • Atefe Abbasi * Pages 31-46
    The crime of rape is punishable only by the execution of adulterer according to the article 224 of the Islamic Penal Law coded in 1392. According to the criminal procedure law, the woman who is the victim of this crime must receive the necessary legal protections. In addition to having a fair trial and punishment against the perpetrator, the physical, emotional and psychological damage of the victim should also be compensated. Nevertheless, prescribing abortion due to the different decrees of jurists is not so simple. Some jurists try to justify the possibility of abortion by referring to Shariah general rules such as La-Haraj rule, meaning not enduring difficulty or harm for mother due to the bearing child or even the issue of self-defense. Moreover, severe psychological conditions of woman, her reluctance and dissatisfaction of bearing child and also the imposition of inconvenience by family and society put more emphasis on the possibility of abortion. Yet the issue is controversial especially among the majority of oppositions who think the reverse. On the other hand abortion is contrary to the right of living. The human being regardless of race, color, religion and origin is entitled to enjoy all human rights in spite of the crime of a parent.
    Keywords: the right of living, embryo, abortion, rape, The rule of La Haraj, Children's rights
  • Fariba Shayegan *, Fahimeh Momenirad Pages 47-71
    A firm well- structured society would not bring about progress and freedom unless with the contribution of all strata. Among the all contributors, the role of women to provide an inner consolidation is undoubtedly significant. The view of Iran’s Supreme Leader in this matter, the subject on which this article is accomplished, will profoundly be considerable for every devoted Muslim woman. Applying descriptive explanatory method this research first finds the fundamental elements to the consolidation in the society by analysis the content of His Majesty’s quotes. Then it extracts the duty of women in a relevant social contribution. According to His Majesty’s point of views women have great influence to strengthen the inner basis of the society by: making a firm family structure, upbringing the next devoted generations to the Islamic revolution, encouraging husband and children to defend the Islamic society, standing against cultural invasion, building up a spiritual life, contributing in the economic policy of resistance and last but not least gaining knowledge.
    The findings showed that the women were supportive of measures such as consolidation of family building, the upbringing of the future generation of the revolution in such a way as to defend the values ​​of the revolution, encouraging the wife and children to defend the system, confronting cultural invasion, religious lifestyle, helping The domestic economy can play an important role in contributing to the production and consumption of domestic goods and helping a resilient economy, acquiring knowledge and knowledge, attending the scene at needed times, and pursuing socio-political activities appropriate to their physical and mental characteristics. The internal build-up of the system
    Keywords: the inner consolidation of the system, the supreme leader, the role of women, to build up family structure, cultural invasion
  • Meisam Khazaee *, Raziyeh Shojaee Pages 73-96
    Revocable divorce is a type of divorce in which the husband can return to the former marriage by rejoining the wife during Iddah.Many studies have already presented the role of revocable divorce as the family amendment. The present study tries to investigate this role as well as to assess the current legislative and judicial policy in Iran. By examining the Quranic evidence, narrations and decrees of the jurists the revocable divorce is one of the wisest devices for the survival of family unit that is considered in Islamic law; provided that the husband rejoins the wife with reconciliation intention. Regarding the possibility of detriment intention of husband to abuse the wife, the husband is allowed to rejoin the wife only twice according to the Islamic Law. Considering the benefit of revocable divorce, Iran’s legislature however, adopts a neutral uncaring viewpoint on subsequent issues, for instance, the ignorance of the right of residing in a shared house after the divorce. In addition, long formal processes of divorce or bad attitude of judges generally ends with the issuance of irrevocable divorce. Regarding the current trend in the courts of Iran this malfunctioned procedure should be amended for the benefit of revocable divorce.
    Keywords: Family, divorce, revocable divorce
  • Maryam Aghei Bajestani *, Farideh Tajfar Pages 97-123
    Infertility is one of the main issues in the matrimonial life that would cause some serious discrepancy between the couples. Family consolidation requires implementing modern fertility support methods. The establishment of the embryo bank and subsequently the donation of fetus as a method of fertility has long been the subject of jurisprudence. The jurists investigating this issue present three theories namely, absolute sanctity, absolute permission and separation theory. This article presenting those theories would also investigate the foundation of the legitimacy in donating embryos from Islamic jurisprudence point of view. It believes that the establishment of the embryo bank and the jurist's support on its legitimacy is an important step in the family consolidation, especially for the family that is about to collapse as the result of infertility.
    Keywords: Artificial insemination, embryo donation, gamma donation, family law, embryo ban
  • Faeze Azimzadeh Ardebili, Zahra Jalali * Pages 125-151
    Population control is a widely adopted policy in western countries, which is executed on an international level. However, such policies are against the Islamic law and aim to decrease the population of Muslims across the world. The implementation of this policy has caused significant damage to families, especially in developing Islamic countries. The present study aimed to determine the damages of the population control policy in families by reviewing the history of the population control policy in Iran, recognizing the goals of these policies, and exploring the viewpoints of jurists toward birth control. The results revealed several damages due to the execution of population control policies, including educational and ethical problems in children, permission for abortion and neutralization, and disease occurrence in men and women. Therefore, birth control and family planning policies must not be implemented. In addition, families should be encouraged to reproduce, while proper methods must be adopted for the management of the increased population.
    Keywords: Population Control Policy, Birth Control, Family, Fertility Rate, Fertility, Family Control
  • Fatemeh Kazempoor, Atieh Rangchitehrani * Pages 153-170
    Restorative justice, as a flexible criminal policy, tries to create a compromise between the victim and the perpetrator and their families by observing victim rights and reaching to a bilateral peace. Family crimes, due to the special circumstances governing the proceedings and certain determination of the penalties for these claims, require a flexible and proportionate policy so restorative justice can play an effective role in this regard. The present paper seeks to answer these questions. Firstly, what is the role of restorative justice in the criminal justice system of the family and secondly what are the implications and guidelines of the new criminal law in this regard? Therefore, in this article, along with emphasizing on the necessity of restoration policy in family crimes, consideration is given to some examples like conditional release. According to the volume of such cases, the legislator's restorative approach will generally not be confined only to family crimes.
    Keywords: Justice, restorative justice, Family, criminal response, criminal policy