فهرست مطالب

پژوهش های قرآنی - سال بیست و سوم شماره 2 (پیاپی 87، تابستان 1397)
  • سال بیست و سوم شماره 2 (پیاپی 87، تابستان 1397)
  • 192 صفحه، بهای روی جلد: 35,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1397/06/15
  • تعداد عناوین: 8
|
  • رضا سپهوند، حیدر صیدزاده صفحه 4
    تحقیق حاضر با هدف طراحی مدل مفهومی عوامل موثر بر تقویت خودکنترلی در منابع انسانی سازمان ها مبتنی بر آموزه های قرآنی انجام شد. برای این منظور، از نظریه پردازی داده بنیاد که نوعی راهبرد تحقیق کیفی می باشد، استفاده شد. با طی مراحل فرایند نظریه پردازی داده بنیاد شامل کدگذاری های باز، محوری و انتخابی، 465 کد، 105 مفهوم و 20 مقوله شناسایی شد که از طریق کدگذاری های مذکور، به ترتیب کدها به مفاهیم و مفاهیم به مقوله ها تبدیل شدند و در نهایت با برقراری پیوند بین مقوله ها، مدل مفهومی تحقیق، تدوین و ارائه شد؛ مدلی که سازمان ها می توانند با استفاده از آن، خودکنترلی در منابع انسانی خود را تقویت نموده و به این ترتیب، هزینه های مربوط به ایجاد و نگهداری نظام های کنترل خارجی را صرف توسعه منابع انسانی نموده و سلامت اداری در محیط کار را با کمترین هزینه بهبود بخشند.
    کلیدواژگان: خودکنترلی، آموزه های قرآنی، منابع انسانی، نظریه پردازی داده بنیاد
  • اعظم ایرجی نیا، علیرضا عابدی سرآسیا صفحه 32
    کلام الهی اصلی ترین منبع فهم آموزه های اسلامی است که در تفسیر آن، دستیابی به نیت صاحب متن اهمیت دارد. اما آیا معانی مقصود خدای متعال می توانند متعدد باشند؟ در این راستا، نظریه تفسیری ابن عربی قابل توجه است. این نوشتار با روش توصیفی تحلیلی، به بررسی و نقد وحدت و کثرت معانی مقصود در آثار ابن عربی، تحلیل مبانی فلسفی مقصود نبودن معانی نادرست الفاظ و مقصود دانستن تمامی احتمالات معنایی درست می پردازد و در نتیجه اثبات می کند تمامی معانی محتمل درست واژگان، مقصود خدای متعال هستند. سپس برخی از پیامدهای این نظریه در تفسیر قرآن کریم و استنباطات فقهی از آن را بررسی نموده و در پرتو آن آشکار می سازد که تکثر معنای قصدی در تفسیر کلام الهی، راه را برای دریافت معارف بیشتری از قرآن و سنت می گشاید. همچنین در این نوشتار نظریه تکثر معنای ابن عربی با نظریه برخی از اندیشمندان هرمنوتیک مقایسه شده است.
    کلیدواژگان: نظریه تفسیری، ابن عربی، قصدی گرایی، تکثر معانی، هرمنوتیک
  • زهرا کلباسی، امیر احمدنژاد صفحه 62
    بیشتر مفسران تنها به مدنی بودن سوره حجرات تصریح کرده و این سوره را فاقد قراین لازم برای تاریخ گذاری دانسته اند. اما با توجه به سوره های قبل و بعد این سوره در روایات ترتیب نزول، زمان نزول سوره حجرات به طور تقریبی به اوایل سال ششم هجری باز می گردد. در حالی که تتبع در روایات سبب نزول ذیل سوره حجرات و گزارش مورخان از وقایع پس از فتح مکه، نشانگر نزول این سوره در نیمه اول سال نهم هجری، مصادف با ورود وفود به مدینه و اسلام آوری قبایل شبه جزیره است که در پی آن، این سوره بعد از فتح مکه و قبل از جنگ تبوک تاریخ گذاری می گردد. در نتیجه در این نوشتار با تکیه بر روش تحلیل محتوای تاریخی، این دو دیدگاه متعارض در تاریخ گذاری سوره حجرات نقد و بررسی شده است. در نهایت با تایید تاریخ گذاری سوره حجرات در سال نهم هجری و با توجه به آنکه همه آیات زمان دار در این سوره به ترتیب وقایع تاریخی که رخ داده، نازل شده اند، می توان به نزول پیوسته این سوره از ابتدا تا انتهای آن در یک بازه زمانی چندماهه پی برد.
    کلیدواژگان: سوره حجرات، آیات زمان دار، تاریخ گذاری، فتح مکه، نزول پیوسته
  • علیرضا طبیبی، محمدرضا شریفی نسب صفحه 80
    در آیه 34 سوره نساء یکی از راهکارهای مقابله با نشوز زنانی که وظایف زناشویی خود را ترک کرده اند، «ضرب» معرفی شده است (واضربوهن). پژوهشگران قرآنی دیدگاه ها و آراء متفاوتی در تفسیر و معنای آن مطرح کرده اند که یکی از این آراء، دیدگاه نسخ تمهیدی آیه می باشد که توسط آیت الله معرفت ابداع شده است. بر اساس این نظریه، دستور به ضرب و تنبیه بدنی زنان در این آیه، از ابتدا مراد جدی خداوند نبوده، بلکه هدف از طرح آن در قرآن کریم، زمینه سازی برای منسوخ شدن این عمل از جامعه به صورت تدریجی بوده است.
    پژوهش حاضر با بررسی و گردآوری دلایل و مستندات این نظریه، به ارزیابی این ادله پرداخته و به این نتیجه می رسد که مستندات ارائه شده توان اثبات مدعا را ندارند و بر این اساس نمی توان نسخ در این آیه را پذیرفت. از طرف دیگر، توجه به سخنان لغویان نشان می دهد که مناسب ترین وجه در معنای آیه که از دیرباز نیز مورد قبول بیشتر مفسران و قرآن شناسان بوده، همان معنای ظاهری، یعنی زدن و تنبیه بدنی زنان ناشزه می باشد که توجه به شرایط و حدود این مساله، برخی ابهامات و شبهات احتمالی مربوط به آن را برطرف می سازد.
    کلیدواژگان: نسخ تمهیدی، ضرب، تنبیه زن، نشوز
  • احمد آقایی زاده ترابی صفحه 106
    در آیه 25 سوره حدید، موضوع نزول «کتاب» و «میزان» مطرح شده و هدف از آن، تحقق عدالت اجتماعی دانسته شده است. یکی از روش های تحقیق در آیه، بررسی آراء مفسران ذیل آن است و اگر این بررسی دارای سیر تاریخی باشد، علاوه بر تبیین معنا و پیام آیه، چگونگی سیر اندیشه مفسران در تفسیر آیه را نیز آشکار می کند.
    این تحقیق می نمایاند که بیشتر تفاسیر در طول قرن ها با نگاهی ساده و سطحی، از کنار این آیه گذشته اند و تنها برخی تفاسیر، تا حدی به معنای کتاب و میزان و چگونگی نقش آن در تحقق عدالت اجتماعی توجه کرده اند و این توجه از قرن پنجم آغاز شده و با نوسان هایی تداوم یافته است؛ چنان که اوج آن را در قرن اخیر می توان شاهد بود، هرچند آیه همچنان نیازمند ژرفکاوی های بیشتری است.
    کلیدواژگان: کتاب، میزان، عدالت اجتماعی، سیر اندیشه، مفسران
  • حسن سراج زاده صفحه 128
    هدف از این نوشتار، آسیب شناسی کتاب های نوشته شده در موضوع اخلاق قرآنی از منظر سازمان دهی و نظام مندسازی آن و ارائه مدلی جدید برای نظام اخلاقی قرآن است. بدین منظور، با توجه به ضرورت نظام مندسازی معارف اخلاقی قرآن و آسیب هایی که در این زمینه در کتاب های موجود دیده می شود، به روش توصیفی تحلیلی، برخی از مهم ترین کتاب های مرتبط با اخلاق قرآنی ارزیابی شده و نقدهایی به لحاظ شکلی و محتوایی صورت گرفته است. سپس با معرفی نظام اخلاقی قرآن در قالب یک نظام مخروطی و هرمی شکل، ساختاری نظام مند مشتمل بر مبانی اخلاق، اصول اخلاق و اهداف اخلاق پیشنهاد و امتیازات مدل پیشنهادی تشریح شده است.
    کلیدواژگان: اخلاق در قرآن، نظام اخلاقی قرآن، مبانی اخلاق، اصول اخلاق، اهداف اخلاق
  • رحیم خاکپور، محمد هادی امین ناجی صفحه 160
    قرآن پژوهی یکی از دیرینه ترین حوزه های پژوهشی در اسلام است. اندیشمندان با گرایش های خاص خود به واکاوی قرآن پرداخته اند. تحلیل مبانی اندیشمندان جهت ارائه درک صحیح مواضع ایشان، ضروری و راهگشا خواهد بود. در این میان، رویکرد حدیث محوری به مفاهیم قرآنی نیز قدمت زیادی دارد. البانی از محدثان معاصر با همین رویکرد سراغ قرآن رفته و آثاری از خود بر جای گذاشته است. مبانی ایشان عبارت اند از: عدم جواز کمترین ترجیح آیات بر روایات، تبیین قرآن توسط سنت به معنای سیطره سنت، عدم جواز تفکیک عقاید از احکام و لزوم تبعیت از فهم سلف صالح. ایراداتی بر مبانی البانی وارد است، از جمله: وجود تفاوت و تمایز در بین آیات، ضعف استدلال، تعمیم جزء به کل و تناقض گویی. این مقاله در صدد واکاوی حدیث محوری در آثار البانی که بر فهم قرآن اثر سوء گذاشته، می باشد. روش پژوهشی در این تحقیق، کیفی از نوع توصیفی تحلیلی است.
    کلیدواژگان: البانی، رابطه قرآن و حدیث، حدیث محوری، تفسیر قرآن، محدثان معاصر
  • چکیده عربی
    ابوعلی نجفی صفحه 182
|
  • Reza Sepahvand, Heidar Seidzadeh Page 4
    The present research was carried out with the aim of planning a conceptual model for the elements effective on strengthening self-control in organizations’ human resources on the basis of Qur’anic Doctrines. To this end, the data-based theorization, which is a kind of quality-research strategy, has been employed. Passing through the process of data-based theorization consisting of open, pivotal, and selective codifications, 465 codes, 105 concepts, and 20 categories were identified, which through the above-mentioned codifications, the codes were respectively transformed into concepts and concepts into categories, and finally, by making a connection between the categories, the conceptual model of the research was formulated and presented; a model by using which the organizations can strengthen self-control in their human resources and thus spend the extra expenditure of creating and maintaining external control systems on development of human resources and improve administrative safety in the working place with the least expenses.
    Keywords: self-control, Quranic doctrines, human resources, data-based theorization
  • Azam Irajinia, Alireza Abedi Sarasia Page 32
    Divine speech is the most principal source for understanding the Islamic teachings, in whose interpretation, getting access to the intention of the author of the text is important. In this direction, Ibn ‘Arabī’s exegetical view is noteworthy. With a descriptive-analytical method, this writing undertakes to critically review the unity and multiplicity of meanings of intention in Ibn ‘Arabī’s works, analysis of the philosophical principles of the incorrect meanings of the words as not being intended for, and considering as intended the semantic possibilities and in conclusion proves that all the possible correct meanings of the words are intended by the Almighty God. Then, some of the outcomes of this theory in the interpretation of the Holy Qur’an and jurisprudential implication of it are examined and it is elucidated in its light that the multiplicity of the meaning of intention in the interpretation of Divine words would open the way for further reception of knowledge front the Qur’an and tradition. Also, in this writing, Ibn ‘Arabī’s theory of multiplicity of meaning is compared with the theory of some hermeneutic scholars.
    Keywords: exegetical theory, Ibn Arabī, intentionalism, multiplicity of meaning, hermeneutics
  • Zahra Kalbasi, Amir Ahmadnejad Page 62
    Most exegetes have only pointed out the Sūrat al-Ḥujurāt as being a Medinan sūra, and consider that there are not enough indications to determine the date of its Revelation. However, considering the sūras that are mentioned before and after Sūrat al-Ḥujurāt in the traditions of Revelation order shows that this sūra is revealed roughly at the beginning of 6 AH. While exploring the traditions which mention the cause of Revelation for this sūra and the reports received from historians regarding the events happened after the conquest of Mecca, testifies that this sūra is revealed at the first half of 9 AH, coinciding with the arrival of delegations and converting the tribes of the Peninsula to Islam, so the sūra could be dated after the conquest of Mecca and before the battle of Tabūk. The paper explores these two opposing views through historical content analysis and concludes with confirmation of the year 9 AH, considering that all timed verses of this sūra are revealed chronologically in accordance with the historical events, it indicates that all the verses of this sūra are revealed successively over a few-month period.
    Keywords: Sūrat al-Ḥujurāt_timed verses_putting a date on_the conquest of Mecca_successive Revelation
  • Alireza Tabibi, Mohammadreza Sharifinasab Page 80
    One of the ways to deal with nushūz (wife’s violation of marital duties), which is presented in the verse 34 of Sūrat al-Nisā᾽ is ḍarb (hitting). The Qur’anic researchers have provided different views on the meaning and the way to interpret this verse. One of these views is the preparatory abrogation of the verse, which is developed by Ayatollah Ma‘rifat. According to this view, the order to corporal punishment of women in this verse was not really intended by God from the outset, rather the intended aim of establishing this order in the Holy Qur’an is to prepare the ground for gradually abrogating this custom from the society.
    The research is to explore and collect the supporting proofs for this theory. The analysis shows that the presented supporting proofs are not strong enough to prove the theory, so the abrogation of this verse is not accepted. On the other hand, considering the philologists’ views shows that the best interpretation for the verse, which is also approved by most interpreters and Qur’an experts since long ago, is its surface meaning; that is, hitting and physically punishing the disobedient wives. However, taking the conditions and limitations presented for this ruling into consideration resolves the ambiguity and the likely objections about the issue.
    Keywords: preparatory abrogation, hitting wife, punishment, nushūz
  • Ahmad Aqaeezadeh Torabi Page 106
    In verse 25 of Sūrat al-Ḥadīd, the issue of the Revelation of the “Book” and “Balance” (mīzān) has been brought up and its objective has been known to be the actualization of social justice. One of the methods of research on the verse has been studying the opinions of its interpreters and in case this study enjoys a historical course, besides elucidation of the meaning and the message of the verse, the interpreters’ course of thinking in the interpretation of the verse would also be clarified.
    This research indicates that over the past centuries many of the interpretations have passed by this verse with a simplistic glance and only some interpretations have to some extent paid attention to the meaning of book and balance and the role they play in actualization of social justice. Furthermore, this attention has begun since the fifth century and continued with some fluctuations; as its peak can be observed in recent century, although the verse is still in need of further exploration.
    Keywords: book, balance, social justice, course of thinking, interpreters
  • Hasan Serajzadeh Page 128
    One of the objectives of this writing is the pathology of the books written on the subject of the Qur’anic ethics from the perspective of its organizing and systematizing and provision of a new pattern for the ethical system of the Qur’an. To this end, given the necessity of systematization of the ethical ma‘ārif of the Qur’an and the pathologies that are observed in this respect in existing books, some of the most important books related to the Qur’anic ethics are evaluated in a descriptive-analytic method and some critiques have been done in terms of form and content. Then, by introducing the Qur’an’s ethical system in the form of a conical and pyramidal system, a systematic structure consisting of fundamentals of ethics, principles of ethics, the objectives of ethics, and the advantages of the proposed model is exponded.
    Keywords: ethics in the Quran, the Quran's ethical system, fundamentals of ethics, principles of ethics, objectives of ethics
  • Rahim Khakpoor, Mohammad Hadi Amin Naji Page 160
    Quranic studies is one of the oldest fields of research in Islam. Different scholars have explored the Holy Qur’an from their particular approaches. Examining the scholars’ basic principles is a necessary and facilitating factor to correctly understand their stance. Meanwhile, hadith-centered approach to the Holy Qur’an has a long history. Al-Bānī, a contemporary hadith scholar, has adopted this approach to deal with the Holy Qur’an and has provided some writings. Some of his principles are as follows: impermissibility of the least preference of verses over hadiths; interpreting the Holy Qur’an by Sunna resulting in the supremacy of Sunna; inseparability of beliefs and rulings, and the necessity of following the understanding of the early pious Muslims. Al-Bānī’s principles have faced some objections like: existence of differentiation and discrimination among verses; weak arguments; generalizing part to the whole; and self-defeating statements. The paper is to explore hadith-centeredness in al-Bānī’s works, which has resulted in misunderstanding the Holy Qur’an. The research is conducted in the descriptive-analytical method.
    Keywords: al-Bānī, the relationship between the Quran, hadith, hadith-centeredness, exegesis of the Quran, contemporary hadith scholars