فهرست مطالب

تاریخ ایران - سال دهم شماره 1 (پیاپی 79، زمستان 1395 و بهار 1396)
  • سال دهم شماره 1 (پیاپی 79، زمستان 1395 و بهار 1396)
  • تاریخ انتشار: 1395/12/25
  • تعداد عناوین: 7
|
  • یعقوب تابش *، سید هاشم آقاجری، عطاالله حسنی صفحات 1-39
    دوره صفوی با دگرگونی های اجتماعی متنوعی رویارو گردید، یکی از این دگرگونی ها، پدیده اعتیاد به افیون بود. این ماده مخدر، در ایران پیشا صفوی، بیشتر مصارف پزشکی داشت. در عصر صفوی، اعتیاد به افیون به صورت فراگیر درآمد و به عنوان یکی از مشخصه های سبک زندگی اعضای جامعه به ویژه در دوره فرمانروایان پایانی صفویه مطرح گردید. چگونگی شیوع این پدیده مساله ای است که تا کنون به آن پرداخته نشده است، از این رو، در این تحقیق که با روش تاریخی و استفاده از منابع گوناگون داخلی و خارجی انجام شد، سیر دگرگونی اعتیاد به افیون، با تاکید بر روند تاریخی آن، طی سه دوره آغازین، میانی، و پایانی حکومت صفویان بررسی گردید. بر اساس یافته های این پژوهش، تحولات مرتبط با افیون در سراسر عصر صفوی از الگوی یکسانی پیروی نکرده و یک منحنی رو به رشدی را تجربه کرده است.
    کلیدواژگان: ایران، جامعه، صفویه، افیون، اعتیاد
  • سید توفیق حسینی *، روزبه زرین کوب صفحات 41-57
    رشد جسمی و فکری مانی در میان گروه معتقد به عقاید گنوسی، باعث شد تا زیر بنای عقاید کیش نوپدید وی شکل گنوسی بگیرد. از این رو بررسی عمق این تاثیر همواره مورد توجه محققان برای شناخت کیش گنوسی و مانوی بوده است. یکی از مهمترین مسائل مورد بررسی وجود شخصیت گنوسی مانی است. باید اذعان کرد بر اساس متون نو یافته از کیش مانوی همچون متون مانوی کلن، مانی بیش از آنکه شخصیتی مانوی داشته باشد، وجهه ای کاملا گنوسی دارد. در واقع، اینکه شخصیت مانی در متون متاخر کیش مانوی توصیفی پیامبرگونه دارد، نشان دهنده سیر تحول این کیش از فرقه ای گنوسی به دینی جهانی است. از این رو مسئله این پژوهش این است تا براساس متون نویافته چون نسخ مانوی کلن و پژوهش های نوین شخصیت مانی به عنوان مصلحی گنوسی، بازسازی گردد. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی به این نتیجه دست می یابد که مانی در متون اولیه کیش مانوی که به وسیله شخص مانی و پیروانش تدوین یافته است، به شکل یک مصلح گنوسی ظاهر می شود و در مرحله دوم حیات دینی خود پس از سفرهای تبلیغی کیش خود را به دینی جهانی تبدیل کرده است. تاثیرات کیش های گنوسی بر تفکر مانی در اولین برهه از حیات دینی او کاملا محرز است.
    کلیدواژگان: مانی، مانویان، کیش های گنوسی، مصلح گنوسی، پیامبر مانوی
  • آرزو رسولی * صفحات 59-76
    این که هخامنشیان بر مذهب زردشت بوده اند یا نه، پرسشی است که از دیرباز محققان تاریخ هخامنشی با آن روبرو بوده اند. همانقدر که زردشتی بودن هخامنشیان موافق دارد، مخالفان آن هم کم نیستند. هر بار که سخن از دین و اعتقادات هخامنشیان به میان می آید، بحث زردشتی بودن یا نبودن هخامنشیان هم هست. یکی از علت هایی که سبب شده است این موضوع تبدیل به بحث اصلی میان محققان تاریخ هخامنشی شود، وجود نام اهوره مزدا در کتیبه های هخامنشی به عنوان خدای بزرگ و اظهار عبودیت شاهنشاهان هخامنشی نسبت به اوست. با این حال، به دلیل تسامح و تساهل هخامنشیان نسبت به پیروان دین های دیگر، این بحث به نتیجه ای قطعی نرسیده است. در این مقاله، ضمن بررسی آراء چند تن از متخصصان تاریخ هخامنشی، کوشش می شود اعتقادات هخامنشیان از خلال کتیبه ها و الواح به جا مانده از آنان، از جمله کتیبه داریوش در بیستون، بررسی شود.
    کلیدواژگان: هخامنشیان، زردشتی، دین، اهوره مزدا، کتیبه، بیستون
  • سعید سبزی *، عطاالله حسنی صفحات 77-90
    یکی از حوزه هایی که مجلس شورای ملی دست به قانونگذاری در آن مورد زد، حوزه مواد مخدر و اعتیاد به آن بود. اولین قانون مصوب در این زمینه، یعنی قانون تحدید تریاک، دارای اهمیت خاصی است. زیرا، با تصویب آن در مجلس دوره جدیدی در پرداختن به امر مواد مخدر و اعتیاد در ایران آغاز می شود. در تحقیق حاضر با روش تاریخی و استفاده از منابع و اسناد آرشیوی، به بررسی رویه های قانونی در امر مواد مخدر و اعتیاد از سال 1289 تا 1307 شمسی پرداخته شده است. حاصل تحقیق حاکی از آن است که نقش مهم تریاک در درآمد دولت و بودجه، موجب شده بود که در آغاز، مجلس و دولت به چشم یک منبع مهم و گران بها به آن نگاه کنند و سعی در کنترل آن به نفع خزانه دولت به بهترین شکل ممکن داشته باشند. در این دوره برای جلوگیری از قاچاق مواد مخدر به داخل کشور، در سال 1301شمسی قانون منع واردات مواد مخدر به داخل ایران به تصویب مجلس رسید که دارای اهداف اقتصادی بود. این قانون، که در آن در مورد تریاک تولید داخل صحبتی به میان نیامده بود، اقتصاد ایران را هر چه بیشتر به تریاک وابسته می نمود. در تمام نظامنامه هایی هم که در دولت و وزارتخانه ها از تصویب می گذشت، وجه درآمدزایی تریاک مورد توجه خاص بود و چندان اهمیتی به بحث جرم بودن یا نبودن مواد مخدر و استعمال کنندگان آن داده نمی شد. تا این که، در سال 1304ش. اولین قانونی که حالت بازدارنده و جرم انگارانه در زمینه مواد مخدر و معتادان داشت به تصویب رسید.
    کلیدواژگان: مجلس شورای ملی، مواد مخدر، تریاک، اعتیاد، قانون، مقررات
  • مدرس سعیدی *، غلامحسین زرگری نژاد صفحات 91-116
    واژه کرد که امروزه به عنوان یکی از گروه های قومی منطقه خاورمیانه، فهم می شود، در منابع دوره اسلامی کاربرد و معنایی مبهم دارد. در دوره معاصر برخی از پژوهشگران، واژه کرد منابع را با تلقی رایج امروزی، در پژوهشهای تاریخی به کار گرفته اند؛ در حالی که دسته ای دیگر که توجه را به درک متفاوت منابع از این واژه جلب کرده اند، به شرح و بسط نظر خود نپرداخته و به طریق اولی به فرایند تطور معنایی آن در منابع، بی توجه اند. پژوهش حاضر با روش تاریخی- تحلیلی کاربردهای مختلف واژه کرد در منابع را با توجه به قرائن و نشانه های معنایی مورد بررسی قرار داده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که واژه کرد در چند قرن نخست دوره اسلامی هم در معنای قومی و هم برای اشاره به دارنده گان شیوه معیشت کوچروی به کار می رفت؛ اما در طی فرایندی که در شرح آن کوشیده ایم، کاربرد کرد در معنای کوچنشین ترک شده و این واژه حدودا از قرن هفتم هجری، صرفا با معنای قومی به کار رفته است.
    کلیدواژگان: ایران، منابع اسلامی، کرد، قومیت، کوچ نشینی
  • سید حسن شجاعی دیوکلایی * صفحات 117-154
    وقوع انقلاب صنعتی جوامع صنعتی را بر آن داشت تا برای تامین نیازهای خود جوامع ماوراءدریاها را در اقتصادی جهانی ادغام کنند. هدف از این اقدام تبدیل کردن جوامع ماوراءدریاها به محلی برای صدور کالاهای ساخته شده صنعتی و تامین مواد اولیه بود. بر پایه چنین هدفی بود که جوامع سرمایه داری در قرن نوزدهم با استفاده از دو سازکار ایجاد قلمروهای استعماری و تحمیل قراردادهای تجاری، گمرکی و حقوقی با اعمال فشارهای سیاسی جوامع ماوراءدریاها را در اقتصاد جهانی ادغام کردند. از این قائده ایران هم در قرن نوزدهم مستثنی نبود. بر این اساس مقاله حاضر در صدد است تا با استفاده از روش تحقیق تاریخی و طرح این پرسش که سازوکار و نشانه های ادغام ایران در اقتصاد جهانی قرن نوزدهم چه بود؟ به بررسی سازو کار و نشانه های ادغام ایران در اقتصاد جهانی قرن نوزدهم بپردازد. دستاوردهای تحقیق نشان می دهد که ایران با سازوکار تحمیل قرارداهای تجاری، گمرکی و حقوقی در اقتصاد جهانی ادغام شد. چنین ادغامی در قرن نوزدهم مخصوصا در نیمه دوم آن دو نشانه مهم داشت. نخستین نشانه تغییر شیوه تولید اقتصاد کشاورزی ایران از کشاورزی معیشتی به کشاورزی تجاری با هدف تولید و صدور مواداولیه کشاورزی به بازارهای جهانی بود. دومین نشانه چنین ادغامی رشد روزافزون ورادات کالاهای ساخته شده مصرفی در راستای تبدیل شدن ایران به محلی برای صدور کالاهای ساخته شده صنعتی بود.
    کلیدواژگان: ایران، اقتصاد جهانی، قرن نوزدهم، نظام سرمایه داری
  • میکائیل وحیدی راد * صفحات 155-181
    جنگ های اعراب و اسرائیل در خاورمیانه تاثیرات متفاوت و گوناگون و همچنین آثار منطقه ای و جهانی داشته است که در این میان استفاده از نفت بعنوان سلاح از سوی اعراب برای شکست اسرائیل در چندین مرحله به کار گرفته شد و همین امر این منازعه منطقه ای را به بحرانی جهانی در دهه 1970 تبدیل کرد؛ نوشتار حاضر با روش تاریخی- تحلیلی در پی آن است تا ضمن پیگیری روندها و عواملی که منجر به کاربست نفت بعنوان سلاح شد، دستاوردهای این سیاست را نیز مورد مداقه قرار داده و پیامدهای آن را در حوزه سیاستگذاری نفت تبیین نماید. بر اساس یافته های پژوهش حاضر استفاده از سلاح نفت در کوتاه مدت اگرچه موجب نارضایتی دنیای غرب بعنوان کشورهای حامی اسرائیل شد ولی در نهایت به دلیل وابستگی کشورهای عربی به درآمدهای نفت از یک سو و عدم اتحاد و وحدت رویه در میان این کشور از دیگر سو و همچنین سیاست کشورهایی چون آمریکا موجب شد تا این سلاح کارایی خود را از دست بدهد و به همین دلیل پس از تجریه آخرین جنگ اعراب و اسرائیل و درس های ناشی از آن غرب هیچگاه با چالش سلاح نفت روبرو نشد و حتی توانست با بکارگیری ابزارهایی، سیاستگذاری در حوزه نفت را نیز تحت تاثیر منافع خود قرار دهد.
    کلیدواژگان: منازعات اعراب و اسرائیل، نفت، سیاست آمریکا، خاورمیانه، تحریم نفتی
|
  • Yaqub Tabesh *, Seyyed Hashem Aghajari, Ataollah Hassani Pages 1-39
    The Safavid era went through a variety of social changes. One of these changes was addiction to opium. In the pre-Safavid era, this narcotic was mostly used for medical purposes. In the Safavid era, opium addiction became pervasive and was regarded as one of the defining characteristics of the society’s lifestyle, especially during the end of the Safavid dynasty. The prevalence of this phenomenon has not been studied so far. Hence, this study was conducted using domestic and foreign resources while focusing on their historical trend through three stages of beginning, middle and final eras of the Safavid dynasty. According to the findings of this study, the changes regarding opium over the whole Safavid era do not follow the same pattern and have increased.
    Keywords: Iran, Society, Safavid, Opium, Addiction
  • Sayyed Toufigh Hosseini *, Roozbeh Zarrinkoob Pages 41-57
    Mani’s intellectual growth among the Gnostic believers led to the foundation formation of the Gnostic ideas of his newly made cult. Therefore, researchers have always been interested in understanding the depth of this effect and the Gnostic character of Mani. It is important to note that based on newly found Manichean texts, such as Manichaean Cologne Codex, Mani had a quite Gnostic character prior to a Manichean one. The fact that Mani is represented as a prophetic character in later Manichaean texts indicates the evolution of this cult from a Gnostic sect to a worldwide religion. In this view, this research is concerned with reconstructing Mani’s religious character as a Gnostic Reformer based on newly found texts such as Coptic Egyptian texts and Greek manuscripts of Cologne. Based on a descriptive-analytical method, this research concludes Mani was represented as a Gnostic Reformer in the early Manichean texts, composed by Mani himself as well as his followers. In the second religious phase of his life after traveling and preaching, he modified his sect into a worldwide religion. Gnostic influences on Mani’s thought are evident in the first religious phase of his life.
    Keywords: Mani, Manichaean, Gnostic cults, Gnostic Reformer, ManichaeanProphet
  • Arezoo Rasouli * Pages 59-76
    Whether the Achaemenids were Zoroastrians or not has long been one of the questions Iranologists face, studying Achaemenid history. Some Iranologists believe that the Achaemenids were Zoroastrians but others disagree. Discussing Achaemenids’ religion and beliefs, this question is always brought up. One of the reasons that turned this issue into a prominent debate among researchers is Ahura Mazda’s name, mentioned in their inscriptions as a deity and the fact that Achaemenid kings considered themselves worshipers of Ahura Mazda. Nevertheless, their religion remains a question because of their tolerance in relation to other religions. This article intends to study Achaemenids’ beliefs based on a number of experts’ opinions and remaining Achaemenid inscriptions and tablets, such as Darius’ Behistun inscription.
    Keywords: Achaemenids, Zoroastrian, Religion, Ahura Mazda, Inscription- Behistun
  • Saeed Sabzi Dizaj Yekan *, Ataollah Hassani Pages 77-90
    One of the areas in which the National Legislative Assembly legislated was the issue of drug and addiction. The first law passed in this area, that is the law of limitation of opium, is especially important because after passing this law in the Parliament, a new era concerning drug and addiction began. In this research, legal procedures related to drug and addiction from 1910 to 1928, are investigated using a historical approach and archival documents and sources. The results show that the important role of opium in government revenues and its budget has caused the Parliament and government to consider it a valuable resource. Therefore, they tried to control it in favor of government treasury as much as possible. In this period, in order to prevent drug contraband to the country, the law of prohibition of drug importation to Iran was passed by the Parliament in 1923 for economic reasons. This law didn’t mention anything about domestic opium products and made Iran’s economy more dependent on opium. In all codes of conduct passed by the government and related ministries, a special attention was paid to the revenue aspect of opium and they were not concerned about drug users and the question of it being crime or not. Finally, the first law withholding drugs and addiction and considering it a crime was passed in 1925.
    Keywords: National Legislative Assembly, Drugs, Opium, Addiction, Law, Regulations
  • Modares Saidi *, Gholam Hosein Zargarinezhad Pages 91-116
    The term “Kurd” which is conceived as one of the ethnic groups in the Middle East nowadays, has an ambiguous meaning and application in the sources of the Islamic period. In the contemporary era, some researchers have employed the present meaning of the term “Kurd” (i.e. an ethnic group) in historical studies. Some researchers, on the other hand, have discussed the various interpretations of the term in different sources. They, however, have not elaborated on their views and have paid little heed to the evolution of the term in different sources. This study examines the various applications of the term in Islamic sources based on the semantic signs using a historical-analytic method. The results show that the term “Kurd” has been used to refer to both an ethnic group and a group of people with nomadic life style in the first centuries of the Islamic period. However, the term stopped to be used in the sense of nomadic people gradually and since the seventh century AH onward, it has been used with the meaning of an ethnic group.
    Keywords: Iran, Islamic Sources, Kurd, Ethnicity, Nomadism
  • Seyed Hassan Shojaee divkalaee * Pages 117-154
    Industrial Revolution enticed the industrial countries to merge overseas countries with world economy in order to meet their needs. These countries intended to make overseas countries a market for their industrial products and to supply their raw materials from such countries. For this purpose, in 19th century the capitalist societies, with two policies of establishing colonial territories and imposing commercial, customs and legal treaties with political force, tried to merge overseas countries with world economy. Iran was no exception. Therefore, this article intends to conduct a historical research and to pose the question of what were the proofs and indications of Iran’s merger with world economy in 19th century. The results of this research show that Iran was merged into world economy with the mechanism of forced commercial, customs, and legal contracts. This merger in 19th century, especially in the second half, had two indications. The first one was a change in Iran’s economic agricultural production from livelihood agriculture to a commercial one with the purpose of exporting raw materials of agriculture to the world market. The second one was the daily growth of imported consumer goods that paved the way for making Iran a market for such goods.
    Keywords: Iran, World economy, 19th Century, Capitalist system
  • Michael Vahidirad * Pages 155-181
    Israeli-Arab wars in the Middle East, has had different effects on regional and global matters. The use of oil as a weapon, in several stages of the war, was applied by Arabs to defeat Israel. This policy made a regional conflict to a global crisis in 1970s. This study is going to track trends and factors that led to the application of oil as a weapon, based on a historical analysis, and then, survey the achievements of this policy and examine its consequences in the field of oil policy. According to the findings of this research, although using oil as a weapon caused dissatisfaction of the West as supporters of Israel in the short term, in the long run the oil weapon lost its efficiency due to the dependence of Arab countries on oil revenues on the one hand and the lack of solidarity and unity among them on the other as well as policies of countries such as USA. Therefore, after the last experience of Arab-Israeli war and its aftermath, the West was never challenged by oil weapons. They were even able to manipulate and to make policies in the field of oil in their interests.
    Keywords: Israel-Arab Conflicts, Oil, USA policy, Middle East, Oil Embargo