فهرست مطالب

پژوهش های اجتماعی اسلامی - سال بیست و چهارم شماره 3 (پاییز و زمستان 1397)
  • سال بیست و چهارم شماره 3 (پاییز و زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1398/04/20
  • تعداد عناوین: 7
|
  • سید زکریا محمودی رجا، محمدعلی توانا، سید عبدالله هاشمی اصل، جواد جریده صفحات 3-32
    هدف مقاله حاضر، واکاوی و نقد پارادایم های گوناگون فلسفی غرب در باب عدالت است. از آغاز شکل گیری فلسفه سیاسی در یونان باستان، مفهوم عدالت در کانون توجه بوده است. ماحصل جدال های نظری و معرفتی در مورد مقوله عدالت، شکل گیری پارادایم های فکری تاریخی متفاوت در اندیشه سیاسی غرب بوده که می توان آن ها را در سه دسته کلان پارادایم کلاسیک، مدرن و  پسامدرن جای داد؛ اما در درون هر کدام از این پارادایم ها، شباهت ها و تفاوت هایی رخ نمایی می کند. به نظر می رسد این پارادایم ها، کمتر مورد نقد برون گفتمانی قرار گرفته اند. ازاین رو، پژوهش حاضر حول این پرسش ها شکل گرفته است: 1. مهم ترین وجه تمایز، میان پارادایم های عدالت در اندیشه مغرب زمین چیست؟ 2. از منظر برون گفتمانی، چه نقدهایی می توان بر این پارادایم ها وارد نمود؟ یافته های پژوهش بر مبنای رویکرد نظری تحلیل گفتمان انتقادی، حاکی از آن است که وجه ممیزه پارادایم کلاسیک، عدالت متافیزیک گونه، وجه ممیزه پارادایم مدرن، عدالت قراردادگرایانه و انسان مدار (اومانیسم) و وجه ممیزه پارادایم پسامدرن عدالت، نسبیت گرایی و تکثر ذاتی است. همچنین، مطلق انگاری عدالت در پارادایم کلاسیک، ماتریالیستی بودن عدالت در پارادایم مدرن و بی بنیانی و ضدجوهرگرایی بودن مقوله عدالت در پارادایم پسامدرن، مهم ترین انتقادات برون گفتمانی از پارادایم های مذکور حاکم بر دنیای غرب است.
    کلیدواژگان: اندیشه سیاسی غرب، عدالت، مطلق انگاری، اومانیسم، ماتریالیستم، نسبی گرایی
  • بهزاد قاسمی، محمد بختیاری صفحات 33-57
    در پژوهش حاضر، کوشش می‏شود نظریه محرومیت نسبی تد رابرت گار در قالب چارچوب نظری، انتخاب و در انقلاب اسلامی ایران مورد سنجش و ارزیابی قرار گیرد. بر این اساس، سوال اصلی مقاله این است که نظریه محرومیت نسبی، قابلیت و توانایی تحلیل تحولات انقلاب اسلامی ایران را دارد. در صورت توانایی تبیین پذیری یا عدم انطباق پذیری، علت آن چیست؟ پس از کاربست این نظریه در انقلاب ایران مبتنی بر روش توصیفی و تحلیلی، بر اساس دلالت‏های مشترک آن‏، علل ناسازگاری نظریه مذکور با انقلاب ایران بیان شده است. در تحلیل بحث، مدل نظری گار با مجموع گزاره‏های انقلابی جامعه ایران در طول انقلاب نشان می دهد که این رهیافت نظری با رویکرد ویژه خود، تنها توانایی ارزیابی و تحلیل بخشی از انقلاب را در عرصه اجتماعی دارا است.
    در مجموع، یافته‏های این مقاله دیدگاه نظری انقلاب تدگار در ایران و محرومیت نسبی را در تحولات اجتماعی اسلامی در ایران معاصر تایید نکرد، نه از این منظر که تحولات اجتماعی در ایران انطباق با نظریه را ندارد، بلکه بخشی از تحولات انقلابی در حوزه تبعیض و درک شکاف با این نظریه همخوانی داشته و برخی نیز به علت ماهیت و محتوای انقلاب اسلامی، ابطال‏پذیر می باشد. در نتیجه، هر انقلاب یک تئوری خاص خود را دارد و بر اساس هویت، فرهنگ، اجتماع خود شکل گرفته و تولید می‏شود.
    کلیدواژگان: انقلاب اسلامی، محرومیت نسبی، انتظارات ارزشی، توانایی ارزشی
  • فاطمه قاسم پور صفحات 59-81
    تمایز در تعریف نقش های جنسیتی، از مهم ترین ممیزه های رویکرد اسلامی و جامعه شناختی است. طبق دیدگاه جامعه شناختی، فرهنگ از منابع مهم در تعریف نقش جنسیتی است، یعنی در فرهنگ های مختلف تفاوت های بارزی بین نقش های اجتماعی وجود دارد. همچنین تقسیم بندی نقش ها بر اساس جنسیت، به شکل متمایز یافته آن پس از صنعتی شدن جوامع رخ داده است و سرعت تغییر جوامع و دگرگونی های اجتماعی بر تغییر نقش های اجتماعی موثر بوده و به حذف یا تعدیل نقش ها منجر شده است. اما در دیدگاه اسلامی زن از نظر انسانیت، ارزشمندی و کرامت انسانی، هیچ تفاوتی با مرد ندارد، اما در نقش های خانوادگی، اجتماعی و برنامه ریزی ها باید به تناسبات تکوینی و کارکردهای متمایز ایشان توجه شود و تفاوت های طبیعی، منشا انتظارات از نقش های زنانه و مردانه قرار گیرد. مقایسه دیدگاه دینی با رویکرد جامعه شناختی نشان می دهد که عمده تفاوت رویکرد درباره نقش های جنسیتی به تعریف متفاوت جنسیت به عنوان امری اجتماعی یا طبیعی باز می گردد.
    کلیدواژگان: نقش های جنسیتی، جنسیت، تفاوت های تکوینی، برساخت نقش اجتماعی، کلیشه های جنسیتی
  • غلامعلی مقدم صفحات 83-110
    امروزه یکی از بحران های جدی در جوامع انسانی، مساله سلطه تکنولوژی و سبک زندگی است. این مساله، به ویژه در برنامه زندگی دینی که با محدودیت هایی روبروست، جدی ر است. فضای مجازی، بر ابعاد مختلف فکری و عملی جامعه و سبک زندگی افراد تاثیر گذاشته است. قرآن و معارف دینی، با طرح نظام احسن در تکوین و تشریع و انطباق آن دو با هم، تعدی از مرزهای شریعت را مایه اخلال و اختلال در سعادت دنیوی و اخروی دانسته و منشا نابسامانی در جهان و انسان معرفی کرده اند. آیا می توان مبتنی بر این ارشاد قرآنی و استدلال عقلی، به ممنوعیت و حرمت وجه افراطی استفاده از این فضا حکم کرد؟ ادله این حکم چیست؟ و چه نمونه عینی برای آن می توان ذکر کرد؟ این مقاله با روشی تحلیلی به این مساله پرداخته و پس از تبیین چیستی و ضرورت نظام احسن، پی گیر اثبات این فرضیه ها بوده است: 1. نظام عالم در حوزه تشریع و تکوین، نظام احسن است؛ 2. هر گونه اختلال در نظام احسن، به حکم عقل و شرع ممنوع است؛ 3. ارتباطات و فضای مجازی در وجه افراطی خود، از مصادیق این تغییر خلقت و اختلال نظام به شمار می آید؛ 4. اختلال در نظام خانواده، نمونه ای مصداقی از وجه افراطی این فضاست و در مسائلی چون تهدید کانون خانواده، افزایش بی اعتمادی و سوء ظن، گسترش شایعات و تاراج آبرو، اشاعه فساد و فحشا، تحریک غریزه جنسی، معارضه با غیرت مردانه و حساسیت زنانه، دشواری اطاعت از احکام دینی و... نقش دارد.
    کلیدواژگان: چیستی نظام احسن، ضرورت نظام احسن، تکنولوژی ارتباطات، اختلال در نظام احسن، پیامدهای فضای مجازی
  • معصومه مقیمی فیروزآباد صفحات 111-137
    سبک زندگی، مجموعه ای از اعمال و نگرش هاست که در متن و زمینه های خاص قابل درک هستند. از آنجا که سبک زندگی هر فرد و جامعه به لحاظ نظری، برآمده از آموزه های اعتقادی و ارزشی حاکم بر روح و روان آنهاست، کسب آگاهی های لازم در خصوص مفهوم سبک زندگی و باورهای دینی و تعامل این دو مقوله ضروری می نماید. از دیگر سو، دلیل همه انحرافات سیاسی و اعتقادی که بعضا منجر به نابودی و انحطاط ملت ها می شود، تصمیمات و رفتارهای بدون بصیرت است. شهدای مدافع حرم، در زمره بصیرترین افراد جامعه امروزند که بصیرت و عمل را در هم آمیختند و با تشخیص درست موقعیت و درک صحیح شرایط زمانه، در آزمون ولایت پذیری سربلند گشتند. آنان نه تنها بصیر، بلکه بصیرت آفرین هم هستند. هدف پژوهش حاضر این است که اندیشه و عمل و سلوک والای آنان را در قالب مضامین سبک زندگی، شناسایی و مورد بررسی قرار دهد. برای این منظور، تعداد 27 وصیت نامه با روش تحلیل محتوای کیفی بررسی گردید و تعداد 253 کد حاصل از آن، در قالب چهار مولفه ولایت پذیری با ابعاد نگرش ولایی و رفتار ولایی (11 شاخص)، هدف از جهاد و شهادت با ا بعاد نیروی محرکه عشق و احساس مسئولیت دینی (13 شاخص)، ویژگی های شخصیتی با ابعاد روابط اجتماعی، خصوصیات فردی و انضباط مالی (28 شاخص) و توصیه ها با ابعاد عبادی معنوی و سیاسی اجتماعی (25 شاخص)، دسته بندی گردید و الگوی انتزاعی پژوهش منطبق با آن ارائه گردید.
    کلیدواژگان: سبک زندگی، شهدا، مدافعان حرم، وصیت نامه، تحلیل محتوای کیفی
  • احسان نامدارجویمی، سیدعلیقلی روشن، نورمحمد یعقوبی، بدرالدین اورعی یزدانی صفحات 139-175
    در این پژوهش، به دنبال الگویی از شایستگی های اجتماعی در سیره و فرهنگ معصومین‰، به خصوص فرهنگ علوی و رضوی در روابط اجتماعی هستیم تا با شناخت هر چه بهتر آن، توسط دیگران به کار بسته شود. هدف از انجام این پژوهش، ارائه الگوی شایستگی های اجتماعی برای سرمایه انسانی بر اساس سیره معصومین‰، با تاکید بر فرهنگ علوی و رضوی است و با توجه به هدف پژوهش، سوال پژوهش عبارت است از این که الگوی (ابعاد و مولفه های) شایستگی های اجتماعی از دیدگاه اسلام (قرآن و معصومین‰)، با تاکید بر فرهنگ علوی و رضوی کدام است؟ در این راستا و برای پاسخ گویی به این سوال، از روش تحلیل محتوا از نوع کیفی به روش تحلیل مضمون (تماتیک) به کمک تکنیک دلفی، برای تایید اعتبار و اطمینان آن استفاده شده است. پس از مطالعه دقیق متون (اسناد و مدارک علمی و آیات و روایات)، مفاهیم حاصل از آن استخراج گردید و به هر کدام، یک کد اختصاص داده شد. سپس، مفاهیم مشابه شناسایی شد و با ترکیب آن ها، تم های (مقوله) فرعی تدوین گردید و در نهایت، به تایید اجماع متخصصان در سه مرحله رسید و الگوی نهایی استخراج و تایید شده است. به طور کلی، یافته های پژوهش در دو تم اصلی شروع رابطه (آغازگری) و ارتقاء رابطه (خودگشودگی و هم دلی) است که هر کدام، دارای زیر تم های (تم های فرعی) متعددی هستند که در بخش یافته های پژوهش آورده شده است.
    کلیدواژگان: شایستگی های اجتماعی، فرهنگ علوی، فرهنگ رضوی، سرمایه انسانی
  • محمدباقر فرزانه، علی خیاط، هادی صفرپور صفحات 177-205
     با پیروزی انقلاب اسلامی، نقطه عطفی برای ایجاد تمدن نوین اسلامی به وجود آمد و با دگرگون شدن معادلات حاکم بر زندگی جمعی، فضای مناسبی برای تمدن سازی اسلامی فراهم شد. مبحث تمدن نوین اسلامی، از آنجا که اصطلاحی نوظهور و برای مفهومی خاص بوده است که در چند سال گذشته توسط رهبر انقلاب مطرح گردیده، نظریه پردازی و نگارش اثری مستقل در این موضوع صورت نگرفته است. تمدن نوین اسلامی، موضوعی است که توسط رهبر معظم انقلاب اسلامی مطرح و به عنوان غایت انقلاب اسلامی ایران معرفی شد. دستیابی به تمدن نوین اسلامی را می توان بزرگترین آرمان انقلاب اسلامی دانست که راه رسیدن به آن، به دلیل عدم بررسی ابعاد مختلف آن مشکل می نماید. تبیین عوامل ایجاد تمدن نوین اسلامی در اندیشه مقام معظم رهبری، نیل به این مقصود را ساده تر می کند. در این مقاله، اندیشه مقام معظم رهبری مبنی بر تمدن نوین اسلامی تبیین شده است. نوع تحقیق حاضر، توصیفی تحلیلی و روش گردآوری اطلاعات کتابخانه ای و اسنادی می باشد.
    کلیدواژگان: تمدن نوین اسلامی، مقام معظم رهبری، اسلام، ایمان، جامعه اسلامی و نظام اسلامی
|
  • Sayyed Zakaria Mahmoudi Raja, Muhammad Ali Tavana, Sayyed Abdullah hashemi Asl, Javad jarideh Pages 3-32
    The goal of this article is to analyze and criticize the different paradigms of the western philosophy in justice issue. From the start of political philosophy in the ancient Greek, the concept of justice has been paid attention. The result of the theoretical and gnostic debates over the justice category has been the formation of the different mental-historical paradigms in the western political thought. It can be classified in three major groups:classical, modern and postmodern paradigms. But there are similarities and dissimilarities inside these paradigms. It seems that these paradigms have been criticized less by the extropective discourse. The present article has shaped around these questions:1. What is the most important distinction between justice paradigms in the thinking of the western world? 2. What are the critiques of these paradigms from the point of the extropective discourse? According to the theoretical approach, the research findings indicate that the specific characteristic of the classic paradigm is justice as metaphysics type and the specific characteristic of the modern paradigm is contractual justice and humanism and the specific characteristic of the postmodern paradigm is relativism justice and essential pluralism 2)absolutism of justice in the classic paradigm, materialism of justice in the modern paradigm and category of justice having no basis(unfounded) and being anti-essentialism in the postmodern paradigm are of the most important extropective discursive critiques governing the west world.
    Keywords: the west political thought, justice, absolutism, humanism, materialism, relativism
  • Behzad Ghasemi, Muhammad Bakhtiari Pages 33-57
    This paper tries to study the principal reasons of revolution and social –political instability in Iran during the final years of Pahlavi. Ted Robert Gur's Relative-Deprivation Theory (RDT) in the theoretical framework of the paper has been selected, evaluated and assessed. The main question of this paper is if the Relative-Deprivation Theory (RDT) is able to analyze the evolution of the Islamic Revolution; if it is able the explanation of or non-compliance with what is its reason? After applying this theory in Iran's Islamic Revolution depending on the analytic-descriptive method based on the common indications , it is expressed the main reasons for this dis harmony of the mentioned theory with Iran's Islamic Revolution. With the analysis of Ted Robert Gur's Relative-Deprivation Theory (RDT) with the collection of the revolutionary components of Iran community, it shows that this theoretical approach with the special outlook can only evaluate and analyze some parts of the revolution in the social area. Collectively, the paper findings have not proved the theoretical view of Ted Robert Gur's revolution in Iran and relative-deprivation in Islamic –social evolutions in present Iran; it does not mean that the social evolutions of Iran have no agreement with the theory but some parts of the revolutionary evolutions in the discrimination area and social inequality are in concord with this theory and some others for their quiddity and the content of Iran's Islamic Revolution are falsifiability and they have been formed and created according to its quiddity , culture and society.
    Keywords: revolution, Iran, Yemen, relative-deprivation, culture
  • Fatimeh Ghasempour Pages 59-81
    Differentiating in the definition of gender roles is of the most important distinctions of the Islamic and sociological approach. Based on the sociological perspective, the culture is of the important sources in the definition of the gender role. It means that there are obvious differences between the social roles in the different cultures. Also, the classification of the roles according to the gender in its distinct form has been occurred after industrialization and the speed of change in societies and the social evolutions has effected the change of the social roles and has leaded to the omission or the adjustment of the roles. In Islamic opinion, there are no difference between women and men from the point of humanity, worthiness and human dignity but it should be considered family , social roles and planning based on their creational attributes and their different functions. The natural differences should be regarded the origin of desires of women's and men's roles. The comparison between the religious view with the sociological approach shows that the major difference of the approach about the gender roles as a social and natural issue relates to the difference of gender.
    Keywords: gender roles, gender, gender differences in creativity, social role construction, gender Stereotypes
  • Gholam Ali Moqadam Pages 83-110
    Today, one of the serious crises in human societies is the dominance of technology and lifestyle. This issue which is confronted with limits is more serious especially in the religious life program. Cyberspace has impacted on the different thought and practical dimensions of man. With the statement of "the Best of All Possible Worlds"(ahsan al-nezam) in takwin [creation] and tas h rī (legislation) , the compatibility of them, the holyQuran and the Islamic religious teachings have presented that the breach of sharia law or Islamic law leads to disturb and prevent earthy and eternal benefits and they have defined that this breach of Islamic law is the origination of disorder in the cosmos and man. Is it possible to forbid and prohibit the excessive aspect of the use of this space according to the Quranic guidance and intellectual arguments? What real sample can be mentioned? This note with analytic method has examined this issue. After determining whatness and the necessity of the Best of All Possible Worlds, it attempts to prove these hypotheses. 1. The creation of the universe in the field of the creational world I('alam at-takwin) and the legislative world ('alam attashri') is of the best of all possible worlds 2. Every disturbance in the best of all possible world is prohibited by aql (intellect) and the Islamic law (Shariah Law) 3. The relationships and cyberspace in their excessive aspect are counted a sample of the instances of this change of creation and disturbance in this system4. Disruption in family is an instance of this excessive aspect in this space and have roles in subjects such as : threat to family, enhancement of lack of trust and suspicious, the growth of gossip and disgrace, the expansion of depravity, the motivation of the sexual instinct, quarreling with Ghayrah (Arabic: رمیره) and feminine sensibility, difficulty to obey the religious orders and etc.
    Keywords: whatness of the Best of All Possible Worlds, the necessityof the Best of All Possible Worlds, communications technology, disruption to the Best of All Possible Worlds, cyberspace results
  • Masomeh Moghimi Firouzabad Ghasemi Pages 111-137
    Lifestyle is a collection of acts and notions which they could be perceived in specific texts and backgrounds. As the individual and community lifestyle in theoretical point is originated from the religious and virtuous teachings governing y their soul and psyche, it is necessary to get the essential knowledge for the concept of lifestyle and religious beliefs and the relationship of these two categories. From the other side, the reason for all political and religious deviations which cause the destruction and degeneration the nation in some occasion is the decisions and bahaviors with no spiritual insight. The martyrs defending holy Shia Shrines are of the most insightful persons of the society who connect the insight with deed and with true recognition of situation and correct understanding of the time condition in obeying Velāyat and the authorities of a faqīh (an Islamic jurist), they were honoured. They are not only the all- seeing but also the creation of insight. The goal of this research is to know and study their admiring thinking, acts and bahaiviours in the form of lifestyle senses . For this, 27 wills with the qualitative content analysis have been examined and presented 253 codes resulted from it and they has been categorized in 4 forms : obeying Velāyat with the dimensions of the Velāyat notion and deeds (11 paraeters), the goal of jihad and martyrdom with the dimensions of the motivation of love and religious liability (13 parameters), the personality traits with the dimensions of the social relationships, individual characteristics and fiscal discipline (28 parameters) and special mentions with the religious and divinely dimensions and social –political dimensions (25 parameters) and the research abstract pattern accorded with it has been presented.
    Keywords: lifestyle, martyrs, those defending holy Shia Shrines, will, the qualitative content analysis
  • Ehsan Namdar Joyami, Sayyed Ali Gholi Roshan, Noor Muhammad Yaqubi, Badr al, Din Yazadani Pages 139-175
    This paper is going to find a model of the social competencies in the manner and culture of the Infallibles (Arabic: معصومون Ma'sūmūn), specifically Alavi and Razavi culture in social relations or social interactions so as to know it better to be applied by others. The aim of this note is to present the model of social competencies for human capital based on the manner of the Infallibles (Arabic: معصومون Ma'sūmūn) with emphasis on Alavi and Razavi culture and with considering the aim of this research, the question is : what a model (dimensions, components)of the social competencies is from the point of Islam (the holy Quran and the Infallibles) with impact on Alavi and Razavi culture. In this direction and in order to answer this question, this note has used the qualitative content analysis with the thematic analysis with applying Delphi Technique to prove its validity and assurance. After careful study of the texts (scientific document, records, the verses of the holy Quran and Islamic traditions), the resulted concepts have been extracted and has been assigned a special code for each of them and then the common concepts have been identified and with the composition of them the minor themes have been codified. Finally, it is accepted by the consensus of the experts in 3 levels and the last model has been extracted. In general, findings of the paper are two major themes: the beginning of relationship (initiation) and the enhancement of relationship (self-disclosure and sympathy) . Each of these two major themes has several minor themes which have been implied in the findings of the research.
    Keywords: social competencies, Alavi culture, Razavi culture, humanresources
  • Muhammad Baqer Farzaneh, Ali Khayyat, Hadi Safarpoor Pages 177-205
    The modern Islamic civilization is an issue that has been propounded by the Supreme Leader Ayatollah Khamenei and has been introduced as the aim of Iran's Islamic Revolution. To access this modern Islamic civilization can be the highest goal of the Iran's Islamic Revolution which it is difficult to achieve for not examining its different dimensions. The determination of the factors for creating this modern civilization in the thought of the Supreme Leader Ayatollah Khamenei causes to acieve it easier. This note has expressed the thought of the Supreme Leader Ayatollah Khamenei about the modern Islamic civilization. Then it has stated the factors for building this modern civilization which have been categorized on two types: inward factors and outward factors. It has been discussed the subjects of the belief, school, leadership and equipment in inward factors of creating modern Islamic civilization. In outward factors of creating modern Islamic civilization, it has been mentioned the subjects of society, individual and management.
    Keywords: the modern Islamic civilization, the Supreme LeaderAyatollah Khamenei, faith, Islamic community, Islamic system