فهرست مطالب

پژوهش های علم و دین - سال دهم شماره 1 (بهار و تابستان 1398)
  • سال دهم شماره 1 (بهار و تابستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/05/01
  • تعداد عناوین: 8
|
  • روح الله آدینه*، سمانه شاهرودی صفحات 1-19

    وجود کژی ها و شرور در برگ های زرین کتاب بی کران عالم ناسوت هر متفکری را می آزارد که اگر آفریننده جهان هستی، قادر مطلق، عالم مطلق و خیرخواه محض است، چگونه اجازه داده است که کژی ها و بی عدالتی ها  در عالم رخنه کند. فلاسفه ملحد از یک سو می کوشند که شرور این عالم را ناسازگار با خدای توانا و خیرخواه بدانند و از سوی دیگر متالهان در چالش با ملحدان در تلاشند با ارائه راه حل های منطقی به پاسخ بپردازند. این پژوهش معنا و مفهوم شرور را از دیدگاه شهید مطهری و آگوستین بررسی می کند. از آنجا که این دو اندیشمند در عرصه دین و مسائل مرتبط با آن دغدغه مند بوده اند، ضمن بررسی انواع شرور و مساله شر از دیدگاه آگوستین و مطهری در آخر به تحلیل و نقد این دیدگاه ها می پردازیم. در نهایت مبنای شرور در عالم را از نظر علمی بررسی می کنیم و به این سوال پاسخ می دهیم که آیا این شرور به خدا برمی گردد یا به انسان، و اساسا مشخص می کنیم که میزان  نقش انسان ها در پیدایش شرور چقدر است.

    کلیدواژگان: شرور، مطهری، آگوستین، عدمی، نسبی، عدل الهی
  • محمد اصغری* صفحات 21-36

    در این مقاله سعی کرده ایم رابطه علم و دین را از دیدگاه یکی از فیلسوفان سرشناس مکتب کیوتو ژاپنی به نام نیشیتانی کیجی بررسی نماییم. نیشیتانی از شاگردان نیشیدا کیتارو، بنیانگذار مکتب کیوتو، تحت تاثیر اندیشه های انتقادی نیچه نسبت به فرهنگ غربی می کوشد با طرح مساله نیهیلیسم نیچه در فلسفه خویش به حل مساله رابطه علم و دین بپردازد. او بر این باور است که تنها راه برای غلبه بر نیهیلیسم این است که این دو ساحت را به نحو اگزیستانسیال به هم پیوند دهیم تا معضل بی معنایی بشر امروز درمان شود. نیشیتانی تحت تاثیر اگزیستانسیالیسم هایدگر رویکردی اگزیستانسیالیستی به مساله رابطه علم و دین دارد. طبق نظر این فیلسوف، مساله نیهیلیسم و شونیاتا (sunyata) هم مساله وجودی (اگزیستانسیال) است و هم مساله تاریخی که هر کس در وهله اول با آن مواجه می شود. در این نوشته سعی خواهیم کرد ابتدا با طرح نیهیلیسم در اندیشه او و نشان دادن جایگاه این مفهوم، به سراغ مساله رابطه علم و دین برویم تا نشان دهیم که چگونه این رابطه با این مفهوم گره خورده است.

    کلیدواژگان: دین، علم، نیهیلیسم، اگزیستانسیالیسم و نیشیتانی کیجی
  • علی نقی باقرشاهی* صفحات 37-54

    مقاله حاضر دیدگاه علامه اقبال لاهوری[i]</sup></sup>را در باره خدا را مورد بررسی قرار می دهد. از نظر او خدا در اسلام هم بصورت متشخص و هم غیرمتشخص مطرح است و چنین تصوری از خدا هم تامین کننده نیاز متدین بوده و هم پاسخگوی کنجکاوی فکری فیلسوفان است. مک تاگارت متاثر از هگل حقیقت نهایی را مطلق می دانست و معتقد بود مطلق را نمی توان "من" یا "خود" نامید ولی اقبال با چنین نگاهی به حقیقت نهایی موافق نبود. اقبال همچنین به براهین سنتی اثبات وجود خدا اعتقادی ندارد،. او معتقد است که این براهین به انسان معرفتی درباره به خدا نمی دهند. در این خصوص او به حجیت شهود تاکید دارد و معتقد است همان طور که شهود می تواند ماهیت نفس و جهان را بر ما آشکار کند می تواند حقیقت خدا را نیز آشکار کند. تجربه شهودی طریقی است که برخی از فیلسوفان غرب مانند برگسون نیزکه هم عصر اقبال بود به آن تاکید داشت. اقبال این طریق را طریق قرآنی می داند و می کوشد  آن را مستدل کند. اقبال در آثار خود از واژه ای بنام "خود" برای انسان استفاده کرده و از خدا نیز به عنوان " خود نامتناهی " یاد می کند که نسبتی با شهود دارند

    کلیدواژگان: اقبال لاهوری، خدای متشخص، خدای نامتشخص، خود، خود نامتناهی
  • مجتبی زروانی*، میلاد اعظمی مرام صفحات 55-74

    یولیوس ولهاوزن با تکیه بر یافته های پژوهشگران پیشین فرضیه اسناد، نخست به بازشناسی و تفکیک اسناد تشکیل دهنده اسفار سته در قالب یک فرایند پویا پرداخت، سپس بر پایه نتایج این رویکرد انتقادی مدعی شد تاریخ اسرائیل بیانگر تطور دین اسرائیلیان است. به باور او، دین اسرائیل در دوران پادشاهی شمال (مرحله اول) ماهیت طبیعی داشت، از دل زندگی روزانه مردم سر بر آورد و پیوندی استوار با آن داشت. با فروپاشی پادشاهی شمال و ظهور انبیای بعدی و اصلاحات سیاسی عبادی پادشاه یوشیا (مرحله دوم) دین آن ها به توحید اخلاقی رسید. با فروپاشی پادشاهی جنوب و آغاز تبعید بابلی پیوند آن قوم با تاریخ و سنت منقطع شد و زمینه برای بازسازی اسرائیل جدید تحت رهبری عزرا و نحمیا فراهم شد (مرحله سوم). کاهن سالاری موسایی با لوازم و ویژگی های آن محصول این دوران است. قوم تاریخی اسرائیل اکنون قومی مقدس محسوب می شد و قداست در تمام لایه های حیات مردم ریشه دوانید. همیشه و همه جا یک دستور الاهی هست که یهودی اصیل مکلف به انجام آن باشد. تکلیف جایگزین تجربه شد. صورت گرایی بر اصالت غلبه یافت. دین ساده اسرائیلیان باستان در قالب ساختارگرایی خشک کهانتی مستحیل گشت و رنگ و نگاه این دیانت جدید، یهودیت، در ویراست نهایی بر کل اسفار سته فرافکنی شد.

    کلیدواژگان: اسفار سته، تطور دین، اسرائیلیان باستان، دین اسرائیل، یهودیت
  • زینب سالاری*، مرتضی فتحی زاده صفحات 75-100

    خدا در اندیشه  ولفهارت پانن برگ تعین بخش مطلق واقعیت است و الوهیت او سراسرهستی وآفرینش از جمله طبیعت را در بر می گیرد. از این رو، پانن برگ تعامل الهیات با محوریت خداوند و علوم طبیعی با محوریت طبیعت را گریز ناپذیر می داند. ازدیدگاه او چگونگی امکان تحقق چنین تعاملی را باید بیش از هر چیز برپایه روش شناسی ویژه هر یک از این دو قلمرو بسنجیم. چنین سنجشی به باز نگری در حدود و ماهیت علم و الهیات و پذیرش امکان تعامل و گفتگویی فراتر از قلمرو های ویژه آنها و در سطحی سوم یعنی تاملات فلسفی خواهدانجامید. پانن برگ در تبیین امکان این گفتگو بر مبنای ادعاهای کلیدی خود موفقیت چندانی نداشته است، اما بی گمان از پیشتازان تاثیرگذار و الهام بخش این حوزه بوده است.

    کلیدواژگان: ولفهارت پانن برگ، علوم طبیعی، الهیات، روش شناسی، آزمون پذیری
  • وحیده فخار نوغانی* صفحات 101-121

    بحران محیط زیست چالشی جدی در عصر حاضر محسوب می شود. صدمات وارد شده بر پیکر طبیعت، پژوهشگران محیط زیست را بر آن داشته است که در پی کشف علل و عوامل اصلی ظهور این بحران باشند. در میان این عوامل، نقش برخی از آموزه های دینی در بحران محیط زیست مورد تردید است. به نظر برخی ظهور بحران محیط زیست، معلول تقدس زدایی از طبیعت و بی توجهی به آموزه های دینی است و راه حل آن بازگرداندن تقدس به طبیعت بر اساس آموزه های دینی است. درمقابل، دیدگاه مخالف بر این نظر است که برخی از آموزه های دینی مانند خلافت الهی انسان در زمین یا توصیه به بی رغبتی نسبت به دنیا، زمینه ساز بیگانگی انسان با طبیعت و بی مسئولیتی در قبال آن است. این پژوهش به بررسی دیدگاه سلی مک فاگ متکلم مسیحی در حوزه الهیات محیط زیست در خصوص نقش مدل های دینی در حل بحران محیط زیست پرداخته است. سلی با طرح مدل «آفرینش به مثابه پیکر خداوند» بر نقش آموزه های دینی در حل بحران محیط زیست تاکید می کند. دستاورد این پژوهش نشان می دهد که هر چند این نظریه از نقاط قوت خوبی برخوردار است اما وجود برخی از نقدهای جدی، ضرورت بازنگری در این مدل را رقم می زند.

    کلیدواژگان: الهیات محیط زیست، پیکر خدا، مدل های دینی، الهیات استعاری، سلی مک فاگ
  • سید محمد قادری*، محمد صادق زاهدی، محمدجواد شمس صفحات 123-142

    با توجه به آن که الهیات اکهارت را الهیات سلبی دانسته اند که بر ناشناختنی بودن خداوند و تعالی وجودی او از ممکنات تاکید می کند، مساله خداگونگی انسان از منظر اکهارت امری ناممکن و ناشدنی به نظر می رسد. لذا این سوال مطرح می شود که چگونه اکهارت به خداگونگی انسان معتقد است؟ مبانی و اصول وی در این مساله چیست؟ خداگونگی انسان از منظر اکهارت بر اصول و مبانی انسان شناختی وی استوار است. این پژوهش به تحقیق درباره چهار مولفه انسان شناختی که اکهارت در این مساله از آن ها بهره برده است می پردازد. این چهار مولفه عبارتند از: تولد الهی در روح، قوه عقل، مشابهت و همانندی ذات خدا و ذات نفس و مقام لایقفی انسان. اکهارت بر اساس این اصول و مبانی، بر این باور است که انسان دارای ظرفیت و توانی است که می تواند به بالاترین مرتبه ممکن ارتقا یافته و خداگونه شود. در این پژوهش، با استفاده از روش توصیفی و تحلیلی و با استناد به آثار اکهارت، می کوشیم تا اصول و مبانی انسان شناختی وی را در امکان خداگونگی انسان روشن سازیم.

    کلیدواژگان: انسان، خداگونگی، اکهارت، روح، خدا
  • فرهاد زیویار، سیدیاسر جبرائیلی*، امیر اعتمادی بزرگ صفحات 143-158

    پل کارل فایرابند با نمایش نواقص و کاستی های علم، مطلق بودن آن را زیر سوال می برد و خواستار جدایی جامعه از علم می شود، به همان سان که در دوره ای به مدد خود علم، جامعه از کلیسا جدا شد. فایرابند خواهان استقرار آزادی و پلورالیسم در جامعه است و پلورالیسم مورد نظر خود را از جان استوارت میل الهام گرفته است. پژوهش حاضر قصد دارد نشان دهد پلورالیسم مورد نظر میل با پلورالیسم آرمانی فایرابند یک تفاوت اساسی دارد و آن اینکه پلورالیسم برای میل یک ابزار برای کشف حقیقت است، اما برای فایرابند یک غایت است که در آن توقف می کند و جامعه آرمانی خود-جامعه آزاد- را بر اساس آن بنا می کند. همچنین نشان می دهیم فایرابند که با هر گونه معیار جهانشمول مخالف است و این امر را مبنای نقد علم قرار می دهد، هنگامی که می خواهد درباره بایدها و نبایدها و جهت حرکت جامعه آرمانی خود سخن گوید، یک اسطوره جدید به نام «رای اکثریت» می آفریند.

    کلیدواژگان: پل فایرابند، جان استوارت میل، آزادی، پلورالیسم، علم و دین، رای اکثریت، اسطوره
|
  • Rohollah Adineh*, Samane Shahroodi Pages 1-19

    True piety and perfection are intrinsic to every human being. According to the demands of the society today, there has been a series of doubts and questions about divine justice and evil issues for the people, especially the younger generation, which is a necessity by which The home is home to trust and confidence. The existence of bastards and evil in the golden leaves of the infinite book of the universe afflicts every thinker who, if you are the creator of the universe, is omnipotent, absolute, and merciful, how has he permitted the cracks and injustices to penetrate the world. . On the one hand, the atheist philosophers try to perceive the evil of this world incompatible with the mighty and benevolent God, and on the other hand, the heathens try to answer the atheists in a quest to provide logical solutions. This study examines the meaning of evil from the point of view of the martyr Motahari and Augustine. While investigating the types of evil, he examines the problem of evil from the perspective of Augustine and Motahhari, and finally analyzes and criticizes these views. However, both Augustine and Motahari use almost identical concepts such as being non-existent, relative, etc. But they are different from their vocabulary. In this research, we are going to examine scientifically the basis of evil in the world after examining the approach of Augustine and Motahhari to the problem of evil. In the end, do these evils go back to God or to mankind. And how human beings are involved in the evils of evil. And how can they be ruined by managing evils.

    Keywords: evil, Motahari, Augustine
  • Mohmmad Asghari * Pages 21-36

    In this article, we have tried to study the relationship between science and religion from the point of view of one of the prominent Japanese philosophers of the Kyoto school, Nishitani Keiji. He was one of the disciples of Nishida Kitaro, the founder of the Kyoto School. He was impressed by Nietzsche's critical thinking of western culture by addressing the problem of the relationship between science and religion in terms of Nietzsche's nihilism problem in his philosophy. He believes that the only way to overcome nihilism is to link these two areas existentially together, to cure the disproportionate human issue today. Under the influence of Heidegger's Existentialism, he has an existentialist approach to the problem of the relationship between science and religion. According to him, the issue of nihilism and sunyata is both existential and historical issues that everyone faces at first. In this paper, we will try first to plot the nihilism in his thought and to show the position of this concept, to show the relationship between science and religion to show how this relationship is tied to this concept.

    Keywords: Religion, science, nihilism, Nishitani, Nietzsche
  • Ali Naqi Baqershahi * Pages 37-54

    The present article is an attempt to explore Allameh Iqbal's view of personal and impersonal God. In his view in Islam God is considered to be both personal and impersonal. This view of God can satisfy both religious tents and philosophical questions of philosophical as well. Under the influence of Hegel, Mc Taggart holds that ultimate reality is absolute so it cannot be called by a self, but Iqbal disagrees with this view of Hegelian philosophers to the Ultimate Reality. Iqbal also disagrees with the traditional arguments for proving God's existence for these arguments fail to. In this regards he refers to the notion of intuition and holds that by intuition it is possible not only to unravel the nature of world and man but also realize God. Intuition is a term that is approved even by certain Western philosophers like Bergson as well. In Iqbal's view this path even is approved by the Quran. Accordingly, Iqbal seeks to substantiate it and used the term "self" for man and "infinite self" to God.

    Keywords: Allameh Iqbal, personal God, impersonal God, self, infinite self
  • Mojtaba Zurvani*, Milad A`azami maram Pages 55-74

    By relying on the findings of previous scholars of Documentary Hypothesis, Julius Wellhausen first began to recognize and distinguish the documents of the Hexateuch in the form of a dynamic process, and then, based on the results of this critical approach, claimed that the history of Israel reflects the development of the religion of Hebrews. He believed that Israel's religion during the kingdom of the north (stage I) had a natural origin and it emerged from the daily life of the people, and had a firm connection with it. With the collapse of the kingdom of the north and the advent of the next prophets and the political – religious reforms of King Josiah (stage II) their religion arrived at moral monotheism. But with the collapse of the kingdom of the south and the beginning of the Babylonian exile, the bond of that nation with its history and tradition was broken, and the ground for the reconstruction of the new Israel under the leadership of Ezra and Nehemiah was provided (stage III). Mosaic theocracy with its features is the product of this era. The historical tribe of Israel was now considered a sacred people, and the sanctity was rooted in all layers of the life of the people. Always and everywhere is a divine command that the original Jew is required to do. Experience was replaced by religious duty. Originality was overcome by formalism. The simple religion of the ancient Israelites became formalized in the form of a dry royal structure, and the color and outlook of this new religion, Judaism, was projected to the final edition of the Hexateuch.

    Keywords: Hexateuch, development of religion, ancient Israelites, Israelite religion, Judaism
  • Zeinab Salari*, Morteza Fathizadeh Pages 75-100

    In the thought of Wolfhart Pannenberg , God is the absolute determinant of reality, and his divinity covers the whole existence and creation, including nature .Hence, Pannenberg thinks that the interaction and dialogue between theology with the center of God and science with the focus of nature is ineludible. From his point of view, to know that how this interaction and dialogue is possible, we must compare this tow realms, more than anything else, based on their specific methodologies . Such a comparison leads to review on the nature and extent of science and theology and to accept the possibility of engagement and dialogue beyond their particular realms, and on the third level, philosophical reflections. pannenberg has not succeeded in explaining the possibility of this dialogue based on his key claims, but has certainly been an influential and inspirational pioneer in this field

    Keywords: wolfhart pannenberg, relationship between science, theology, methodology
  • Vahideh Fakhar Noghani * Pages 101-121

    The crisis of environment is a serious challenge in the contemporary world. The damaged nature persuades the environmental researchers to find the main causes and factors of this crisis. Among this factors the role of some religious teachings are doubtful in the crisis of environment. Some believe that the crisis of environment caused by desecration of nature and inattention to the religious teachings and its solution is returning the sanctity to the nature on the basis of religious teachings. In opposition to this view, some presume that a number of religious teachings such as divine vicegerent on earth or recommendation to an ascetic life lead to the elimination of nature and irresponsibility to that. This paper wants to study Sallie McFague's view point, a Christian theologian in the area of theology of environment about the role of religious models in solving of environmental crisis. Sallie emphasizes on the role of religious teachings in solving the crisis of environment by presenting the model of "creation as the body of God". The result of this research shows that although this theory has strength but because of some serious criticisms needs to be reviewed.

    Keywords: Environmental Theology, God's Body, Religious Models, Metaphorical Theology, Sallie McFague
  • Seyyed Mohammad Ghaderi*, Mohammad Sadegh Zahedi, Mohammad Javad Shams Pages 123-142

    Considering that theology of Eckhart is considered to be a divine theology that He emphasizes the unknowableness of God and His exaltation of possibilities, The issue of human deification seems to be impossible in the eyes of Eckhart. So the question is raised about how Eckhart believes in the deification of mankind? What are his foundations and principles in this matter? Human deification in the eyes of Eckhart is based on his principles and foundations  of anthropological. This reaserch  indagates four anthropological components of Eckhart. This  four anthropological components consist on: divine birth in the soul- power of intellect- similarity nature of God and nature of soul -Non – Stage. Eckhart, based on this  foundations and principles, believes that human has holder  power and capacity that can rise to possible crest and turn to similar of God. In this reaserch try to whit descriptive ana analytical metod and whit cite to works of Eckhart clear Eckhart's anthropological principles and foundations  in the possibility of human deification.

    Keywords: Human, Deification, Eckhart, Soul, God
  • Farhad zivyar, Seyyed Yaser Jebraily*, Amir Etemadi Bozorg Pages 143-158

    By exposing the shortcomings and shortcomings of science, Paul K. Feyerabend,   questions the omnipotence of it and calls for the separation of society from science, just as at one time, with the help of science itself, society was separated from the church. Feyerabend calls for the establishment of freedom and pluralism in society, and his pluralism is inspired by John Stuart Mill. The present study seeks to show that the pluralism of desire is fundamentally different from the idealistic pluralism of Feyerabend, and that the pluralism of desire is a means of discovering the truth, but for Feyerabend it is an end in which it stops and the ideal society itself - free society - Builds upon it. We also show that Feyerabend, who opposes any universal criterion and bases this on the critique of science, creates a new myth called "Majority Vote" when he wants to talk about the pros and cons of moving towards his ideal society.

    Keywords: Paul K. Feyerabend, John Stuart Mill, Freedom, pluralism, science, religion, majority vote, myth