فهرست مطالب

مرتع و آبخیزداری - سال هفتاد و دوم شماره 3 (پاییز 1398)
  • سال هفتاد و دوم شماره 3 (پاییز 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/09/01
  • تعداد عناوین: 20
|
  • محمدتقی آوند، سعید جانی زاده، محسن فرزین* صفحات 609-623
    با افزایش جمعیت و توسعه کشاورزی نیاز به منابع آبی به شدت افزایش یافته و منابع آب زیرزمینی، بیش از پیش، به خصوص در مناطق خشک و نیمه خشک مورد توجه بسیاری قرار گرفته است. هدف از این پژوهش تهیه نقشه پتانسیل منابع آب زیرزمینی با استفاده از دو مدل داده کاوی جنگل تصادفی (RF) و آماری رگرسیون خطی تعمیم یافته (GLM) در محدوده یاسوج-سی سخت می باشد. بدین منظور لایه های اطلاعاتی شامل درجه شیب، جهت شیب، طول شیب، ارتفاع از سطح دریا، شاخص رطوبت توپوگرافی، فاصله از گسل، فاصله از آبراهه، بارندگی، کاربری اراضی، سنگ شناسی، شاخص موقعیت توپوگرافی و شاخص قدرت جریان به عنوان مهم ترین عوامل موثر بر پتانسیل آب زیرزمینی تعیین شده و در نرم افزار ArcGIS و SAGAGIS رقومی و تهیه شدند. از پراکنش 362 چشمه موجود در سطح منطقه، 70 درصد (253 چشمه) به عنوان چشمه های آموزشی و 30 درصد (109 چشمه) به عنوان چشمه های آزمایشی استفاده گردید. نتایج نشان داد که سطح طبقات حضور آب زیرزمینی با پتانسیل کم، متوسط، زیاد و خیلی زیاد در نقشه حاصل از روش جنگل تصادفی به ترتیب 78/37، 22/22، 89/18 و 11/21 درصد و در روش رگرسیون خطی تعمیم یافته به ترتیب 49/14، 04/32، 11/31 و 36/22 درصد می باشد. همچنین با حساسیت سنجی عوامل موثر در هر دو روش، عامل های بارندگی، ارتفاع از سطح دریا و فاصله از گسل حساس ترین عوامل تعیین شدند. ارزیابی دقت مدل های داده کاوی مورد استفاده در این تحقیق نیز با استفاده از منحنی عملکرد نسبی (ROC) مورد سنجش قرار گرفت. سطح زیر منحنی (AUC) برای دو مدل RF و GLM به ترتیب 92 % و 65 % درصد را نشان می دهد، بنابراین دقت مدل جنگل تصادفی در تهیه نقشه پتانسیل آب زیرزمینی در منطقه مورد مطالعه بیشتر از مدل رگرسیون خطی تعمیم یافته است. مدل های نوین داده کاوی و آماری در تلفیق با GIS برای پتانسل یابی منابع آب زیرزمینی می تواند برای مدیریت پایدار، مورد توجه طراحان و تصمیم گیران طرح های توسعه ای واقع گردد.
    کلیدواژگان: پتانسیل یابی منابع آب زیرزمینی، داده کاوی، جنگل تصادفی، رگرسیون خطی تعمیم یافته، یاسوج-سی سخت
  • مجید محمداسمعیلی*، محمدرضا مجتهدی، خیرالنسا میرنیا صفحات 625-632
    تنش غرقاب یکی از تنش های مهم محیطی است که عملکرد گیاهان را تحت تاثیر قرار می دهد. در این تحقیق اثرات ارتفاع غرقاب بر روی عملکرد دو گونه مرتعی Aeluropus littoralisوJuncus maritimus مورد مطالعه قرار گرفت. این آزمایش در قالب فاکتوریل با طرح کاملا تصادفی در 4 تیمار و 8 تکرار در محیط نیمه کنترل شده اجرا شد. بعد از گذشت 5/2 ماه از شروع آزمایش، برداشت نهایی انجام پذیرفت. ابتدا تعداد و طول کل استولون ها به تفکیک در هر تیمار در گونه A. littoralis شمارش شدند. تعداد و طول ریزوم در گونه J. maritimus در هر واحد آزمایشی (گلدان) شمارش شد. وزن کل ماده خشک، وزن ماده خشک اندام های هوایی، وزن ماده خشک اندام های زیرزمینی در هر واحد آزمایشی اندازه گیری شد. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثرات گونه و ارتفاع غرقاب روی تمام شاخص های عملکردی مورد مطالعه (به استثنای اثر غرقاب در وزن خشک ریشه) دو گونه مرتعی A. littoralisو J. maritimusمعنی دار است. مقایسه میانگین شاخص های عملکردی در گونه A. littoralis نشان می دهد بین دو دسته تیمار (هم سطح آب و تیمار 7 سانتی متر زیر سطح آب) و تیمار (بدون غرقاب و تیمار 15 سانتی متر زیر سطح آب هم) اختلاف معنی داری وجود دارد. مقایسه میانگین در شاخص های عملکردی گونه J. maritimusنشان می دهد که اختلاف معنی داری در تعداد ریزوم، طول کل ریزوم ها و و وزن خشک اندام های زیر زمینی مشاهده نشد. مقایسه میانگین میزان ماده خشک در مرتع که بیشترین میزان تولید این دو گونه در تیمار 7 سانتی متر زیر سطح آب بود.
    کلیدواژگان: استولون، اینچه برون، تولید، ریزوم، غرقاب
  • علیرضا افتخاری*، محمد جعفری، حسین ارزانی، علی اکبر مهرابی، محمدرضا بی همتا، احسان زندی اصفهان، نادیا کمالی صفحات 633-642
    با توجه به نقش مراتع در حفظ و حاصلخیزی خاک و با در نظر گرفتن خاک به عنوان منبع پایه، لازم است برای حفظ و تقویت خاک مراتع با اجرای طرح های مرتعداری به این مهم دست یافت. لذا در این تحقیق 15 مرتع ییلاقی و 16 مرتع قشلاقی دارای طرح در استان مرکزی به منظور بررسی اثر طرح ها بر برخی از فاکتورهای خاک مورد بررسی قرار گرفتند. در هر مرتع دارای طرح و در هر تیپ گیاهی سه پروفیل خاک حفر شده و خاک در دو عمق متفاوت جمع آوری شد. در کنار هر مرتع دارای طرح، مرتع بدون طرحی با همان تیپ گیاهی برای مقایسه انتخاب شد و نمونه برداری در آن ها انجام شد. فاکتورهای ماده آلی، ازت، پتاس و فسفر در آزمایشگاه  مورد بررسی قرار گرفتند. سپس داده های حاصل از دو نوع مدیریت متفاوت مرتع توسط نرم افزار SPSS و در قالب طرح Independent sample T test مورد ارزیابی آماری قرار گرفتند. نتایج نشان داد که در مراتع ییلاقی اجرای طرح های مرتعداری در تقویت برخی از فاکتورها نظیر فسفر، ازت و ماده آلی موفق بوده اما بر برخی دیگر از فاکتورها نظیر میزان پتاسیم و افزایش عمق افق A تاثیر معنی داری نداشته است. اما در مراتع قشلاقی طرح ها تاثیر معنی داری در تقویت خاک مراتع نداشته اند و به نظر می رسد با توجه به تغییرات کند خاک در مناطق خشک زمان بیشتری برای ایجاد تغییرات معنی دار در خاک لازم باشد.
    کلیدواژگان: طرح های مرتعداری، حاصلخیزی خاک، پروفیل خاک، افقA، استان مرکزی
  • احمد حجاریان*، بهمن شفیعی صفحات 643-656
    پژوهش حاضر به روش تحلیلی-توصیفی و با هدف بررسی محدودیت ها و توانمندی های استفاده از مراتع استان کرمانشاه توسط روستاییان انجام پذیرفته است. جامعه آماری شامل کارشناسان اداره منابع طبیعی به تعداد 14 نفر که کارشناس امور مرتع بودند و ابزار مورد استفاده برای جمع آوری اطلاعات پرسشنامه می باشد. داده های جمع آوری شده با استفاده از مدل SWOT و AHP مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج بیانگر آن است که مهم ترین نقاط قوتی که در زمینه بهره برداری از مراتع در سطح استان کرمانشاه مدنظر می باشد تعیین فصل و مدت مناسب چرای دام در مراتع با امتیاز وزنی 0.96، مهم ترین نقطه ضعف، بهره برداری غیر اصولی از مراتع با امتیاز وزنی 04/1، مهم ترین فرصت، شروع فعالیت های حفظ مراتع در کرمانشاه نظیر بذرپاشی گونه های مرتعی متناسب با اقلیم، خاک و... با امتیاز وزنی 02/1 و مهم ترین تهدید فقدان نظارت دقیق و مدیریت قوی واحد در حفظ مراتع و هماهنگی بین دستگاهی با امتیاز وزنی 80/0 می باشد. همچنین در قسمت اولویت بندی عوامل استراتژیک بر اساس مدل AHP مشاهده گردید که مهم ترین عامل بهره برداری غیر اصولی از مراتع با وزن 289/0 و سپس شروع فعالیت های حفظ مراتع در کرمانشاه نظیر بذرپاشی گونه های مرتعی متناسب با اقلیم، خاک و... با وزن 214/0 به ترتیب به عنوان نقطه ضعف و فرصت مطرح می باشند. در قسمت تدوین راهبردها نیز مهم ترین موارد مشتمل بر استفاده از مشارکت مردم محلی در تعیین فصل مناسب چرای دام و نیز تعیین گونه های بومی در راستای حفظ مراتع و... می باشد. بر این اساس به نظر می رسد که هر چه سریعتر به بررسی وضعیت فعلی مراتع باید اقدام نمود و بر اساس تحقیقات بیشتر میزان خسارات و هزینه های بازسازی مراتع از بین رفته و در حال تخریب بررسی شده و به مقابله با آن پرداخت و از نتایج تحقیقات پژوهش حاضر به عنوان الگویی نمونه می توان بهره جست.
    کلیدواژگان: مرتع، جنگل، تخریب، روستا، کرمانشاه
  • جهانبخش تیموری مژن آبادی، پروین رامک، وحید کریمیان* صفحات 657-664

    ارزیابی اکوسیستم ها در طول زمان در برابر عکس العمل های محیطی و مدیریتی از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا نتایج این ارزیابی به اتخاذ تصمیمات مناسب در جهت ارتقاء آن اکوسیستم منتهی خواهد شد. هدف از تحقیق حاضر بررسی تاثیر توالی زمانی عملیات بیولوژیک کاشت گیاه زردتاغ بر ویژگی های عملکردی مراتع شهرستان خواف می باشد. سه محدوده مرتعی که عملیات تاغکاری با گونه زردتاغ با سنین متفاوت 10، 20 و 30 ساله در آن صورت گرفته بود و منطقه شاهد جهت مطالعه انتخاب شد. نمونه برداری در امتداد 3 ترانسکت 100 متری که به فاصله 10 متری از یکدیگر مستقر شدند برای هر محدوده و در مجموع 12 ترانسکت، اندازه گیری و تجزیه و تحلیل شد. با استفاده از روش تحلیل عملکرد چشم انداز سه ویژگی پایداری، نفوذپذیری و چرخه عناصر با استفاده از 11شاخص سطح خاک اندازه گیری شد. نتایج نشان داد که بین توالی زمانی احیای بیولوژیک از نظر عملکردی تفاوت معنی داری وجود دارد (01/0P<). بیشترین میزان پایداری و نفوذپذیری مربوط به محدوده تاغکاری شده 30 ساله و کمترین آن متعلق به منطقه شاهد است. بین زمان های مختلف احیای بیولوژیک منطقه با کاشت تاغ، اختلاف معنی داری با منطقه شاهد به لحاظ شاخص چرخه عناصر غذایی وجود دارد (01/0P<). بیشترین میزان عناصر غذایی به ترتیب مربوط به محدوده تاغکاری شده 30 ساله، تاغکاری 20 ساله، تاغکاری 10 ساله و منطقه شاهد است. به طور کلی نتایج تحقیق حاضر نشان از تاثیرات مثبت احیای بیولوژیک بر خصوصیات عملکردی مرتع مورد نظر دارد و این تاثیرات مثبت با گذر زمان در افزایش شاخص های عملکردی بیشتر نمایان شده است.

    کلیدواژگان: مرتع، زرد تاغ، شاخص های عملکردی، تحلیل عملکرد چشم انداز، سنین مختلف
  • سعیده جوریز، مقداد جورغلامی*، آرش ملکیان، مریم اتحادی ابری صفحات 665-681

    تغییر کاربری زمین، به طور قابل توجهی می تواند بر هیدرولوژی یک حوزه آبخیز جنگلی تاثیر بگذارد. پوشش گیاهی نقش مهمی در جلوگیری از فرسایش خاک دارد. برداشت چوب، تاج پوشش را تغییر می‏دهد و خاک را در معرض آب و باد قرار می‏دهد. فشردگی خاک و حذف پوشش کف جنگل در مسیر های چوبکشی باعث کاهش ظرفیت گنجایش آب در خاک و در نتیجه کاهش سرعت نفوذ آب و افزایش رواناب شده که سبب هدررفت خاک می شود. به منظور اندازه گیری نرخ هدر رفت خاک در دو طبقه شیب مسیر و بررسی اثر مسیر های چوبکشی بر مقدار هدررفت خاک، این تحقیق در بخش گرازبن جنگل خیرود در دو منطقه شاهد و مسیرچوبکشی بعد از عملیات چوبکشی در سطح قطعه نمونه به مدت یکسال (پاییز 1393 تا پاییز 1394) انجام شد. نتایج نشان داد که بیشترین میزان رسوب با مقدار 938/1 گرم در لیتر مربوط به فصل پاییز در مسیر چوبکشی با شیب 20-40 درصد و کمترین میزان رسوب با مقدار 1/0 گرم در لیتر مربوط به فصل پاییز در منطقه شاهد با شیب 20-40 درصد است. نوع پوشش (مسیر چوبکشی و منطقه شاهد)، فصل و اثرات متقابل پوشش و فصل، از نظر آماری بر میزان رسوب اثر معنی دار دارد، ولی شیب و اثرات متقابل پوشش و شیب و همچنین شیب و فصل از نظر آماری بر میزان رسوب معنی دار نیست. آزمون گروه‏بندی میانگین‏ها (دانکن) نشان داد که بین مقدار رسوب تولیدی در فصول مختلف از نظر آماری اختلاف معنی داری وجود دارد و فصل پاییز دارای بیشترین مقدار رسوب و فصل بهار و تابستان دارای کمترین مقدار رسوب تولیدی است. هرچند بین مقدار رسوب تولیدی در فصول بهار و تابستان از نظر آماری اختلاف معنی داری وجود ندارد.

    کلیدواژگان: بهره برداری جنگل، چوبکشی، رسوب، مسیر چوبکشی، جنگل خیرود
  • محبوبه سادات حسینی، علی گلکاریان* صفحات 683-698

    مدیریت منابع آب یکی از حساس ترین و درعین حال پیچیده ترین اشکال مدیریت منابع است و از طرفی حکمرانی منابع آب به عنوان ارزشمندترین منبع طبیعی حوزه های آبخیز با دخیل نمودن بهره برداران محلی جهت مدیریت مشارکتی منابع آب یکی از ضروریات برنامه امنیت آب محسوب می شود. بر این اساس به تحلیل شبکه اجتماعی به منزله یک رویکرد در تحلیل روابط ذینفعان محلی به منظور مدیریت پایدار منابع آب توجه شده است. هدف از این پژوهش پایش اجتماعی شبکه ذی نفعان محلی با استفاده از تحلیل شبکه اجتماعی در سامان عرفی خرو علیا در شهرستان نیشابور است. این کار بر اساس پیوندهای اعتماد و مشارکت و با استفاده از شاخص های کمی و ریاضی سطح کلان شبکه (تراکم، تمرکز، دوسویگی پیوندها، انتقال پذیری پیوندها، میانگین فاصله ژئودزیک) صورت گرفته است. نتایج این تحقیق نشان می دهد میزان سرمایه اجتماعی بر اساس پیوندهای اعتماد و مشارکت قوی بوده و پایداری و تعادل شبکه در حد بالایی ارزیابی می گردد که نشان دهنده بالا بودن میزان اعتماد و مشارکت متقابل در میان ذی نفعان محلی است. همچنین میزان همبستگی بین دو پیوند اعتماد و مشارکت بر اساس شاخص QAP، 66 درصد و در حد متوسط رو به بالا است. نتایج شاخص میانگین فاصله ژئودزیک بر اساس پیوند اعتماد و مشارکت بیانگر سرعت گردش اعتماد و مشارکت در حد متوسط رو به بالا است. بر اساس نتایج می توان استدلال نمود بالا بودن میزان سرمایه اجتماعی و وجود اتحاد و یگانگی قابل قبول در میان افراد منجر به بالا رفتن سرعت گردش اعتماد و مشارکت در بین ذی نفعان شده و درنتیجه می توان رویکرد حکمرانی موفق منابع آب را با هزینه و زمان کمتری اجرایی نمود.

    کلیدواژگان: انسجام اجتماعی، تحلیل شبکه اجتماعی، حکمرانی منابع آب، سامان عرفی خرو علیا، سرمایه اجتماعی، شبکه ذینفعان محلی
  • سمیه دهداری*، مهدی ریاستی، فرهاد فخری، مرتضی پوزش شیرازی صفحات 699-708
    شناخت پتانسیل و قابلیت های موجود در مناطق بیابانی و شناسایی و معرفی گیاهان سازگار با آن شرایط، جهت تعدیل شرایط سخت و شکننده و تولید علوفه بسیار حائز اهمیت است. در این مطالعه برای شناسایی و معرفی گونه های مناسب مرتعی جهت کاشت و استقرار با هدف احیای پوشش گیاهی منطقه استان بوشهر از گونه های مرغوب Cenchrus ciliaris, Cymbopogon olivieri, Panicum turgidum, Sporobolus arabicus استفاده شد. بدین منظور طی فصل بهار سال 1394 بذر گونه های مورد مطالعه جمع آوری و در نیمه دوم همان سال در مزرعه آزمایشی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان بوشهر کشت شد. صفات مورد سنجش شامل ارتفاع، درصد جوانه زنی، قطر تاج پوشش،  تولید علوفه تر، تولید علوفه خشک، وزن هزار دانه و قدرت نهال بود. داده های جمع آوری شده در یک طرح بلوک کامل تصادفی در نرم افزار SAS تجزیه واریانس شدند و میانگین نمونه های جمع آوری شده با آزمون چند دامنه ای دانکن مورد مقایسه میانگین قرار گرفتند. نتایج حاصله نشان داد که اختلاف معنی داری از نظر ارتفاع، درصد جوانه زنی، قطر تاج پوشش، تولید علوفه تر، تولید علوفه خشک، وزن هزار دانه در سطح 1% بین و اختلاف معنی دار در سطح 5 درصد از نظر صفت قدرت نهال بین گونه های مورد بررسی وجود دارد. همچنین مقایسه میانگین داده ها نشان داد بهترین گونه از نظر عوامل انداز گیری شده گونه  Panicum turgidumبا بیشترین امتیاز بود. به طوری که امتیاز عوامل ارتفاع، قطر تاج پوشش، تولید علوفه تر، تولید علوفه خشک، درصد جوانه زنی و قدرت نهال به ترتیب 05/71، 65/2521، 13/73، 6/25، 98% و 87/7 می باشند. همچنین گونه های Panicum turgidum و Cenchrus ciliaris به ترتیب با 98% و 96% دارای بیشترین درصد جوانه زنی در بین گونه ها بودند. نتایج همچنین حاکی از سازگاری بالای گونه های Panicum turgidum، Cymbopogon olivieriوCenchrus ciliarisدر منطقه بود و این گونه ها بهترتیب به عنوان بهترین گونه ها در شرایط آب و هوایی منطقه شهرستان دشتی، شهر کاکی معرفی شدند. گونه Sporobolus arabicus در بعضی صفات توانست از میانگین آماری معنی داری برخوردار باشد ولی از لحاظ استقرار و سازگاری معنی دار نبود. گونه های panicum turgidum، Cymbopoyon oliveri و Cenchrus cilliaris از سازگاری بالایی برخوردار بودند و به ترتیب به عنوان بهترین گونه ها در شرایط آب و هوایی منطقه شهرستان دشتی، شهر کاکی معرفی شدند. گونه Sporobolus arabicus در بعضی صفات توانست از میانگین آماری معنی داری برخوردار باشد ولی از لحاظ استقرار و سازگاری معنی دار نبود.
    کلیدواژگان: Cenchrus ciliaris، Cymbopogon olivieri، Panicum turgidum، Sporobolus arabicus، احیای پوشش گیاهی، استان بوشهر
  • مسلم دهداری فر، محمد فرجی، محمد صالحی ویسی*، جهانگیر احسانی صفحات 709-725
    اطلاعات مربوط به مقاومت به فرسایش و تخریب سنگ ها و رتبه بندی حساسیت آن ها برای اهداف مختلفی همچون مهندسی سازه و نرخ فرسایش و تولید رسوب حوزه های آبخیزاهمیت زیادی دارد. علی رغم اهمیت زیاد، در ایران مطالعات زیادی در این خصوص صورت نگرفته است و مطالعات انجام شده  بیشتر جنبه کیفی دارند. لذا در این بررسی مقاومت توده سنگ سازندهای گروه فارس شامل آهک مارنی میشان، ماسه سنگ آهکی آغاجاری، انیدریت گچساران و توده سنگ آهک آسماری  (در سه منطقهبهبهان، گچساران، دیلم) با کمک روش رتبه بندی مقاومت توده سنگ (RMR) مورد مقایسه قرار گرفت. این مطالعه در مناطق بهبهان، گچساران، دیلم و دهدشت انجام شد. مقایسه میانگین مقاومت 81 نمونه مورد مطالعه در چهار نوع سنگ نشان داد که در سطح معنی داری 05/0 و با تحلیل ANOVA و تحلیل پیگیری توکی بین مقاومت سنگ های مورد مطالعه تفاوت معنی دار وجود دارد و به ترتیب بیشترین میانگین امتیاز RMR مربوط به سنگ های آهک آسماری، آهک میشان، ماسه سنگ آهکی آغاجاری و انیدریت گچساران است. این مطالعه همچنین نشان داد که بین مقاومت سنگ های سازند فارس با روشRMR  تفاوت معنی دار وجود ندارد ولی بین سنگ های سازند فارس و سنگ آهک آسماری تفاوت معنی دار وجود دارد. سنگ آهک آسماری از نظر مقاومتی جزء سنگ های خوب تا خیلی خوب با محدوده امتیاز روش RMR69 تا 84، سنگ آهک میشان بین متوسط تا خیلی خوب53 تا 83،  ماسه سنگ آهکی آغاجاری متوسط تا خوب44  تا 76، و انیدریت گچساران خوب63  تا74 می باشد.
    کلیدواژگان: آهک آغاجاری، امتیاز توده سنگ، آهک میشان، سنگ آهک آسماری، مقاومت سنگ
  • روح الله زینی وند*، مجید آجورلو، علی آریاپور صفحات 727-738

    هدف این مطالعه بررسی اثر شدت چرای دام (سبک، متوسط و سنگین و قرق کوتاه مدت) بر تنوع و ترکیب گونه های علفی (گندمیان و پهن برگان علفی) زیراشکوب درختان بلوط و بنه در مراتع مشجر دامنه های کبیرکوه شهرستان دره شهر، استان ایلام است. نمونه برداری از گونه های علفی به روش تصادفی- منظم در زمان گلدهی گونه های غالب در اردیبهشت سال 1396 انجام شد. در داخل هر قاب، تعداد و نام گونه ، تراکم، فرم رویشی و خوشخوراکی برای گیاهان علفی ثبت شد. تنوع گونه ای با شاخص های سیمپسون و شانون-وینر، غنای گونه ای با شاخص های مارگالف و منهینک و یکنواختی با شاخص های پیت و شلدون در نرم افزار Ecological Methodology نسخه 6.1.4 محاسبه شدند. بیشترین مقدار شاخص سیمپسون برای گونه های گندمیان و پهن برگان علفی به ترتیب 972/0 (چرای متوسط) و 969/0 (قرق) بود. همچنین، بیشترین مقدار شاخص شانون برای گندمیان و پهن برگان علفی به ترتیب 51/4 (چرای سنگین) و 56/4 (چرای سنگین) بود. بیشترین غنای گونه های گندمیان و پهن برگان علفی به ترتیب در منطقه چرا شده با شدت متوسط دام و منطقه قرق مشاهده شد. در منطقه بدون چرا، غنای پهن برگان علفی براساس شاخص های مارگالف و منهینک به ترتیب 4/4 و 75/2 بود. مقدار شاخص غنای مارگالف و منهینک برای گندمیان در منطقه چرا شده با شدت متوسط 18 و 15 درصد  بیشتر از منطقه چرا شده با شدت سنگین بود. بیشترین مقدار شاخص های یکنواختی پیت و شلدون برای گندمیان و پهن برگان علفی در منطقه چرا شده با شدت سنگین بود.

    کلیدواژگان: پهن برگان علفی (فورب)، غنا و یکنواختی گونه ای، گندمیان، مرتع مشجر، دره شهر
  • حسین سروی صدرآباد، ایمان اسلامی* صفحات 739-753

    آب یکی از منابع مهم در توسعه کشورها و یکی از بزرگترین چالش های قرن حاضر بشریت است که می تواند سرمنشا بسیاری از تحولات مثبت و منفی جهان قرار گیرد. تحقیقات صورت گرفته نشان از آن دارد که بهبود مدیریت حفاظت، بهره برداری و توزیع منابع آب با کاهش تصدی گری دولت و مشارکت ذینفعان و جوامع محلی از طریق مدیریت مشارکتی امکان پذیر است. بر این اساس، تحلیل شبکه اجتماعی، به منزله یک رویکرد در تحلیل روابط ذینفعان محلی به منظور مدیریت پایدار منابع آب توجه شده است. هدف از این پژوهش پایش اجتماعی شبکه ذینفعان محلی با استفاده از تحلیل شبکه اجتماعی در سامان عرفی صدرآباد در حوزه آبخیز ندوشن یزد است. این کار بر اساس دو پیوند اعتماد و مشارکت و با استفاده از شاخص های سطح کلان و میانی صورت گرفته است. نتایج حاکی از آن است که میزان انسجام و سرمایه اجتماعی متوسط است و پایداری و تعادل شبکه نیز در حد زیاد، ارزیابی می شود که نشان دهنده بالا بودن میزان انتقال یافتگی در پیوندهای اعتماد و مشارکت می باشد. همچنین میزان همبستگی بین دو پیوند اعتماد و مشارکت، بر اساس شاخص QAP، 64 درصد و در حد زیاد و مناسب می باشد. نتایج شاخص میانگین فاصله ژئودزیک نیز بر اساس دو پیوند اعتماد و مشارکت در حد بهینه و قابل قبول می باشد که نشان دهنده سرعت مناسب گردش اطلاعات خواهد بود. شبکه مدیریت آب در صدرآباد پتانسیل انسجام و سرمایه اجتماعی بیشتر را دارد، که پیش نیاز آن، بهره گیری از وضعیت مناسب اعتماد در جهت افزایش مشارکت است.

    کلیدواژگان: سرمایه اجتماعی، اعتماد، مشارکت، شبکه اجتماعی، منابع آب، ندوشن
  • اسماعیل شیدای کرکج*، عیسی جعفری، رقیه جهدی صفحات 755-767
    آتش سوزی از مهم ترین عوامل اثرگذار بر اکوسیستم های طبیعی است. این مطالعه به منظور بررسی اثر آتش سوزی بر ویژگی های شیمیایی خاک، بانک بذر خاک و پوشش گیاهی در مراتع کوهستانی یکه برماق واقع در بخش جنوبی پارک ملی گلستان انجام شد. پس از تعیین منطقه شاهد و آتش سوزی، نمونه برداری با استفاده از 5 ترانسکت 200 متری و 5 پلات یک متر مربعی بر روی هر ترانسکت انجام شد و درصد پوشش تاجی، تراکم و تولید فرم های رویشی ثبت گردید. در هر ترانسکت نیز یک پلات به صورت تصادفی جهت بررسی ویژگی های خاکی و بانک بذر خاک انتخاب شد، به طوری که نمونه های خاک به منظور بررسی ویژگی های خاک از عمق 20-0 و 40-20 سانتی متر و نمونه های مورد استفاده جهت بررسی بانک بذر خاک نیز از دو عمق 5- 0 سانتی متر و 10-5 سانتی متر برداشت شد. به منظور بررسی اختلاف پارامترهای مورد مطالعه بین سایت های مورد نظر از آزمون های آماری تی مستقل و اختلاف بین عمق اول و دوم هر سایت از آزمون تی جفتی استفاده شد. مقایسه ویژگی های خاک نشان می دهد، فاکتور اسیدیته، پتاسیم، نیتروژن، فسفر، کربن، هدایت الکتریکی و ظرفیت تبادل کاتیونی در منطقه آتش سوزی بیشتر از شاهد بودند. طبق نتایج به دست آمده میزان غنا و تنوع گونه ای منطقه شاهد نسبت به آتش سوزی بیشتر بوده است. علاوه بر این، تنوع و غنای بانک بذر خاک در عمق اول نسبت به عمق دوم، در هر دو منطقه بیشتر بوده است.
    کلیدواژگان: آتش سوزی، اکوسیستم های مرتعی، بانک بذر خاک، پارک ملی گلستان
  • مرتضی صابری*، وحید کریمیان، حمید نیک نهاد قرماخر صفحات 769-784

    هدف از مطالعه حاضر بررسی برخی از ویژگی های رویشگاهی و کیفیت علوفه گیاه حنظل در رویشگاه ها و مراحل مختلف رشد در مراتع استان سیستان و بلوچستان می باشد. جهت بررسی تغییرات حیاتی گیاه در دو رویشگاه زابل و سراوان، مشاهدات مراحل مختلف فنولوژی در دوره فعالیت گیاه با بازدیدهای مرتب از نقاط مشخص صورت گرفت. ویژگی های پوشش گیاهی، در پلات های چهار متر مربعی در امتداد چهار ترانسکت 200 متری بررسی شد. در دو رویشگاه، نمونه برداری خاک از عمق 30-0 سانتی متری پای ریشه گیاه و منطقه عاری از گیاه جهت بررسی ویژگی های فیزیکوشیمیایی خاک برداشت شد. شاخص های کیفیت علوفه در سه مرحله رشد رویشی، گلدهی و بذردهی به صورت تصادفی با 4 تکرار اندازه گیری شد. نتایج دوره رویشی گیاه حنظل نشان داد، ظهور اولین برگ در اوایل فروردین ماه و پایان دوره رویش شهریور ماه می‎باشد. میانگین درصد تاج پوشش و تراکم در دو منطقه دارای تفاوت معنی دار هستند (01/0p<). عمق ریشه دوانی این گیاه در رویشگاه زابل و سراوان به ترتیب 207 و 123 سانتی متر بود. نتایج نشان داد میزان هدایت الکتریکی و کربن و ماده آلی در پای بوته مورد بررسی به شکل معنی داری از منطقه شاهد بیشتر است. نتایج تجزیه و تحلیل خاک زیر گونه دو رویشگاه نشان داد درصد شن، سیلت، اسیدیته، آهک و کربن آلی در سطح 5 درصد (05/0p<) و ماده آلی در سطح 1 درصد معنی دار می باشد (01/0p<). همچنین میانگین ها نشان داد درصد شن، اسیدیته، کربن آلی و ماده آلی در رویشگاه زابل بیشتر از سراوان بوده و میزان سیلت و آهک در خاک پای گیاه در رویشگاه سراوان بیشتر می باشد. نتایج شاخص های کیفیت علوفه نشان داد، عامل رویشگاه تنها بر درصد پروتئین خام اثر معنی داری داشت (05/0p<). اما مراحل فنولوژی بر کلیه شاخص های مورد بررسی اثر معنی داری دارد (01/0p<). با ازدیاد سن درصد پروتئین خام، هضم پذیری و انرژی متابولیسمی گیاه کاهش و درصد الیاف نامحلول در شوینده اسیدی افزایش می یابد. با توجه به عمق ریشه دوانی و هم زمانی رویش این گیاه با بادهای 120 روزه سیستان، می توان با کشت حنظل در مناطق برداشت رسوبات بادی از پدیده های مخرب زیست محیطی جلوگیری به عمل آورد.

    کلیدواژگان: حنظل، ویژگی های رویشگاهی، کیفیت علوفه، مراحل فنولوژی، مراتع، سیستان و بلوچستان
  • دلارام ضیایی، رفعت زارع بیدکی*، علی اصغر بسالت پور صفحات 785-799

    آگاهی از میزان رواناب و رسوب تولید شده از اراضی گوناگون گام مهمی در مدیریت کاربری اراضی است. از آنجایی که اندازه گیری این مقادیر همیشه امکان پذیر نیست، شبیه سازی رواناب و رسوب، راهی جهت نیل به مدیریت جامع حوزه آبخیز خواهد بود. در این مطالعه، برای شبیه سازی رواناب و رسوب کاربری های مختلف زمین شامل مرتع، زارعت، باغ و اراضی شهری در حوزه آبخیز بهشت آباد که بخش مهمی از حوزه آبخیز کارون شمالی می باشد، مدل SWAT مورد استفاده قرار گرفت. بدین منظور، از داده های دبی و رسوب روزانه ایستگاه های آب سنجی واقع در حوزه مطالعاتی استفاده شد و پس از تحلیل حساسیت و واسنجی مدل، تحلیل عدم قطعیت مدل با استفاده از الگوریتم SUFI-2 صورت گرفت. بر اساس نتایج حاصله از ارزیابی کارایی مدل SWAT، مقادیر معیارهای آماری NS و R² برای رواناب در مرحله واسنجی به ترتیب 69/0 و71/0 و در مرحله اعتبارسنجی 64/0 و 66/0 و برای رسوب در مرحله واسنجی به ترتیب 72/0 و 73/0 و در مرحله اعتبار سنجی 66/0و 71/0 به دست آمد که توانایی مدل در برآورد صحیح دبی جریان، رواناب و رسوب در حوزه آبخیز بهشت آباد را تایید می نماید. همچنین نتایج نشان داد که اراضی کشت دیم با رواناب سطحی متوسط 190 میلیمتر و رسوب متوسط 5/24 تن بر هکتار در سال و باغات با میانگین 80 میلیمتر رواناب سطحی و متوسط تولید رسوب 63/1 تن بر هکتار در سال به ترتیب بیشترین و کمترین مقادیر متوسط سالیانه تولید رواناب و رسوب را دارند.

    کلیدواژگان: تحلیل حساسیت، مدیریت کاربری اراضی، فرسایش، استان چهارمحال و بختیاری
  • فریدون قدیمی*، پگاه جوادی شریف صفحات 801-818
    در آبخوان های آبرفتی دنیا مخلوط شدگی آب های شور و شیرین، فعالیت های کشاورزی، پساب های صنعتی و شیرابه های زباله های شهری و روستایی مهم ترین منابع تهدید کننده آب های زیرزمینی هستند. در این تحقیق 46 نمونه آب از چاه های دشت اراک برداشت و متغیرهای فیزیکی و شیمیایی آن ها تعیین و مورد تحلیل آماری چند متغیره قرار گرفت. تحلیل عاملی بر روی متغیرهای فیزیکی، شیمیایی آب های زیرزمینی آبخوان اراک نقش مهمی در تفکیک انواع آلاینده ها در منطقه داشته است. تحلیل عاملی مرحله ای، پنج عامل را در متغیرهای هیدروشیمیایی آبخوان اراک مشخص نمود. در عامل اول متغیرهای EC، TDS، Cl، SO4، Ca، Mg و Na منشا طبیعی داشته که مخلوط شدگی آب شور حاصل از پلایای میقان و آب شیرین آبخوان مسبب آن است. در عامل دوم HCO3 منشا طبیعی و ناشی از انحلال سنگ آهک های ارتفاعات جنوب اراک و HNO3منشا انسانی و حاصل نفوذ چاه های جذبی شهری و فعالیت های کشاورزی  است. منشا عناصر در عامل سه و چهار یعنی Zn، Cu، Fe و Mn انسانی و ناشی از فعالیت های صنعتی و دفن زباله شهری و عامل پنجم یعنی F نیز ناشی از فعالیت های کشاورزی یعنی مصرف کودهای فسفاته است. این مطالعه هم چنین نشان داد که تحلیل عاملی مرحله ای روشی مناسب برای تفکیک منشا آلاینده ها است. بنابراین، بایستی اقدامات لازم در خصوص کنترل آلودگی های انسانی از منابعی چون فاضلاب شهری اراک، پساب کشاورزی و صنعتی توسط سازمان ها و شرکت های مربوطه صورت گیرد.
    کلیدواژگان: آمار چند متغیره، تحلیل عاملی مرحله ای، آلودگی آب زیرزمینی، آبخوان اراک
  • مهرنوش قدیمی* صفحات 819-829

    با توجه به اینکه پایش و ارزیابی تغییرات بدنه سدهای خاکی با استفاده از روش های نقشه برداری زمینی وقت گیر و پرهزینه است، لذا با بررسی های به عمل آمده در مشکلات مشابه در سطح دنیا روش تداخل سنجی راداری به عنوان یک روش نوین جهت بررسی جابجایی بدنه سد معرفی شده است. بدین منظور در این تحقیق با هدف بررسی تغییرات بدنه سد طالقان از 68 تصویر Sentinel1-Aدر بازه زمانی 2018- 2014 از نرم افزارGMTSAR استفاده شد. همچنین تکنیک تداخل سنجی راداری به کمک روش طول باز کوتاه[1] برای به دست آوردن سری زمانی به کار گرفته شد. نتایج سری زمانی نشان داد که حداکثر میزان نشست سد mm/y3 در راستای دید سنجنده می باشد. به منظور توجیه تغییرات بدنه سد طالقان تحقیقاتی بر روی ریپ رپ[2] بدنه سد انجام شد. این نتایج متاثر از فرسایش و هوازدگی می باشد که به دلیل ضریب نفوذ نامطلوب و مقاومت نامناسب در سنگ هایی که دارای ساختار آذرین بیرونی و ریولیتیکی می باشد، منجر شد تا این مصالح تحت اثرات جوی و دمای منطقه دچار وارفتگی و ریزش شوند که نتایج آن به صورت جابجایی در سطح پایین دست بروز نموده است. بررسی های به عمل آمده بیانگر توانایی روش تداخل سنجی راداری در پایش سدهای خاکی و سازه های با اهمیت می باشد که اطلاعات آن نقش به سزایی در تحلیل رفتار سدها و تکمیل اندازه گیری های ابزار دقیق خواهد داشت.



    کلیدواژگان: تداخل سنجی راداری، سد طالقان، SBAS، GMTSAR، Sentinel1-A
  • محسن کاظمی، صادق ناجی دومیرانی، سادات فیض نیا*، حسن خسروی صفحات 831-842
    آشکارسازی تغییرات سطح دریاچه ها و تالاب ها و اراضی اطراف آن ها طی دوره های زمانی معین یکی از راهکارهای دست یابی به مدیریت پایدار دریاچه ها و تالاب ها است. در این پژوهش جهت پایش تغییرات سطح و کاربری اراضی اطراف دریاچه مهارلو از تصاویر ماهواره ای لندست سال های 1381 و 1394 با اعمال تصحیحات هندسی و اتمسفری بر روی آن ها، استفاده شده است. برای تهیه تغییرات کاربری اراضی و نقشه شدت تغییرات از تکنیک تفاضل ساده تصاویر و تجزیه و تحلیل مولفه های اصلی (PCA) و منطق فازی (FUUZY LOGIC) استفاده شده است. نتایج حاصل از تغییرات سطح و کاربری اطراف دریاچه مهارلو نشان می دهند که طی سال های 1381 تا 1394  سطح آب دریاچه 87 درصد کاهش داشته است. با کاهش سطح آب دریاچه، میزان اراضی خاک بدون پوشش و شوره زار به ترتیب به میران 46 درصد و 85 درصد افزایش یافته است. نتایج حاصل از شدت تغییرات نشان می دهد که 82 درصد تغییرات، داری شدتی بین 100-50 درصد بوده است. بیشترین شدت تغییر با کاهش 22 درصدی مساحت آن مربوط به گستره آبی دریاچه مهارلو است. کاهش سطح آب دریاچه مهارلو دارای پیامد های متفاوتی است که نیازمند مدیریت و برنامه ریزی های صحیح برای جلوگیری از تخریب اکوسیستم آن ها و خطرات ناشی از کاهش سطح آب در سال های اخیر است.
    کلیدواژگان: دریاچه مهارلو، آشکارسازی تغییرات، تحلیل مولفه های اصلی، منطق فازی
  • عبدالحسین محمدی، رضا قضاوی*، روح الله میرزایی، حمیدرضا ناصری صفحات 843-852
    نوسان و تغییر سالیانه بارندگی همواره پوشش گیاهی را تحت تاثیر قرار می دهد. هدف از این تحقیق، بررسی تاثیر بارش بر تغییرات پوشش گیاهی در کویر میقان واقع در شهر اراک و مدل سازی آن می باشد. بدین منظور از تصاویر ماهواره ای سنجندهMODIS  استفاده شد. شاخص های NDVI، DVI، RVI و EVI جهت پایش تغییرات پوشش گیاهی و بررسی رابطه (خطی و غیرخطی) آن با داده های بارش منطقه به طور هم زمان (اردیبهشت ماه)، یک ماه تاخیر (فروردین ماه) و دو ماه تاخیر (اسفند ماه) در طول دوره آماری 2017-2000 استخراج شد. تحلیل روند تغییرات بارندگی با استفاده از آزمون ناپارامتری من-کندال انجام شد. طی این آزمون مقادیر بارش حداقل طی دوره 18 ساله روند افزایشی داشت و در بین شاخص های پوشش گیاهی، شاخص NDVI حداکثر و میانگین روند افزایشی را نشان دادند. نتایج نشان داد که ارتباط غیرخطی از نوع درجه سوم بین بارش و پوشش گیاهی قوی تر از روابط خطی، درجه دوم، توانی، لگاریتمی و نمایی بود. طی بررسی در گام هم زمان، حداکثر همبستگی برابر با 62/0 بین شاخص DVI و بارش به دست آمد. در بررسی با یک گام تاخیر، حداکثر همبستگی برابر با 44/0 بین شاخص NDVI و بارش وجود داشت. بررسی با دو گام تاخیر نشان داد که حداکثر همبستگی برابر با 52/0 بین شاخص RVI و بارش است. مدل سازی پوشش گیاهی با استفاده از بارندگی هم زمان و تا دو ماه تاخیر، نشان داد که شاخص های DVI، RVI و  EVIدرگام هم زمان بهترین رابطه رگرسیونی را ارائه می دهند، در حالی که برای شاخص NDVI بهترین رابطه رگرسیونی با بارش دو ماه قبل بود.
    کلیدواژگان: بارش، پوشش گیاهی، آزمون من-کندال، کویر میقان، گام تاخیر
  • علی اکبر نظری سامانی*، محمود صمدی قشلاق، آرش ملکیان صفحات 853-863
    در توسعه منابع آبی موجود، عوامل متعددی تاثیرگذار می باشد که از جمله این عوامل می توان به نقش عوامل ساختاری نظیر گسل ها، درز و شکاف ها و عوامل ژئومورفولوژیک همچون زبری توپوگرافیکی منطقه اشاره کرد. این پژوهش به بررسی تاثیر این عوامل در وضعیت منابع آب کارستی و در نهایت رخداد چشمه ها در منطقه البرز میانی می پردازد. عوامل مذکور در قالب لایه های اطلاعاتی موثر بر ذخیره آب زیرزمینی در سامانه های سیستم اطلاعات جغرافیایی و سنجش ازدور تهیه، سپس لایه های مذکور با لایه چشمه ها مورد تلاقی قرار رفت و از نظر آماری (همبستگی چند متغیره و تحلیل عاملی) مورد تجزیه وتحلیل قرارگرفته و ارتباط آن ها با یکدیگر مشخص شد. نتایج بیانگر ارتباط نزدیک بین فراوانی چشمه ها و مقدار آبدهی سالانه آنها با شاخص های ژئومرفومتری انحنای دامنه و شاخص موقعیت توپوگرافیک است. با توجه به نتایج به دست آمده از همبستگی پیرسون، متغیرهای ارتفاع، تراکم خطواره و تراکم زهکشی در سطح 99% معنی دار می باشند. بر همین اساس آبدهی چشمه ها با تراکم زهکشی رابطه مستقیم و با ارتفاع و تراکم خطواره رابطه عکس دارد. همچنین با توجه به انجام تحلیل عاملی 17 متغیر موثر بر بروز و دبی چشمه ها، شش عامل دارای مقدار ویژه بزرگ تر از 1 هستند و در تحلیل باقی مانند. این شش عامل می توانند تقریبا 73.5 درصد از تغییرپذیری (واریانس) متغیرها را توضیح دهند. این روابط نشانگر نقش بارز عوامل مذکور در استعدادیابی منابع آبی در مناطق کارستی می باشد.
    کلیدواژگان: سنجش ازدور، زبری توپوگرافیکی، کارست، چشمه، ژئومرفومتری
  • رویا وزیریان*، علی اکبر کریمیان، علیرضا افشانی، محمد تقی دستورانی صفحات 865-878

    در مدیریت مشارکتی مناطق خشک، تحلیل روابط اجتماعی بین کشاورزان ضروری می‏باشد. هدف از انجام این پژوهش، ارزیابی و تحلیل شبکه اجتماعی کشاورزان در پیوندهای اعتماد و مشارکت در فعالیت‏های آبیاری، بازاریابی و کشت در سه روستای آریان، حارث‏آباد و رباط سرپوش واقع در منطقه سبزوار است. بدین منظور، ابتدا با استفاده از روش‏های مطالعات کیفی رویکرد پیمایشی، روش مشاهده مستقیم و مصاحبه، جامعه هدف شناسایی گردید. سپس بر اساس روش کمی تحلیل شبکه، چهار شاخص مهم تراکم، دوسویگی، انتقال‏پذیری و میانگین فاصلهه ژئودزیک در پیوندهای اعتماد و مشارکت در فعالیت‏های کشاورزی در شبکه کشاورزان ارزیابی گردید. براساس نتایج میزان تراکم در چهار پیوند مورد بررسی، در روستای آریان بیش از سایر روستاها بوده که نشان‏دهنده انسجام اجتماعی بیشتر در این روستا می‏باشد. همچنین نتایج میزان شاخص دوسویگی و انتقال پذیری در پیوندهای مورد بررسی نشان‏دهنده تعادل، توازن و پایداری بیشتر شبکه در روستای آریان نسبت به سایر روستاها بوده، در نتیجه سرمایه اجتماعی در این روستا بیشتر است. نتایج میانگین فاصله ژئودزیک نیز بیانگر مطلوب ترین فاصله ژئودزیک در بین کشاورزان در روستای آریان می باشد. افزایش انسجام، یگانگی و اتحاد در این روستاها، موجب افزایش سرعت گردش و تبادل اطلاعات و همچنین افزایش سرمایه اجتماعی در آن ها خواهد گردید و هماهنگی و دسترسی افراد به یکدیگر با صرف هزینه و زمان کمتری موفق خواهد بود. بنابراین تقویت اعتماد و مشارکت اجتماعی جهت افزایش سرمایه اجتماعی و توانمندسازی جوامع محلی به عنوان یک ضرورت جهت مدیریت مشارکتی موفق در این مناطق الزامی است.

    کلیدواژگان: تحلیل شبکه اجتماعی، اعتماد، مدیریت مشارکتی، سرمایه اجتماعی، سبزوار
|
  • Mohammad Taghi Avand, Saeed Janizadeh, Mohsen Farzin * Pages 609-623
    Increasing population and agricultural development need dramatically water resources groundwater resources, therefore, are increasingly being considered, especially in arid and semi-arid regions. Aim of this research is mapping potential of groundwater resources on Yasouj-Sisakht region using data mining method Random Forest (RF) and Generalized Linear Statistical Model (GLM). For this purpose. For this purpose, information layers including slope, slope direction, slope length, aspect, topographic wetness index (TWI), distance from fault, distance from the stream, rainfall, land use, lithology, topographic position index (TPI) and stream power index (SPI) as the main factors influencing groundwater potential were identified and developed in ArcGIS and SAGAGIS software. From the distribution of 263 springs in the area, 70% (253 springs) were used as educational springs and 30% (109 springs) were used as experimental springs. The results showed that the level of underground water with low, medium, high and very high potential in the map of the random forest was 37.78, 22.22, 18.89 and 21.11%, respectively, and in the generalization linear model were 14.49, 32.04, 31.11 and 22.36%, respectively. Moreover, Sensitivity Analysis show that the factors affecting both methods are rainfall, altitude and distance from the fault factors. The accuracy of the data mining models used in this research was also evaluated using a relative performance curve (ROC). The area under curve (AUC) for both RF and GLM models is 92% and 65%, respectively. The accuracy of RF model, therefore, mapping groundwater potential in the study area is more than GLM model.
    Keywords: Mapping potential, Data Mining, Random forest, Generalized linear model, Yasouj-Sisakht
  • Majid Mohammad Esmaeili *, Mohammadreza Mojtahedi, Khironesa Mirnia Pages 625-632
    Flooding is one of the most important environmental stresses that affect the performance of plants. The effects of flooding height on the performance of the two species A.littoralis, J.maritimus were studied. This experiment was carried out the factorial experiment in a completely randomized design with 4 treatments and 8 replications. After 2.5 months of ultimate recovery tests were performed. The number and length of stolons of A. littoralis were counted separately in each treatment. The number and length of rhizome J. maritimus species in each plot (pot) were counted. The total weights of dry matter, shoot dry weight, dry weight of underground organs were measured in each experimental unit. Analysis of variance showed that the effects in controlling the height of flooding on all performance indicators studied (excluding the effects of flooding on root dry weight) of two species A. littoralis and J. maritimus is significant. Comparison of performance indicators A. littoralis species show between the two treatment groups (7 cm below the water level and water treatment) and treatment (treatment without irrigation and 15 cm below the water level) there is a significant difference. Comparison of performance indicators J. maritimus species show a significant difference in the number of rhizome, total length of underground rhizome and dry weight were observed. Comparison of dry pasture species show the highest production of the two types of treatment 7 cm below the water level.
    Keywords: Flooding, Inchebron, Production, Rhizome, stolon
  • Alireza Eftekhari *, Mohammad Jafari, Hossein Arzani, Aliakbar Mehrabi, Mohammad Reza Bihamta, Ehsan Zandi Esfahan, Nadia Kamali Pages 633-642
    Given the role of rangelands in soil conservation and soil fertility, strengthening the soil of rangelands could be achieved by range management plans (RMP). Therefore, in this research, 15 summer rangelands and 16 winter rangelands with RMP were investigated to determine the effects of range management plans on some soil properties. In each rangeland with RMP and in each vegetation type, three soil profiles were dug and soil samples were collected at two different depths. Beside each rangeland with a RMP, a rangeland with a same vegetation type and without RMP was selected for comparison and sampling was conducted. Organic matter, nitrogen, potassium, and phosphorus were measured in the laboratory. The data from two different range management types were analyzed in an independent sample T test using SPSS software. The results showed that, in summer rangelands, range management plans could increase the amount of some factors like phosphorus, nitrogen, and organic matter, while it had no significant impact on some other factors, including the amount of potassium and increasing the depth of horizon A. However, in the winter rangelands, the plans had no significant effect on strengthening the soil of rangelands and it seems that due to the slow changes of soil in arid areas, more time is needed to make significant changes in the soil.
    Keywords: range management plans, Soil fertility, soil profile, horizon A, Markazi Province
  • Ahmad Hajarian *, Bahman Shafiei Pages 643-656
    The present study was conducted using analytical-descriptive methods with the aim of investigating the limitations and abilities of using the rangelands of Kermanshah province by Dehyar using AHP and SWOT models. The statistical population consisted of experts from the Natural Resources Bureau of 14 people. The tool used to collect the data was a questionnaire which was designed according to the review of the field of research and individual interviews with the experts of the Natural Resources Bureau of the region. Data collected using SWOT and AHP model have been investigated. The results indicated that the most important points in the field of exploitation of rangelands in Kermanshah province are determining the appropriate season and grazing time in rangelands with a weight score of 0.96, the most important weakness, non-principled exploitation of rangelands with a weight score of 1.04, the most important opportunity , The beginning of activities for preserving rangelands in Kermanshah, such as seeding of rangeland species proportional to climate, soil and ... with a weight score of 1.02, and the most important threat is the lack of precise monitoring and strong management of the unit in maintaining pasture and inter-system coordination with a weight score of 0.80. Also, in the prioritization of strategic factors based on the AHP model, it was observed that the most important non-principle exploitation of rangelands with a weight of 0.289 and then the beginning of conservation activities in Kermanshah, such as seeding of rangeland species proportional to climatic, soil and
    Keywords: Restriction, Capacity, Rangeland, Villagers, Kermanshah province
  • Jahanbakhsh Teymuri Majnabadi, Parvin Ramak, Vahid Karimian * Pages 657-664

    The present research aims to investigate the effect of temporal succession on the biological operation of planting Haloxylon persicum on the functional characteristics of rangelands in Khaf County. Three rangelands in which H. persicum planting operations were performed at different ages of 10, 20 and 30 years, and the control area were selected. Sampling along 3 transects of 100 meters, located 10 meters apart, were measured and analyzed for each area and a total of 12 transects. Using the function analysis method, three characteristics of stability, infiltration and nutrient cycle were measured using 11 soil surface indexes. The results showed that there is a significant difference between the succession times for biological restoration from the functional point of view (P <0.01). The highest degree of stability and infiltration is related to the H. persicum range of 30 years old and the smallest of it belongs to the control area. There is a significant difference between the biological regeneration time of H. persicum planting and the control area in terms of nutrient cycle index (P <0.01). The highest levels of nutrients are related to the 30-year-old H. persicum, 20-year-old H. persicum, 10-year-old H. persicum, and the control area. In general, the results of the present study indicate positive biologic effects on the characteristics of the rangeland function, and these positive effects are evident in increasing the functional indexes over time.

    Keywords: range, Haloxylon persicum, Functional indexes, Landscape function analysis, Different ages
  • Saeedeh Joriz, Meghdad Jourgholami *, Arash Malekian, Maryam Etehadi Pages 665-681

    Land use changes can significantly affect the hydrology of a forest watershed. Ground cover is important to protect the soil against erosion. Timber harvesting has been changed the canopy cover and forest soil was exposed to the wind and water. Soil compaction and removing the forest floor in the skid trails was reduced the capacity of water absorption in mineral soils and thus reduced water infiltration, increased runoff, which caused to soil erosion. In order to measure the rate of sediments in two slopes and to study the effect of skid trails on the amount of sediments, the plot-level study was carried out in the Gorazbon district in Kheyrud forest in the control area and skid trail after skidding operations in the sample plot. The results showed that the most sediment value was 1.938 g. liter-1 in the skid trail with a 20-40 percent slope in the autumn and the lowest deposition was 0.103 g. liter-1 in the control area with a slope of 20-40 percent in the autumn. Type of Coverage (skid trail and control area), the season and the interactions between the cover and the season statistically have significant effect on the sediment yield, but the slope and the interactions between the slope and cover, as well as the interactions between the slope and season have no statistically significant effect on the sediment yield. Duncan’s test showed that there was a yield statistically significant difference between sediment yeild in different seasons and the autumn had the highest sediment

    Keywords: Forest harvesting, skidding, Sediment yield, skid trail, Kheyrud forest
  • Mahbube Hoseini, Ali Golkarian * Pages 683-698

    Resource management governing as one of the most valuable nature resource of watersheds with the involvement of local beneficiary to participatory management of water resources, one of the requirements of the water security program. So we considered social network analysis as an approach to analyzing the relationship between local stakeholders for sustainable management of water resources. The purpose of this study is study social network of local stakeholders using social network analysis in watershed of Kharve Olya of Neyshabur city. This study has been made based on trust and participant links and using quantitative and mathematical indicators in network macro-level (density, concentration, links reciprocity, transferability of links, the average geodesic distance). The results show that social capital degree based on trust and participant links was strong and stability and balance of network is evaluated at the upper limit that indicates a high level of mutual trust and participant among the local stakeholders. Also the correlation between trust and participant links based on QAP index was 66% and upward average. Results of mean geodesic distance index based on trust and participant link trust indicate trust and participant flow rate is from moderate to high degree. The results can be argued that high levels of social capital and unity among people lead to increase trust and participant flow rate among stakeholders so we can accomplish successful governing of water resources at the less expense and time.

    Keywords: Social cohesion, Social network analysis, water resource governance, watershed of Kharve Olya, Social capital, networks of local stakeholders
  • Somayeh Dehdari *, Mehdi Riasati, Farhad Fahkri, Morteza Pozesh Shirazi Pages 699-708
    Understanding potential and capabilities in desert areas and Identification and introduction of plants compatible with those conditions, it is very important to modify hard and brittle conditions and forage production. In this study, to identify and introduce suitable pasture species for planting and establishment with the aim of restoring vegetation in Bushehr Province, the species of Cenchrus cilliaris, Cymbopogon oliveri, Panicum turgidum and Sporobolus arabicus were used. For this purpose, during the spring of 1394, the seeds of the studied species were collected and cultivated in the second half of 1395. The traits included altitude, percentage of viability, canopy percentage and forage production in year and plant deployment rate. Data collected in a randomized complete block design were analyzed by SAS software and the means of the collected samples were compared with Duncan multi-domain test. Results showed that there was a significant difference between the species in the measured factors. The species P. turgidum, C. oliveri and C. cilliaris were respectively identified as the best species in the climate conditions of the Dashti district in Kaki. S. arabicus specie in some traits, it could have a significant statistical significance but was not meaningful in terms of deployment and compatibility.
    Keywords: Cenchrus cilliaris, Cymbopogon olive, Panicum turgidum, Sporobolus arabicus, Restoring Vegetation, Bushehr province (Kaki City)
  • Moslem Dehdari Far, Mohammad Faraji, Mohammad Salehivaysi *, Jahangir Ehsani Pages 709-725
    Data on the resistance of rocks to erosion and weathering and their voluntary ratings are key information in erosion and sediment studies. Despite the importance, rock resistance to weathering is not well studied in Iran and the conducted studies are more qualitative rather than quantitative. In this study rock mass resistances of Asmari formation (limestone) and Fars formations including Mishian (marl limestone), Aghajari (Calcareous sandstone) and Gachsaran (anhydrite) were assessed using rock mass rating (RMR) method in Behbahan, Gachsaran, Deylam and Dehdasht regions. ANOVA and Tukey,s analysis of resistances of 81 collected rock samples showed there were significant differences (P<0.05) between geological formations in term of rock resistance. According to RMR rating, rock mass resistances were in order of Asmari limestone> Mishan limestone> Aghajari calcareous sandstone> Gachsaran anhydrite. Results also indicated there were no significant differences between rock resistances of Fars formations but rock resistance of Fars formations differed significantly from Asmari formation.
    Keywords: Asmari limestone, Mishan limestone, Aghajari limestone, rock resistance, rock mass rating
  • Roholah Zeynivand *, Majid Ajorlo, Ali Ariapour Pages 727-738

    This study aimed to investigate the effects of livestock grazing intensities (lenient, moderate, heavy and no-grazing) on herbaceous plant species composition and diversity (grasses and forbs) in understory of Quercus spp. and Pistacia spp. forest in Kebirkouh Mountain, Darehshahr city, Ilam Province, Iran. Vegetation sampling was carried out with randomized-systematic method at flowering time of the dominant plant species in April 2017. Within each quadrat, number of species, name of plants, density, life form and palatability class were recorded for herbaceous plants. Species diversity with the Simpson’s and Shannon-Weiner indices, species richness with Margalef and Menhinick indexes, and evenness with Peet and Sheldon indices were calculated in Ecological Methodology software version 6.1.4. The highest value of Simpson index for grasses and forbs was 0.972 (moderate grazing) and 96.95 (exclosure). Also, the highest value of Shannon index for grasses and forbs was 4.51 (heavy grazing) and 4.56 (heavy grazing), respectively. The highest richness of grasses and forbs was observed in grazed area with moderate intensity and no-grazing area, respectively. In the area without grazing, the richness of forbs was 4.4 and 2.75 according to Margalef and Menhinick indexes. The values of the Margalef and Menhinick richness indexes for grasses in grazed area with a moderate intensity were18 and 15 percent higher than the grazed area with heavy intensity. Peet and Sheldon evenness indexes were the highest for grasses and forbs in heavily grazed area and the lowest for grasses in the moderate grazing intensity and for forbs in the exclosure.

    Keywords: Forbs, Species richness, evenness, grasses, Wooded rangeland, Darehshahr
  • Hossein Sarvi Sadrabad, Iman Islami * Pages 739-753

    Water is one of the major sources of development in countries and one of the greatest challenges of the present century, which can be the source of many of the positive and negative developments in the world, and in fact destruction of water resources is the destruction of the foundations of development. Researches has shown that improved management of conservation, exploitation and distribution of water resources is possible by reducing Governmental Entrepreneurship and stakeholders' participation and community participation through participatory management. Accordingly, social network analysis is considered as an approach to analyzing the relationships of local stakeholders for sustainable water resources management. The purpose of this research is to survey social network of local stakeholders using social network analysis in Sadr Abad village in Nodoushan catchment of Yazd. This research has been done on the basis of two connections of trust and participation using network level and subgroup level indicators. The results indicate that the degree of cohesion and social capital is moderate, and the stability and equilibrium of the network is also high, which indicates the high level of transmission in the relationships of trust and participation. Also, the correlation between the two connection of trust and participation, based on the QAP index, is 64 percent and it is appropriate and high level. Water management network in Sadrabad has the potential of greater cohesion and social capital, that prerequisite of it is to utilize the appropriate state of trust to increase participation.

    Keywords: Social capital, trust, participation, Social network, water resources, Nodoushan
  • Esmaeil Sheidai Karkaj *, Isa Jafari, Roghayeh Jahdi Pages 755-767
    Fires are one of the most important factors affecting natural ecosystems. This study was done in order to investigate the effects of fire on soil chemical properties, soil seed bank and vegetation cover in Yeke Bermagh, Highland ranegelands in the southern part of Golestan National Park. After determination of control and burned area, sampling was done with 5 transects and 5 plots. Vegetation cover, density and production were recorded in each site. One plot was chosen for analysis of soil chemical properties and soil seed bank along transects. Sampling for seed soil bank determination was accomplished in two depths, 0-5 cm and 5-10 cm. In order to distinguish the differences between the two depths in each site, the independent t-test, and pair t-test were used. Comparison of soil properties in the two control and burned areas showed that pH, potassium, nitrogen, phosphors, carbon, EC and CEC in the burned area was more than control area. According to the results the amount of richness and diversity of seed bank in the control area was higher than the burned area. Furthermore, richness and diversity in the first depth was more than the second depth, in both areas.
    Keywords: Fire, rangeland ecosystems, Soil seed bank, Golestan national park
  • Morteza Saberi *, Vahid Karimian, Hamid Niknahad Gharemakhar Pages 769-784

    Many regular visits were done to investigate the phenological stages of the plant in Zabol and Saravan habitats. Plant cover of the species was investigated by plot with 4 square meter along to 4 transect with 200 meters. To investigate their physicochemical properties of soil, soil sample were taken from 0-30 cm depth under the species and area without species. Forage quality index was analyzed by 4 replication on three phenological stages (vegetative, flowering and maturity stages). Results indicated that the first leaves of the species were initiated in March and August is the end of growing period. The average of canopy cover and density of Citrullus colocynthis had significant difference in the two regions (P<0.01). The rooting depth of this species was 207 and 123 centimeters in Zabol and Saravan habitats, respectively. The results showed that the electrical conductivity, carbon and organic matter under the studied species were significantly higher than the control area. The results of soil analysis under the species of two habitats also showed that sand, silt, acidity, lime and organic carbon content were significant at 5% level (p <0.05) and organic matter was significant at 1% level (p <0.01). Also, the average of sand, acidity, organic creatinine and organic matter of Zabol habitat was higher than Saravan, but the amount of silt and lime in the plant cover was higher in Saravan than that of Zabol.

    Keywords: Citrullus colocynthis, Habitat characteristics, forage quality, Rangelands, Sistan, Baluchestan
  • Delaram Ziaei, Rafat Zare Bidaki *, Aliasghar Besalatpour Pages 785-799

    Knowing the amount of runoff and sediment generated from different lands is an important step in land use management. Since it is not always possible to measure these values, modeling parameters, will be a way to achieve watershed comprehensive management. Beheshtabad watershed in Chaharmahal & Bakhtiari province with different land uses such as range land, agriculture, gardens and urban area is an important part of Northern Karun Basin. In order to simulate the amount of runoff and sediment generated in different land uses, SWAT model was used. Discharge and sediment data of weather and hydrometric stations located in the area was used for sensitivity analyses and then to calibrate and validate model by SUFI-2 algorithm. NS and R² coefficients obtained for runoff calibration are respectively 0.69, 0.71 and for runoff validation are 0.65, 0.67 and for sediment are 0.72, 0.73 in calibration, and 0.66, 0.71 in validation, that confirmed model ability to accurately estimate of flow, runoff and sediment in the study area. The results showed that dry farming lands with average runoff and sediment of 190 mm, 24.5 tons per hectare per year respectively, has the highest and gardens with an average of 80 mm runoff has the lowest sediment yield of 1.63 tons per hectare in the year.

    Keywords: erosion, Sensitivity analysis, Land use Management, Chaharmahal, Bakhtyari Province
  • Feridon Ghadimi *, Pegah Javadi Sharif Pages 801-818
    The mixing of freshwater and salty water in saline playas, high dissolution of calcareous stones, agricultural activities, industrial effluents and municipal and rural waste landfills are the most important sources of groundwater threats that threat human health. In this study, 46 water samples were taken from Arak plain and their physical and chemical variables were determined. Multivariate statistical analysis including stage factor analysis on the physical, chemical and chemical variables of groundwater in Arak aquifer have an important role in distinguishing between different pollutants in the region. The stage factor analysis gave five factors in the hydrochemistry variables of Arak aquifer. In the first factor, the EC, TDS, Cl, SO4, Ca, Mg and Na variables have a natural origin, which is the mixing of saline water from Mighan playa and freshwater aquifer. In the second factor, HCO3 is a natural origin due to the dissolution of limestones in southern Arak and HNO3, originating from humans and as a result of the influence of urban absorption wells and agricultural activities. The origin of the elements in factor three and four, mainly Zn, Cu, Fe and Mn, is mainly due to industrial activities and landfill, and F, is also due to agricultural activities, i.e, the use of phosphate fertilizers. This study also showed that stage factor analysis is a suitable method for separating source of contaminants. Therefore, appropriate measures should be taken by organizations and companies to control human pollution from sources such as Arak municipal wastewater, agricultural and industrial wastewater.
    Keywords: Multivariate statistics, Stage factor analysis, Groundwater contamination, Arak aquifer
  • Mehrnoosh Ghadimi * Pages 819-829

    Given the time/cost inefficient nature of land mapping for monitoring of the changes in the earth dams’ body across the world, the Radar Interferometry is introduced here as a modern alternative method. In this study, to investigate the changes in the Taleqan dam’s body, we employed the GMTSAR software and processed 68 Sentinell- A images taken in the time period of 2014-2018. Additionally, utilizing the radar interferometry in the short range, the time series was determined. The time series results implied that the maximum dam subsidence is 3 mm/y along the line of sight. To justify the changes in the Taleqan dam’s body, some studies were carried out on the rip rap of the dam’s body. The obtained results implied that the changes have been caused by erosion and weathering. Due to undesired diffusion coefficient and low resistance of the stones with external volcanic and reolithic structure, such material collapsed under the influence of atmospheric and temperature factors, leading to displacement in the downstream. The performed investigations implied capability of the radar interferometry in monitoring of the earth dams and critical structures and providing information that can play a vital role in analysis of the dams’ behavior and completion of the precise tools measurements.

    Keywords: InSAR, Taleqan dam, SBAS, GMTSAR, Sentinel1-A
  • Mohsen Kazemi, Sadegh Naji, Sadat Feiznia *, Hassan Khosravi Pages 831-842
    One of the strategies to achieve sustainable management of lakes and wetlands is change detection of lakes, wetlands and their surrounding landuses during the specific time periods. In this research, the satellite images from 1381 to 1394 applying geometric and atmospheric corrections were used in order to monitor the changes of the Maharloo Lake level and its surrounding lands Image subtraction techniques, the principle component analysis (PCA) and fuzzy logic were used for providing the maps of landuse changes and drastically changes. The obtained results of Maharloo landuse changes showed that the lake water level has decreased 78 percent during 1381 to 1394. Reducing the lake water level, the landuses of bare and saline lands increased 46 and 58 percent respectively. The obtained results of the drastic changes showed that 82% of the changes have had the intensity between 50-100 percent. The most intensity of the changes with reduction of 22 percent was related to water body of Maharloo. The reduction of Maharlu Lake water level have different consequences therefore management planning is necessary to prevent its ecosystem degradation and Risks of reduced water levels in recent years.
    Keywords: Maharloo Lake, Change detection, Principal component analysis, Fuzzy logic
  • Abdolhosain Mohammadi, Reza Ghazavi *, Rohollah Mirzaei, Hamidreza Naseri Pages 843-852
    Rainfall is one of the most important factors affecting vegetation cover. Fluctuation and year-to-year variation of rainfall always affect vegetation cover patterns. The main aim of this study was to investigate and modeling the effects of rainfall changes on the variation of the vegetation cover in the Meyghan basin in Arak province using MODIS satellite images. NDVI, DVI, RVI and EVI indices were used to manifest vegetation covert variations linear and nonlinear relationship between vegetation cover changes and rainfall investigated simultaneously (May), with one and two month delay (April and March) ) during the statistical period of 2000-2017. The rainfall trend analysis was done using non-parametric Mann-Kendall test. According to the results, the minimum rainfall during the 18-year period was increased. Between vegetation indices, NDVI index showed the maximum and the average incremental trend. Between precipitation and vegetation, third-order non-linear relationship was stronger than linear, quadratic, power, logarithmic and exponential. The maximum correlation between DVI index and rainfall was obtained for synchronous times, while, the maximum correlation was observed between NDVI index and precipitation. The study with two month delay showed that the maximum correlation (0.52) was between the RVI index and precipitation. Vegetation modeling using simultaneous rainfall and delay of up to two months showed that the indices of DVI, RVI and EVI provided the best regression relationship at the same time, while the NDVI index had the best regression relationship with rainfall of two months ago.
    Keywords: Precipitation, Vegetation change, I-Kendall test, Meghan's Desert
  • Aliakbar Nazari Samani *, Mahmoud Samadi, Arash Malekian Pages 853-863
    For developing of water resources a lot of different factors (such as: geological structure, faults, joints and geomorphological metrics) are important. This research tried to assess the effects of geomorphology on karstic water resources in central Elburz region. Geomorphometrics indices were prepared in the form of separate layer in GIS and RS and were overlaid on the springs distribution map. To assess the relationship between springs frequency, discharge and geomorphology statistical analysis such as correlation and factor analysis were done. Results indicate a close relation between spring occurrence and hillslope curvature and TPI. Also the Pearson correlation coefficient of elevation and lineament density and drainage density was significant (P<0.01). According to results the discharge of springs are directly related to drainage density and indirectly related to elevation and lineament density. Moreover the fetor analysis on 17 variables revealed that the first six components had Eigen value of more than 1 and 73.5% of total variance was explained by them. Result indicated that for future developing such a geomorphology characteristics can give suitable information of water resources.
    Keywords: Geomor[hometry, springs, karst, Topography Roughness
  • Roya Vazirian *, Ali Akbar Karimian, Alireza Afshani, Mohammad Taghi Dastorani Pages 865-878

    In Collaborative management of arid regions, it is necessary to analyze the social relationships between farmers. The purpose of this study was to evaluate and analyze the social network of farmers in trust links and to participate in irrigation, marketing and cultivation activities in three villages of Aryan, Hareth Abad and Robat Sarpush in Sabzevar. For this purpose,in the firstusing with qualitative studies of survey approach,direct observation method and target population interview were identified. Then, the quantitative network analysis method, four important indices consist of "density", "reciprocity", "transitivity" and "average geodesic distance" in the links of trust and participation in agricultural activities of the farmers' network were evaluated. According to the results, the density of the four transplants was higher in Aryan village than the other villages, which is indicating more social cohesion in this village. The results of reciprocity and transitivity indexed in the studied links show more balance, equilibrium and stability of the network in Aryan village than the other villages, thus there is more social capital in this village. The average geodetic distance results also indicate the most favorable geodetic distance among the farmers in Aryan village. Increasing the cohesion and solidarity of these villages will speed up the flow of information and exchange, as well as increase social capital in them, and will help people to coordinate and access each other with less cost and time. Therefore, reinforcing trust and social participation is essential for increasing social capital as a necessity for participatory management

    Keywords: Social network analysis, trust, Collaborative Management, Social capital, Sabzevar