فهرست مطالب

انتظار موعود - پیاپی 63 (زمستان 1397)
  • پیاپی 63 (زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1398/11/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • محمد جواد فلاح صفحات 5-26

    یکی از دستورهای قرآن به مومنان در آیه 200 سوره آل عمران امر به «صبر» و «پایداری» و در کنار آن «مصابره» و «مرابطه» است. بر اساس دیدگاه صاحبنظران، به ویژه مفسران و آنچه از روایات معصومان: به دست می آید، بین صبر و مصابره تفاوت هایی است، ضمن این که مصابره با معنای گفته شده، با مرابطه ارتباط معنایی دارد. یکی از تحلیل ها و معانی یی که در مورد مرابطه آمده، پیوند با امام است که روایات شیعی آن را تایید می کند وآن را به «الزام مومنان برای ارتباط و پیوند با امام معصوم7» تفسیر کرده اند.
    این مقاله با تمرکز بر آیه مذکور و به روش توصیفی تحلیلی ضمن تحلیل معانی گفته شده و تبیین رابطه معنایی مصابره و مرابطه، از رابطه تعاملی این دو مفهوم در پیوند با امام عصر4 سخن خواهد گفت. «مصابره» به معنای همراهی، کمک کردن و معاضدت مومنان به یکدیگر در «صبر» است و «مرابطه» هم افزایی و معاونت یکدیگر در آمادگی و حراست از مرزهای اسلامی و پیوند و ارتباط با امام است که به ویژه با مسئله انتظار که بر صبر و آمادگی متکی است؛ پیوند معنایی دارد. این ایده متخذ از آیات قرآن، نافی دیدگاه کسانی است که باور به مهدویت را امری شخصی و یا حضور امام7 را انکار می کنند.

    کلیدواژگان: مصابره، مرابطه، اخلاق انتظار، امام منتظر، آیه 200 سوره آل عمران
  • روح الله شاکری زواردهی، زهیر دهقانی آرانی* صفحات 27-57
    مستشرقان و پژوهشگران غربی بیش از 150 سال است به موضوع مهدویت و جایگاه آن در عقاید اسلامی به طور خاص علاقه مند شده و در این زمینه به فعالیت گسترده ای پرداخته اند. نگاهی به آثار این خاورشناسان، نشان دهنده نوعی تغییر و تحول در گزارش ها و آرای ایشان در گذر زمان است. با توجه به برخی شاخص ها، دیدگاه های محققان و نویسندگان غربی را در مورد مهدویت می توان به چهار دوره زمانی تقسیم بندی کرد که بررسی سیر تحول آرای ایشان در دوره سوم (از 1979 تا 2000 میلادی) موضوع تحقیق پیش روست. نوشتار جاری از نوع اکتشافی و با روش توصیفی-تحلیلی تهیه شده است و پس از دسته بندی و ذکر مهم ترین دیدگاه های مستشرقان در زمینه مهدویت در این بازه زمانی، تحلیل ها و آمارهای مختلفی در زمینه نوع و حجم موضوعات مورد توجه، منابع به کار رفته و برخی آمارهای دیگر، از جمله ملیت مستشرقان در این دوره ارائه کرده است.
    کلیدواژگان: مهدویت، مستشرقان، سیر تحول آرا، منجی گرایی اسلامی
  • اله بخش روشن روان، سینا ترکاشوند* صفحات 59-84

    مبنای پژوهش حاضر، واکاوی «فرهنگ دفاعی مهدوی4 و کارکرد آن در گفتمان سازی جدید اسلامی»است. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی و یافته های پژوهش گویای آن است که آموزه های مهدویت دارای ظرفیت بالایی برای گفتمان سازی در سطح جهانی است. کارکرد فرهنگی- دفاعی مهدویت4 در سطوح گوناگون «بینش » ها، «ارزش» ها و «نماد»ها توانایی معرفی مهدویت4 را به عنوان گفتمان غالب در دوران معاصر ایجاب می کند. از جمله کارکردهای بینشی مهدویت4 در بعد فرهنگی - دفاعی عبارتند از: استحکام بخشی و تقویت ایمان و باورهای دینی، به ویژه در مقوله امامت؛ التزام بینشی نسبت به امام زمان4 موثر بر فرهنگ و تقویت روحیه دفاع و پاسخ گویی به شبهه ها و صیانت جامعه از انحراف. کارکرد های ارزشی مهدویت4 نیز عبارتند از: ارزش های اخلاقی و تربیتی موثر بر خودسازی فردی و اجتماعی؛  ارزش های اقتصادی مبنی بر عدالت؛ کاهش نابرابری اقتصادی و برقراری نظام اقتصادی ارزش مدار؛ ارزش های سیاسی و اجتماعی موثر بر ایجاد و تقویت همبستگی اجتماعی و تقویت امید به آینده. از جمله کارکردهای نمادی می توان به نمادهای دیداری، شنیداری و تصویری اشاره کرد که بر گفتمان سازی جدید اسلامی و نهادینه کردن فرهنگ جهانی مهدویت موثرند.

    کلیدواژگان: گفتمان سازی جدید اسلامی، مهدویت، فرهنگ، دفاع
  • مهیار خانی مقدم* صفحات 85-106
    از جمله مطالعات معتنابه در فهم عمیق تر از تاثیر و تاثرهای متون بر یکدیگر؛ «تحلیل ارتباط های پیدا و پنهان» آن هاست. این امر در زمینه مطالعات دینی، زمینه ساز افزایش افق اندیشه ای مخاطب در غنابخشی به نگرش او در مورد خاستگاه الاهی آن متون و آموزه ها است. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی به واکاوی ارتباط های پیدا و پنهان میان «قرآن» و «دعای ندبه»، در جهت تبیین برجسته ترین جلوه های تشابه محتوایی و لفظی آن دو پرداخته است. فرایند اجرایی پژوهش بر خوانش و استخراج ساختار مند مولفه های «متن حاضر» (دعای ندبه) و «متن پنهان» (قرآن) بر مبنای معیارها و الگوهای مطالعات بینامتنی (از رویکردهای مهم در علم نشانه شناسی) استوار است و بر آن اساس، انواع روابط بینامتنی میان دعای ندبه و قرآن کریم، مانند بینامتنی ترکیبی، واژگانی، مضمونی و شخصیت های قرآنی، با ذکرسه نمونه برای هر یک بررسی شده است. نتایج پژوهش گویای آن است که اهل بیت:، همواره بر آموزه های قرآنی (لفظ و محتوا) عنایت داشته و در دعای ندبه نیز امام معصوم علاوه بر الفاظ قرآن کریم، از محتوای آیات بهره های فراوان برده اند.
    کلیدواژگان: قرآن، دعای ندبه، بینامتنی ترکیبی، بینامتنی واژگانی، بینامتنی مضمونی، بینامتنی شخصیت های قرآنی
  • عزالدین رضانژاد، مسلم کامیاب* صفحات 107-131
    «جریان های انحرافی مهدویت» از جمله پرسمان های فربه و اندیشه خیز در عرصه مطالعاتی مهدویت است. با وجود رویکرد فراگیر به مقوله انحرافات مهدویت، کاوش ها در زمینه ترفند عوام فریبی این جریان ها اندک است. شناخت این جریان ها و نحوه رویارویی با آن ها و نهادینه سازی رویکرد پیشگیرانه و مصونیت زایی، از جمله ضرورت های پرداختن به این مقوله است. علاوه بر آن، می توان از پیامدهای منفی اعتقادی مانند فرقه گرایی، هدردادن ظرفیت های جامعه شیعی و تخریب اندیشه نجات گرایانه مهدویت، جلوگیری کرد.
    تحلیل ترفندهای مدعیان با رویکرد عوام فریبی در میان جریان های انحرافی مهدویت در جذب مخاطب؛ مسئله اصلی این نوشتار است که با روش توصیفی - تحلیلی در محدوده تاریخ معاصر (حدود 1789م به بعد) به فرجام رسیده است. بر اساس مستندات موجود، این ترفند در قالب سوء استفاده از مقدسات دینی، مانند دعا نویسی، عریضه، استخاره و استناد به امور غیر قابل اثبات مانند معجزه و خواب و همچنین نسب سازی، لقب سازی و ترویج عالم گریزی صورت پذیرفته است.
    کلیدواژگان: مهدویت، عوام فریبی، جریان های انحرافی، ایران معاصر، عریضه، استخاره، معجره، رویا
  • سعید امیدیان دهنو* صفحات 133-156
    بررسی ترفند های «عثمان بن محمد الخمیس» در آثار مکتوبش در القای شبهه ها در زمینه مهدویت؛ سند این نوشتار است. این مسئله با روش تحلیلی، مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و بر مبنای آثار منتشرشده عثمان الخمیس، به عنوان یکی از نظریه پردازان وهابی، سامان یافته و تلاش شده است با شناخت ترفند های وی در زمینه القای شبهه در حوزه مهدویت؛ زمینه مناسب برای پاسخگویی به شبهه های وی ایجاد گردد. نتیجه این تحقیق، گویای آن است که او موارد ذیل را به عنوان ترفند هایی در القای شبهه ها به کار برده است: استفاده گزینشی از آرای مردود نزد شیعه اثنا عشری، عوام فریبی، سوء استفاده از اختلاف در دیدگاه و عدم انسجام آن ها، تدلیس در عبارات و جمله ها، تقطیع احادیث مجعول و ضعیف و استفاده از این احادیث.
    کلیدواژگان: عثمان الخمیس، ترفندها، شبهه ها، مهدویت، القای شبهه
  • صفحات 158-163
|
  • Mohammad Javad Fallah Pages 5-26

    One of the commandments of the Qur’an to the believers in the verse 200 of Surah Al-e-Imran is the order to the patience” and “endurance” besides “Mosaberah” and “Morabetah”. According to the viewpoint of the scholars, especially the commentators and what is obtained from the infallible Imams’ narrations, there is a difference between patience and Mosaberah, while Mosaberah in the mentioned meaning, is related to Morabetah in meaning. One of the analyzes and meanings which are mentioned in relation to “Morabetah” is the connection to the Imam, which is verified by the Shiite traditions and interpreted as “the obligation of the believers to communicate and connect with the infallible Imam”.
    This article focuses on the above-mentioned verse and talks about the interactive relationship of these two concepts in connection with the Imam of the Time (A.S) with a descriptive-analytic approach, while it analyzes the mentioned meanings and explains the semantic relationship between Mosaberah and Mosaderah. “Mosaberah” means the help, assistance and aid of believers to believers in “patience” and “Morabetha” has a conceptual relation to the synergy and helping one another in the preparation and protection of the Islamic boundaries and the connection and relation with the Imam, especially with regard to the issue of awaiting, which relies on the patience and readiness. This idea derived from the Qur’anic verses refutes the view of those who consider the belief in Mahdism as a personal issue or deny the presence of the Imam (A.S).

    Keywords: : Mosaberah, Morabetah, ethics of the awaiting, the waiting Imam, verse 200 of Surah Al-e-Imran
  • Rouhollah Shakeri Zavardehi, Zoheir Dehghani Arani * Pages 27-57
    It has been over 150 years that Western Orientalists and scholars have become interested in the issue of Mahdism and its place in the Islamic beliefs and have been extensively involved in this field. A look at the works of these Orientalists shows a type of change and evolution in their reports and views over time. Considering some of indications, we can divide the views of Western scholars and writers on Mahdism into four periods. The subject of this research is investigating the process of change in their views in the third period (from 1979-2000 AD). The present paper is an exploratory research and is carried out based on the descriptive-analytic method. After categorizing and mentioning the most important views of the Orientalists in the field of Mahdism in the above-mentioned period, various analyzes and statistics on the type and volume of topics of interest, used sources and some other statistics, such as the nationality of the Orientalists in this period have been provided.
    Keywords: Mahdism, orientalists, the process of view change, Islamic Messianism
  • Allah Bakhsh Roshanravan, Sina Torkashvand * Pages 59-84

    The basis of the present study is the analysis of “Madavi Culture of Defense” and “its function in new Islamic discourse”. The method of research is descriptive-analytic and the findings of the research indicate that Mahdism teachings have a high capacity for global discourse. The cultural-defensive function of Mahdism at various levels- “insights”, “values”, and “symbols”- necessitates the ability to introduce Mahdism as the dominant discourse in contemporary era. Among the insightful functions of Mahdism in the cultural-defensive dimension are: strengthening and reinforcing the faith and religious beliefs, especially in the field of Imamate; the conceptual obligation with regard to Imam of the Time (A.S) influencing the culture and strengthening the spirit of defense, and responding to the doubts and safeguarding the society from deviations. The value functions of Mahdism include: ethical and educational values affecting the individual and social self-determination; economical values based on justice; reduction of economic inequality and establishment of value-centered economic system; political and social values affecting the establishment and reinforcement of social solidarity and foster of hope for future. Among the symbolic functions, we can point to the visual, auditory, and pictorial symbols which affect the new Islamic discourse and institutionalize the global culture of Mahdism.

    Keywords: new Islamic discourse, Mahdism, culture, Defense
  • Mahyar Khani Moghaddam * Pages 85-106
    One of the most considerable studies to understand the impact and impression of texts over each other is “the analysis of apparent and hidden relationships”. This issue in the field of religious studies paves the way for the broadening of the audience’s scope of thinking in favor of enriching his view of Divine origin of those texts and teachings. The present research, with a descriptive-analytic approach, investigates the apparent and hidden relationships between the Qur’an and Nodbeh Prayer in order to explain the most prominent effects of verbal and content similarities. The research process is based on the structured reading and extraction of the components of the “present text” (Nodbeh Prayer) and the “hidden text” (the Qur’an) based on the criteria and patterns of intertextual studies (one of the most important approaches in semiotics). On that basis, the types of intertextual relationships between the Nodbeh Prayer and the Holy Qur’an, such as the hybrid intertextual, lexical, thematic relationships as well as the Qur’an personalities are investigated with three sample notes for each. The results of the research show that the People of the Household always paid attention to the Qur’anic teachings (the words and the content), and in the Nodbeh Prayer, the infallible Imam has benefited greatly from the content of the verses in addition to the words of the Holy Qur’an.
    Keywords: the Qur’an, the Nodbeh Prayer, hybrid intertext, lexical intertext, content intertext, Qur’anic personalities intertext
  • Ezzodeen Rezanezhad, Moslem Kamyab * Pages 107-131
    “Deviated Mahdism Movements” are among the great and thought-arousing questions in the field of Mahdism studies. Despite a widespread approach to the issue of Mahdism deviations, there is little research into the deceitful tricks (strategies) of these movements. Recognizing these movements and how to deal with them and institutionalize a preventive and immunizing approach are among the necessary issues to be addressed in this regard. Additionally, we can prevent the negative religious outcomes such as sectarianism, the dissipation of the capacity of the Shiite society, and the destruction of the salvationist thought of Mahdism.
    Analyzing the tricks (strategies) of the claimants with the approach of deceiving people among the deviated Mahdism movements in attracting the audience is the main issue of this paper which has been carried out with a descriptive-analytic approach in the contemporary history (about 1789 AD and above). According to the available documentation, this trick has been done in the form of abusing religious sanctities, such as prayer writing, humble written request, sortes, and reference to the unproven things such as miracle, dream, and also relativization, nicknames and promotion of escapism.
    Keywords: Mahdism, demagogy, deviated movements, contemporary Iran, humble written request, sortes, miracle, Dream
  • Saeed Omidian * Pages 133-156
    Muhammad bin al-Khamis’s writings are the documents based on which this paper reviews his strategies in inducing doubts in the field of Mahdism. This issue in an analytic manner is organized based on the library studies and published works of Ottoman bin al-Khamis, as one of the Wahhabi theoreticians, and has tried to create an appropriate ground to answer these doubts by recognizing his strategies in inducing suspicions in the field of Mahdism. The results of this research indicate that he has used the following cases as the tricks to induce doubts: selective use of rejected opinions to the Twelvers, demagogy, misuse of disagreements in views and their inconsistency, hypocrisy in the phrases and sentences, the division of the false and weak hadiths and the use of these hadiths.
    Keywords: Othman al-Khamis, Strategies, doubts, Mahdism, inducing doubts