فهرست مطالب

پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی - سال بیست و پنجم شماره 1 (پیاپی 91، بهار 1398)
  • سال بیست و پنجم شماره 1 (پیاپی 91، بهار 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/09/10
  • تعداد عناوین: 6
|
  • یعقوب انتظاری* صفحات 1-25

    تحلیل های صورت گرفته از اقتصاد دانش ایران حکایت از آن دارند که مهم ترین نقطه ضعف اقتصاد ایران شکل نگرفتن فرایند های نوآوری و کارآفرینی نوآورانه برای بهره برداری از دانش و فناوری جدید است. این فرایندها اصولا در چارچوب اکوسیستم های کارآفرینی دانشگاه بنیان شکل می گیرند که در اقتصاد ایران جایگاه شایسته ای ندارند و حتی شناخته شده هم نیستند. بنابراین، هدف مطالعه حاضر بررسی الزامات توسعه اکوسیستم کارآفرینی دانشگاه بنیان در ایران بوده و برای این منظور از روش «مدلسازی ساختاری تفسیری» استفاده شده است. براساس این روش، ابتدا با بررسی ادبیات موضوع و نظرخواهی از کارشناسان ذی صلاح و مدیران و سیاستگذاران ذی ربط، الزامات توسعه اکوسیستم یادشده استخراج و سپس، داده های مورد نیاز برای تحلیل رابطه بین الزامات از طریق تکمیل پرسشنامه ماتریسی (با 20 نفر از کارشناسان و 10 نفر از مدیران) کسب شد. یافته های پژوهش نشان می دهد که توسعه اکوسیستم کارآفرینی دانشگاه بنیان در ایران نیازمند توسعه 15 مولفه این اکوسیستم و چهار مولفه مربوط به زیست بوم آن است؛ فقط توسعه چهار مولفه از مولفه های اکوسیستم (تولید دانش فناورانه، توسعه سرمایه انسانی نوآورانه، پرورش دانشکاران کارآفرینی و ایجاد فرایندهای نوآوری و کارآفرینی دانش بنیان) در اختیار دانشگاه ها هستند. توسعه مولفه های مربوط به زیست بوم (اقتصاد باز و رقابتی، جامعه باز، فرهنگ دانش و حکومتداری خوب) که در توسعه اکوسیستم نقش بنیادی دارند، فقط در اختیار حکومت و دولت هستند.

    کلیدواژگان: دانشگاه کارآفرینی، اکوسیستم کارآفرینی دانش بنیان، اکوسیستم کارآفرینی دانشگاه بنیان، زیست بوم اکوسیستم کارآفرینی دانشگاه بنیان، مدل سازی ساختاری تفسیری
  • صبا امیری*، یوسف محمدی فر، نادر نادری صفحات 27-50

    هدف از این پژوهش شناسایی و اولویت بندی موانع توسعه شرکت های زایشی دانشگاهی با روش ترکیبی (طرح آشیانه ای) در استان کرمانشاه بود. در مرحله کیفی با استفاده از نظریه برخاسته از داده، با نمونه 13 نفری شامل مدیران شرکت های زایشی دانشگاهی و افراد متخصص در استان کرمانشاه و با استفاده از مصاحبه های عمیق نیمه ساختارمند، داده ها گردآوری و نتایج به دست آمده و مدل مستخرج از طریق نمونه ای متشکل از 100 کارشناس ارزیابی شد تا اعتبار درونی پژوهش افزایش یابد. نتیجه این بخش به حذف برخی از مفاهیم و تغییر در گروه بندی برخی دیگر منجر شد. با استفاده از رویکرد ساختی چارمز، به ترتیب اولویت، 9 مقوله به عنوان موانع توسعه شرکت های زایشی دانشگاهی شناسایی شدند. مهم ترین موانع مطرح شده شامل ضعف در تدوین برنامه بازاریابی و توسعه بازار، کمبود سرمایه گذاری و منابع مالی، ضعف در زیرساخت ها و بسترهای قانونی و حمایتی، نبود حمایت کافی از سوی گروه های پشتیبان، ضعیف بودن کار تیمی و مدیریتی، برآوردهای اقتصادی اشتباه، ناهماهنگی با تغییرات فناوری، ضعف در ویژگی های شخصیتی کارآفرینانه و ضعف در خدمات مشاوره ای و آموزشی بود. درنهایت، راهکارهایی برای رفع یا اصلاح موانع پیشنهاد شد.

    کلیدواژگان: اولویت بندی، شرکت زایشی دانشگاهی، موانع توسعه، کرمانشاه
  • محسن چوبداری، ابوالفضل قاسم زاده علیشاهی*، روح اله مهدیون صفحات 51-75

    بیکاری از پیچیده ترین مشکلاتی است که در زمان حاضر وجود دارد و با وجود توجه مسئولان به ایجاد کار، کشور ایران همواره با انبوهی از دانش آموختگان بیکار جویای کار روبه روست، دانش آموختگانی که با تقبل هزینه های هنگفت و صرف وقت چندین ساله تخصص هایی کسب کرده اند. در این خصوص، دانشگاه می تواند از طریق شناسایی و به کارگیری عوامل محیطی، اقتصادی و فرهنگی که ظهور کارآفرینی را آسان می سازند، زمینه مناسب را فراهم آورد. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش تعاملی عوامل فرهنگی و آموزش کارآفرینی بر نیت کارآفرینی دانشجویان انجام شد. روش پژوهش به صورت توصیفی از نوع همبستگی و جامعه آماری شامل کلیه دانشجویان دانشکده های فنی، مهندسی برق و کامپیوتر دانشگاه تبریز بود که 211 دانشجو از طریق نمونه گیری تصادفی ساده انتخاب شدند. برای گردآوری داده ها از پرسشنامه عوامل فرهنگی و نیت کارآفرینی استفاده شد. داده ها با آزمون های آماری همبستگی و رگرسیون سلسله مراتبی تجزیه و تحلیل شدند. نتایج پژوهش نشان داد که بین عوامل فرهنگی (باور به توانایی و مسئولیت پذیری) با نیت کارآفرینی رابطه مثبت و معنادار وجود دارد. بین عامل فرهنگی (باور به توانایی) و آموزش کارآفرینی رابطه مثبت و معنادار مشاهده شد. بین عامل فرهنگی (مسئولیت پذیری) و آموزش کارآفرینی رابطه معنادار مشاهده نشد. از سویی رابطه معنادار بین دو متغیر آموزش کارآفرینی و نیت کارآفرینی وجود داشت. همچنین نتایج نشان داد که عوامل فرهنگی و آموزش کارآفرینی نقش تعاملی را در پیش بینی نیت کارآفرینی دانشجویان ندارند.

    کلیدواژگان: عوامل فرهنگی کارآفرینی، آموزش کارآفرینی، نیت کارآفرینی
  • شادی روحانی*، حمید رحیمیان، عباس عباس پور، صمد بروزیان، غلامرضا گرایی نژاد صفحات 77-95

    پژوهش حاضر با هدف مطالعه تنوع سبد درآمدی در دانشگاه های دولتی ایران به منظور بهبود ثبات و انعطاف پذیری به منابع مالی انجام شد. این مطالعه از نظر هدف کاربردی و بر حسب گردآوری داده ها از نوع همبستگی بود. قلمرو مکانی پژوهش دانشگاه های دولتی جامع و صنعتی سطح یک و دو و قلمرو زمانی آن از سال 1392 تا سال 1397 بود. داده های تابلویی با بهره گیری از گزارش رسمی سازمان برنامه و بودجه کشور، بانک مرکزی و موسسه پژوهش و برنامه ریزی آموزش عالی گردآوری و برای تجزیه و تحلیل از نرم افزار EVeiws و مدل رگرسیون اثرهای ثابت استفاده شد. یافته ها نشان داد که شاخص تنوع درآمدی رابطه معکوس و معناداری با تغییرات درآمد سرانه دانشگاه دارد. از سویی، مدل معیار وابستگی به شهریه با تغییرات درآمد سرانه دانشگاه رابطه معنادار و مستقیم دارد. بررسی یافته های به دست آمده از آزمون فرضیه در دانشگاه های منتخب نشان داد در شرایطی که آموزش عالی ایران همسو با آموزش عالی جهان در سال های اخیر با افزایش هزینه های آموزشی و ناپایداری های اقتصادی روبه رو بوده و بودجه عمومی دولت نیز نتوانسته است پوشش مناسبی برای هزینه های دانشگاهی باشد، دانشگاه های ایرانی در تنوع سبد درآمدی ضعف جدی دارند و به شدت به درآمدهای حاصل از شهریه وابسته هستند. این همه در شرایطی است که ناپایداری های پیش رو و افزایش هزینه های دولت سبب شده است تا دولت دانشگاه را به سوی کسب درآمد از منابع دیگر سوق دهد.

    کلیدواژگان: تنوع بخشی، منابع درآمدی، دانشگاه، ثبات مالی، داده های پانلی
  • نیلوفر نکوزاد، سلیمان احمدی*، محمدعلی حسینی، کامران محمدخانی صفحات 97-122

    سواد سلامت الکترونیکی در برگیرنده علوم میان رشته ای است که تربیت متخصصان کارآزموده و خبره در این حوزه در مراکز آموزش عالی و به منظور حفظ و ارتقای کیفیت زندگی اهمیت بسیاری دارد. هدف از مطالعه حاضر ارائه مدل مفهومی مبتنی بر واکاوی تجارب زیسته متخصصان و صاحبنظران سواد سلامت الکترونیکی در ارتقای سواد سلامت الکترونیکی دانشجویان علوم پزشکی بود که با توجه به رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی طراحی و اجرا شد. مشارکت کنندگان 15 صاحبنظر از اعضای هیئت علمی دانشگاه های ایران و بین المللی بودند که با روش نمونه گیری مبتنی بر هدف از نوع گلوله برفی انتخاب شدند. ابزار پژوهش مصاحبه عمیق و نیمه ساختار یافته بود. داده ها با استفاده از روش هفت مرحله ای کلایزی تجزیه و تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که تحلیل داده های مصاحبه به ایجاد 4 مقوله اصلی شامل فراسواد، عوامل فردی، عوامل فنی- اجتماعی و حرفه ای گری در فضای دیجیتال و الکترونیکی و 21 مقوله فرعی انجامید. نتایج نشان داد که تاکید بر توانمندسازی دانشجویان در قالب مقوله های یافت شده، ارتقای سواد سلامت الکترونیکی دانشجویان علوم پزشکی را در پی خواهد داشت. در انتها پیش بایسته های اجرایی مدل پیشنهاد شد.

    کلیدواژگان: سواد سلامت الکترونیکی، تجربه های زیسته، دانشجویان علوم پزشکی، آموزش عالی
  • زهرا وقاری زمهریر*، مرتضی کرمی، حسین جعفرثانی صفحات 123-147

    امروزه، با توجه به اهمیت تمرکززدایی و گسترش برنامه درسی دانشگاه محور بیشتر تصمیمات مربوط به طراحی، اجرا، ارزشیابی، تغییر و بازنگری برنامه های درسی در دانشگاه ها اخذ می شود. از آنجا که بخشنامه اجرایی واگذاری اختیارات بازنگری برنامه های درسی به دانشگاه ها سبب تغییر بخش زیادی از برنامه های درسی شده و هر تغییر برای اجرا ممکن است با دشواری هایی مواجه باشد، پژوهش حاضر با هدف شناسایی چالش های اجرای برنامه های درسی بازنگری شده با روش مطالعه موردی انجام شد. داده ها از طریق مصاحبه نیمه ساختاریافته با 10 نفر از مدیران گروه های آموزشی دانشگاه فردوسی مشهد با روش نمونه گیری هدفمند جمع آوری شد. بر اساس یافته های به دست آمده، چالش های تغییر و اجرای برنامه درسی در دو مقوله کلی چالش های مربوط به فرایند بازنگری برنامه درسی و چالش های مربوط به فرایند اجرای تغییرات قرار می گیرد. در مقوله چالش های فرایند بازنگری، اختیار محدود گروه های آموزشی، عدم پیش بینی امکان ایجاد تغییرات جزئی و متوسط در برنامه درسی، انجام دادن مطالعات پشتیبان، نبود سواد برنامه درسی اعضای هیئت علمی و مشخص نبودن انتظارات و در مقوله چالش های فرایند اجرا، مقاومت در برابر تغییر و نداشتن انگیزه کافی برای مشارکت در اجرا، نحوه ارائه دروس، کمبود فضا، زمان و امکانات آموزشی، کمبود نیروی انسانی، نبود سازوکار نظارت بر حسن اجرا و حمایت از تغییرات و اجرای آن به عنوان مهم ترین چالش ها شناسایی شدند.

    کلیدواژگان: اجرا، بازنگری، برنامه درسی آموزش عالی
|
  • Yaghoub Entezari* Pages 1-25

    The analysis of Iran's knowledge economy suggests that the main weakness of the Iranian economy is the lack of processes of innovation and innovative entrepreneurship for the exploitation of new knowledge and technology. These processes fundamentally formed in the knowledge-based entrepreneurship ecosystems that did not developed in Iran economy and has not even known. Therefore, the purpose of this paper was to analyze development requirements of university–based entrepreneurship ecosystem in Iran. For this purpose, interpretative structural modeling was used. The use of this method requires identifying the components of the ecosystem based on the literature of the subject and the consideration of the relevant experts and relevant managers and policy makers to explain the relationship between them. Then, the required data needed to analyze the relationship between the requirements were obtained by completing the matrix questionnaire through survey with 20 experts and 10 managers. The research findings indicated that the development of university–based entrepreneurship ecosystem in Iran requires the development of 15 components of this ecosystem and 4 components related to its ecology. Only the development of four components of ecosystem including, the production of technological knowledge and innovative human capital, and the development of entrepreneurship knowledge workers, the creation of knowledge-based entrepreneurship processes are available at the universities. Developing components of the ecology of ecosystems including, open and competitive economy, open society, knowledge culture, and good governance that play a fundamental role in the development of the ecosystem, are only available to the government.

    Keywords: Entrepreneurship University, Knowledge-based Entrepreneurship Ecosystem, University- Based Entrepreneurship Ecosystem, Interpretative Structural Modeling
  • Saba Amira*, Yousef Mohammadifar, Nader Naderi Pages 27-50

    The purpose of this research was to identify and prioritize the barriers to the development of academics’ spin-off companies by using a mixed method in Kermanshah province. In the qualitative stage, using a grounded theory, a sample of 13 people consisting of managers of the academics’ spin-off companies and Kermanshah specialists. Data were gathered through semi-structured interviews. To increase the internal validity of the research, the results and the extracted model, were evaluated through a sample of 100 experts. The result of this section has led to the elimination of some concepts and changes in the classification of others. Using Charmaz's constructive approach, the research results identified and prioritized nine barriers in development of academics’ spin-off companies. The most important barriers included weaknesses in marketing plan and market development, lack of investment and financial resources, weaknesses in infrastructure and legal and support infrastructure, lack of adequate support from support groups, teamwork and management weaknesses, miscalculating economic estimates, inconsistencies with technological changes, weakness in entrepreneurial personality traits, and weakness of consulting and training services. Finally, solutions were proposed for elimination and correction of barriers.

    Keywords: Prioritization, Academics’ Spin-off company, Barriers to the development, Kermanshah
  • Mohsen Choubdari, Abolfazl Ghasemzadeh Alishahi*, Rouhollah Mahdiuon Pages 51-75

    Unemployment is one of the most complex problems in the present time.  Despite the authorities’ concern for creating jobs, Iran always has suffered from a large number of unemployed and job-seeking graduates.  Graduates who specialized in high costs and spent many years for their specialization. Universities can provide the basis for this by identifying and using environmental, economic, and cultural factors that facilitate entrepreneurship. This study was conducted with the aim of examining the interactive role of cultural factors and entrepreneurship education on the students′ entrepreneurial intention. The method used in this study was a descriptive correlational type and the population included all the students at the faculties of Electrical and Computer Engineering at Tabriz University from which 211 students were selected using stratified random sampling. The cultural factors and entrepreneurship intention questionnaires were used to gather data. The correlation and hierarchical regression were used to analyze the data. The results showed a significant positive correlation between cultural factors (responsibility and capability belief) and intention (p < .05). Findings indicated a significant positive correlation between capability belief and intention. However, there was no significant correlation between cultural factor (responsibility) and entrepreneurship education (p <</span> .05). On the other hand, there was a significant correlation between the two variables of entrepreneurship education and entrepreneurship intention (p = .001, r = .76).  In addition, the result showed that the cultural factors and entrepreneurship education did not play any integrative role in the prediction of the students’ entrepreneurship intention (p <</span> .05).

    Keywords: Cultural factors, Entrepreneurship education, Entrepreneurship intention
  • Shadi Rouhani*, Hamid Rahimian, Abass Abbas Pour, Samad Borzooian, Ghlamreza Geraee Nejad Pages 77-95

    The purpose of present study was to investigate revenue diversification among Iranian public universities in order to improve the stability and flexibility of financial resources. A quantitative practical correlational research design was utilized for this study. The spatial scope of research was one and two level comprehensive public and industrial public universities during 2013-2018. Data were gathered using official reports from Plan and Budget Organization, Iran Central Bank and Institute for Research and Planning for Higher Education. Data were analyzed by Eviews software and fixed effect model.  Results indicated that income diversity index had a significant inverse relationship with changes of per capita income. On the other hand, tuition criterion model has a significant and direct relationship with university income per capita. In addition, results illustrated that Iran`s higher education align with world higher education has faced economic instability and public budget has not met the financial requirements of the universities. There is a serious weakness in revenue diversification and high level of dependency on tuition income among public universities. This is all in the conditions that increase government spending  and future instability have caused the government  to direct university to make money from other sources.

    Keywords: Diversification, Revenue sources, University, Financial stability, Panel data
  • Nilufar Nekuzad, Soleiman Ahmady*, Mohammadali Hosseini, Kamran Mohamadkhani Pages 97-122

    Electronic health literacy is as an interdisciplinary science. It is important to train highly qualified and experienced professionals in higher education in order to maintain and improve the quality of life.  The aim of this research was to present a conceptual model based on the living experiences of e-health literacy professionals to promote e-health literacy among medical sciences students. The research was carried out in a qualitative approach and a phenomenological method. Participants were 15 Iranian and international faculty members who were selected through purposeful and snowball sampling. A semi-structured and in-depth interviews were used to collect data. Data were analyzed using Colaizzi's analysis method. The research results showed the four main themes including “meta-literacy, individual factors, socio-technical factors and professionalism in digital electronic space”, and twenty-one sub themes. The results indicated that the emphasis on empowering students in the categories found would lead to the promotion of electronic health literacy among medical students. At the end of the article, implementation prerequisite were recommended.

    Keywords: E- health literacy, Lived experiences, Medical students, Higher education
  • Zahra Vaghari Zamharir*, Morteza Karami, Hossein Jafari Sani Pages 123-147

    Due to the importance of decentralization and the development of university based curriculum, most decisions regarding the design, implementation, evaluation, modification, and review of curricula are made by universities. Since delegation of Implementation Circular Curriculum Revision to universities has changed a large part of the curricula, and since any changes may be difficult, the present case study aimed to identify the challenges of implementing revision of curricula. Using purposeful sampling, semi-structured interviews with 10 administrators at various departments of Ferdowsi University of Mashhad were conducted. Based on the findings, the challenges of changing and implementing the curriculum are divided into two general categories of revision of curriculum, and the implementation processes. The challenges of revision process included limited authority of academic departments, inability to predict the possibility of making moderate and minor changes in the curriculum, performing support studies, unclear expectations and lack of curriculum literacy among faculty members. The challenges of implementation process included resistance to change, lack of sufficient motivation to participate in implementation, how to present lessons, shortage of space, time and educational facilities, shortage of human resources,, lack of monitoring mechanism for good implementation, and lack of support for change and implementation.

    Keywords: Implementation, Review, Higher education curriculum