فهرست مطالب

راهبرد اقتصادی - پیاپی 27 (زمستان 1397)
  • پیاپی 27 (زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1397/11/23
  • تعداد عناوین: 6
|
  • یدالله دادگر، ویدا ورهرامی*، شعله محمدی صفحات 5-26

    از جمله اهداف سند چشم انداز بیست ساله ارتقا کیفیت زندگی افراد جامعه است. این هدف در واقع اشاره به بهبود شرایط رفاه همگانی دارد. این شرایط رفاهی شامل وضعیت بهداشت همگانی، قدرت خرید،آموزش عمومی و... است. یکی دیگر از اهداف سند مذکور، حرکت به سمت اقتصاد دانش بنیان از طریق توسعه صادرات محصولات دانش بنیان و نیز کاهش وابستگی به صادرات نفت می باشد. یکی از مهم ترین راهکار ها برای حرکت به سمت چنین اقتصادی، تقویت و تحریک نوآوری است. بررسی وضعیت نوآوری و رفاه و برنامه ریزی برای بهبود آنها، طبق اهداف سند چشم انداز بیست ساله از موضوعاتی است که در این مقاله به آن پرداخته شده است. شاخص توسعه انسانی به عنوان پراکسی رفاه به کار رفته است و سهم مخارج تحقیق و توسعه از تولید ناخالص داخلی، سهم سرمایه گذاری مستقیم خارجی از تولید ناخالص داخلی و سهم صادرات تکنولوژی برتر از تولید ناخالص داخلی و نیز درجه باز بودن اقتصاد به عنوان متغیرهای معرف نوآوری، انتخاب شده اند. سپس اثر این متغیرها بر رفاه در قالب یک الگو پانل دیتا برای کشورهای منتخب بررسی شده است. کشورهای منتخب در واقع رقبای ایران در سند چشم انداز بیست ساله هستند. بر اساس نتایج این مطالعه، پیشنهاد شده که در ایران برای بهبود رفاه از کانال ارتقا نوآوری ، از جذب سرمایه گذاری مستقیم خارجی استفاده شود.

    کلیدواژگان: شاخص توسعه انسانی، نوآوری، سند چشم انداز، صادرات تکنولوژی برتر
  • رضا رنجبر، ایمان باستانی فر*، محمد رضا حیدری صفحات 27-67

    در ادبیات جهانی چندین مفهوم در قرابت معنایی با اقتصاد مقاومتی وجود دارد که مهم‌ترین این مفاهیم شامل؛ تاب‌آوری اقتصادی، آسیب‌پذیری اقتصادی، همبستگی اقتصادی، ثبات اقتصاد کلان و ضدشکنندگی اقتصادی است. در این پژوهش، با بررسی این مفاهیم، بررسی و تبیین ارتباط آن‌ها با اقتصاد مقاومتی و سیاست‌های اقتصاد مقاومتی، شاخص مقاومت در نظام بانکداری اسلامی استخراج شده است تا مقاومت در نظام بانکداری اسلامی، از یک واژه مفهومی و نظری به سمت یک الگوی کاربری و کمی پذیر در ادبیات سیاست گذاری برای یک کشور اسلامی مورد استفاده قرار گیرد. برای شاخصسازی در خصوص مقاومت از روش سازمان همکاری‌های اقتصادی و توسعه (OECD) که یک روشی ده مرحله ای جهت طراحی و برآورد شاخص‌های ترکیبی است، استفاده شده است. بر این اساس، مولفه‌های شش‌گانه استخراج شده مقاومت شامل، عدالت اقتصادی، مردم‌محوری، دانش‌بنیانی، فرهنگ جهادی، برون‌گرایی و درون‌زایی، شاخص ترکیبی مقاومت بانکداری اسلامی با دو روش وزن‌دهی یکسان و وزن‌دهی غیر یکسان بر اساس نرم افزار اکسپرت چویس محاسبه و میزان مقاومت بانکی و نوسانات آن در کشور براساس شاخص ترکیبی مذکور در طول برنامه‌های اول تا پنجم توسعه اندازه‌گیری شده است. نتایج به‌دست آمده نشان می‌دهد که براساس شاخص طراحی شده بیشترین و کمترین مقاومت در نظام بانکی کشور مربوط به برنامه‌های پنجم و برنامه اول توسعه و بیشترین و کمترین میزان نوسان مقاومت بانکی مربوط به برنامه های اول توسعه و برنامه چهارم توسعه است.

    کلیدواژگان: اقتصاد مقاومتی، بانکداری مقاومتی، شاخص ترکیبی
  • سعید ودادی کلانتر*، امیر علی سیف الدین، احمد حاجی نژاد صفحات 65-94

    در این پژوهش پس از مرور تاریخچه دو خط لوله تاپی و صلح و همچنین بررسی شرایط بازار انرژی بخصوص گاز طبیعی در دو کشور هند و پاکستان، رفتار این دو کشور در قبال دو خط لوله تاپی و صلح با رویکر نظریه بازی ها مورد تحلیل قرار گرفته است. در این بخش با در نظر گرفتن درآمد حاصل از واردات گاز طبیعی و هزینه های ناشی از آن اعم از هزینه های اقتصادی و سیاسی برای دو کشور هند و پاکستان، با اتخاذ یک بازی تک مرحله ای و ترتیبی با اطلاعات کامل، رفتار استراتژیک این دو کشور در قبال خط لوله تاپی و صلح مدل شده است. نتیجه نهایی مدل بدین گونه است که انتخاب هر دو خط لوله تاپی و صلح برای دو کشور هند و پاکستان نقطه تعادلی بازی است. این دو کشور در سال های آتی نیاز بسیار زیادی به گاز طبیعی برای ایجاد رشد اقتصادی و تامین تقاضای داخلی خود دارند. هند به‌عنوان یکی از پنج قدرت نوظهور در عرصه اقتصاد بین‌المللی و عضو گروه بریکس نیاز زیادی به حامل-های انرژی فسیلی به خصوص گاز طبیعی دارد. فاصله بین عرضه و تقاضای گاز طبیعی در کشور پاکستان براساس برآورد موسسه مطالعات نفت آن کشور در سال 2020 حدود 40 میلیارد متر مکعب است که این موضوع با نتیجه مدل مبنی بر انتخاب هر دو خط لوله صلح و تاپی نیز همخوانی دارد. علی رغم اینکه دولت های غربی بالاخص ایالات متحده آمریکا از خط لوله صلح حمایت نکرده و هزینه هایی سیاسی را هم به دو کشور هند و پاکستان به این مناسبت تحمیل می کنند، اما با احتساب این هزینه های سیاسی باز هم خط لوله صلح گزینه جدی تامین گاز طبیعی این دو کشور خواهد بود؛ لذا جمهوری اسلامی می بایست با تاکید غلبه اقتصادی خط لوله صلح بر هزینه های سیاسی آن مانع از هژمونی رسانه ای کشورهای غربی در این زمینه شود.

    کلیدواژگان: خط لوله تاپی و صلح، هند و پاکستان، نظریه بازی ها، گاز طبیعی
  • عباس شاکری*، رمضانعلی مروی، امیراحمد ذوالفقاری صفحات 95-133

    گرچه قرارداد مشارکت در ادبیات نظری بانکداری اسلامی مورد تاکید قرار گرفته و به عنوان یکی از وجوه ممیزه اصلی بانکداری اسلامی و بانکداری متعارف معرفی شده است، اما در اجرا بانکهای اسلامی کمتر به استفاده از این نوع قرارداد تمایل نشان داده‌اند. این تحقیق با روش استنتاجی و با مطالعه کتابخانه‌ای- اسنادی سعی نموده ابتدا وضعیت اجرای قرارداد مشارکت در نظام بانکی ایران را بررسی نماید. سپس، با استفاده از رویکرد سیستمی و مبتنی بر سازوکارهای انگیزشی مدلی مفهومی جهت اجرای صحیح قرارداد مشارکت ارائه نموده و با استفاده از نظریه بازی‌ها اثربخشی این مدل مفهومی در اجرای صحیح قرارداد مشارکت را تحلیل کرده است. ویژگی مهم مدل مفهومی ارائه شده در این تحقیق توجه به ظرفیت محیط قرارداد در اجرای صحیح قرارداد مشارکت و جهت‌دهی انگیزه‌های مادی عوامل در راستای اجرای صحیح قرارداد می‌باشد.

    کلیدواژگان: قرارداد مشارکت، نگرش سیستمی، تسهیل گران سیستمی، انگیزه ها، محیط قرارداد، نظریه بازی ها
  • حسین صمصامی*، محمد اخباری صفحات 135-166

    هدف مقاله حاضر ارزیابی نظری و تجربی دو رویکرد معطوف به فرایند خلق پول یعنی درون‌زایی و برون‌زایی خلق پول است. پس از بررسی ادبیات موضوع، به منظور ارزیابی رابطه علیت بین سه متغیر پولی (پایه پولی، تسهیلات بانکی و سپرده‌های بانکی)، مدل‌های VAR و VECM به همراه مدل کوتاه‌مدت تودا و یاماموتو (1995) با استفاده از داده‌های ماهانه طی دوره 1379 تا مرداد 1398 برای اقتصاد ایران برآورد می‌شوند. نتایج برآوردها حاکی از تایید درون‌زایی پول در اقتصاد ایران است. به طور خاص نشان داده می شود که در بلندمدت تسهیلات بانکی عامل تعیین‌کننده تحولات پایه پولی است و نه بالعکس و در کوتاه‌مدت رابطه بین این دو متغیر دوطرفه می‌باشد. با توجه به یافته‌‌های مقاله حاضر ضروری است سیاست‌گذار پولی و نهاد ناظر بر فعالیت‌های بانکی به واسطه توانایی بانک‌ها در خلق اعتبار، نقش بسیار فعالی در نظارت بر نحوه خلق و مصرف منابع پولی بانک‌ها داشته باشند و برای این منظور لازم است بازنگری در استقلال بانک‌ها در مصرف منابع مالی صورت گیرد.

    کلیدواژگان: درون زایی پول، سپرده های بانکی، تسهیلات بانکی
  • ابوتراب علیرضایی*، علیرضا خسروزاده، رضا تهرانی، غلامرضا هاشم زاده خوراسگانی صفحات 167-211

    سوال اساسی این مطالعه عبارت است از اینکه «کنترل عوامل اقتصاد کلان چگونه و تا چه حد می تواند در مدیریت ریسک سرمایه گذاری در صنعت پتروشیمی، موثر باشند؟». در راستای پاسخ گویی به این سوال، به بررسی اثرات مهمترین عوامل اقتصادی اثرگذار بر صنعت پتروشیمی فعال در بازار سهام تهران، به عنوان یکی از مهمترین پایگاه های اطلاع رسانی در زمینه حجم سرمایه گذاری ها در این بخش از اقتصاد ایران پرداخته و در این مسیر با توجه به حقایق و شواهد آشکار شده اقتصاد کشور، تحلیل امکان سنجی قابلیت عملیاتی سازی و ارائه تحلیل های کمی، مرور مهمترین مطالعات موجود و بررسی آمارهای رسمی انتشار یافته برگزیده شده اند، سعی در شناسایی مهمترین متغیرهای اقتصاد کلان موثر بر ریسک سرمایه گذاری در این صنعت پرداخته شده است. در این راستا، از یک رهیافت آماری نوین که مبتنی بر رویکرد حافظه بلندمدت باشد (الگوی غیرخطی واریانس ناهمسان شرطی مبتنی بر رویکرد حافظه بلندمدت یا FIGARCH)، استفاده گردید. به همین منظور با استفاده از داده های سری زمانی ماهانه طی دوره زمانی آذرماه 1387 لغایت آبان ماه 1397 به برآورد الگوهای بهینه تحقیق پرداخته شد. نتایج بدست آمده از این پژوهش ضمن تایید وجود ارتباط معنادار و مبتنی بر تئوری های اقتصادی- مالی میان عوامل اقتصادی و ریسک سرمایه گذاری در صنعت پتروشیمی، بر نقش پررنگ تر متغیرهای نرخ ارز و نرخ تورم در قیاس با سایر متغیرهای تحقیق در امر کنترل ریسک سرمایه گذاری در صنعت پتروشیمی را تاکید نموده و آثار تغییرات قیمت نفت و درجه باز بودن اقتصادی در تبیین رفتار ریسک سرمایه گذاری در این صنعت را در درجه بعدی اهمیت قرار می دهند.

    کلیدواژگان: سرمایه گذاری، مدیریت ریسک، عوامل اقتصاد کلان، رویکرد حافظه بلندمدت، مدل FIGARCH
|
  • yadollah dadgar, Vida Varahrami*, sholeh mohammadi Pages 5-26

    One goal of the Iranian Vision Document is to advocate for improvement in the quality of life of Iranians. This improvement majorly includes enhancing public health, public education, purchasing power etc. Another goal of this document is to move towards a more innovative economy through exporting knowledge-based products and declining the dependency to the export of crude oil. Toachieve these goals, innovation should receive adequate support. This paper analyses the current relationship between innovation and welfare in Iran and its nominated competitor countries, mostly located in the Southwest Asia, in the Vision Document. HDI was applied as a proxy for welfare. The share of R&D of GDP, the share of FDI of GDP and portion of high-technology exports in GDP were the selected variables to indicate innovation. The results of this study showed the effectiveness of FDI in improving the welfare and quality of life.

    Keywords: Human Development Index, Innovation, Iranian vision document, High Technology Exports
  • reza ranjbar, iman bastanifar*, Mohammad Reza Heidari Pages 27-67

    There are several concepts in the global literature on the semantic relationship with a Resilience economy, the most important of which are Economic Resilience, Economic Vulnerability, Economic Solidarity, Macroeconomic Stability, and Economic Fragility. In this research, by examining these concepts, examining and explaining their relation to Resilience Economy and Resilience Economy policies, the index of Resilience in the Islamic banking system has been extracted so that the Resilience in the Islamic banking system, from a conceptual and theoretical term used as a practical model for an Islamic country. For resistance indexing, the Organization for Economic Co-operation and Development (OECD), a ten-step method for designing and estimating composite indices, has been used. Based on six components of Resilience, including economic justice, populism, knowledge base, jihadist culture, extraversion and endogeny, the combination of Islamic banking resistance index with two weighted and non-identical weighting methods based on Expert Choice software and bank resistance and Its fluctuations in the country have been measured on the basis of the aforementioned combined index during the first to fifth development plans. The results show that according to the designed index, the highest and the lowest resistance in the banking system are related to the Fifth and First Development Plans and the highest and the lowest Resilience fluctuations are related to the First Development and the Fourth Development Plans.

    Keywords: Resilience Economy, Resilience Banking, Composite Index
  • saeed vedadi kalantar*, amir ali saifoddin, ahmad hajinezhad Pages 65-94

    In this research, after reviewing the history of the two pipelines of TAPI and IPI, and examining the conditions of the energy market, especially natural gas in both India and Pakistan, the behavior of these two countries has been analyzed in relation to the two pipelines of TAPI and IPI with the game theory approach. In this section, taking into account the income from natural gas imports and its costs, both economic and political, for both India and Pakistan, by adopting a single-stage, sequential game with complete information, the strategic behavior of the two countries concerning the TAPI and IPI pipeline has been modeled. The final result was explained using the maximin principle and the result of the model is that the choice of both pipelines, TAPI and IPI, for both India and Pakistan is the point of equilibrium. In the coming years, these two countries will need a lot of natural gas to generate economic growth and domestic demand. India, as one of the five emerging economies in the international economy and member of the BRICS group, needs a lot of fossil energy carriers, especially natural gas. The gap between the supply and demand of natural gas in Pakistan is estimated at 40 billion cubic meters in 2020 according to the country's Institute for Petroleum Studies, which is consistent with the model of the choice of both TAPI and IPI pipelines. Another important feature of IPI is its stability in the long time, which can resolve the need for India and Pakistan over the years. Despite the fact that the Western governments, especially the United States, did not support the IPI pipeline and impose political costs on both countries of India and Pakistan, but taking into account these political costs, the IPI pipeline will be a serious option for supplying natural gas for these two countries; Therefore, the Islamic Republic of Iran should stop the Media hegemony of the Western countries by emphasizing the economic overcoming of the IPI pipeline over its political costs.

    Keywords: TAPI, IPI pipelines, India, Pakistan, Theory of games, Natural gas
  • Abbas Shakeri*, Ramezanali Marvi, Amirahmad Zolfaghari Pages 95-133

    While PLS contract is one of the main components of Islamic banks in the Islamic Banking literature, it is not welcomed enough by them in practice. This paper through Deduction research method, tries to critically review the current situation of PLS implementation in Iranian banking system and then Suggests a conceptual and incentive-compatible model based on systemic approach in order to fill the gap between theory and practice. we examine the effectiveness of this .model using game theory.

    Keywords: PLS contract, Systemic Approach, Systemic Facilitators, Contract Environment, Game Theory
  • hossein samsami*, mohammad akhbari Pages 135-166

    The aim of this paper is to assess –on both theoretical and empirical grounds–the two main views regarding the money creation process, namely the endogenous and exogenous money approaches. After analysing the main issues and the related empirical literature, we will apply a VAR and VECM methodology to the Iran in the period 1379-1398 to assess the causal relationship between a number of critical variables that are supposed to determine the money supply, i.e., the monetary base, bank deposits and bank loans. The empirical analysis carried out supports the endogenous money approach.

    Keywords: money endogenity, base money, credit
  • Alireza Khosrowzadeh, Aboutorab Alirezaei*, Reza Tehrani, Gholamreza Hashemzadeh Khourasgani Pages 167-211

    The basic question of this study is how and how much controlling the macroeconomic factors can be effective in managing the risk of petrochemical industry investments. To respond, the impacts of the most important economic factors, affecting the active petrochemical industry in the Tehran stock market (as one of the most important Informational databases in the case of Iranian economy), are examined with considering the revealed facts and evidences of the country's economy, feasibility of study, operational capability, quantitative analysis, literature review, and published official statistics. In this way, it has been attempted to identify the most important macroeconomic variables affecting the investment risk in the petrochemical industry. In this regard, a new statistical method, based on the long-term memory approach (a nonlinear long-term memory conditional heteroscedasticity (FIGARCH)), has been applied. For this purpose, the optimal patterns were estimated by using the monthly time series data during the period from November 2008 to October 2018. The results of the study, in addition to confirm the existence of a significant relationship based on economic-financial theories between economic factors and investment risk in the petrochemical industry, emphasize on the more critical role of both the exchange and inflation rates variables in comparison with other variables of the research in order to managing investment risks in the petrochemical industry. Furthermore, the effects of oil price and the openness degree of the economy are the other significant macroeconomic variables in determining the risk behavior of investing in this industry.

    Keywords: Investment, Risk Management, Macroeconomic Variables, Long-Term Memory, FIGARCH