فهرست مطالب

اسلام و مطالعات اجتماعی - سال هفتم شماره 3 (زمستان 1398)
  • سال هفتم شماره 3 (زمستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/10/01
  • تعداد عناوین: 7
|
  • داود رحیمی سجاسی*، محسن دیبایی صابر صفحات 8-23

    انقلاب اسلامی در شرایطی به وقوع پیوست که قدرت های جهانی با داعیه نظم جهانی و در قالب مفاهیم جهانی شدن و دهکده جهانی به دنبال تسلط بر جهان بودند. غایت جهانی و مخاطب عام این انقلاب که با تاسی به گزاره های دینی عموم مردم و بشریت بود، نقطه تعارض این حرکت با امپریالیسم جهانی و نظام سلطه بود. انقلاب ایران که مدعای ایدئولوژیک و فرهنگی مبتنی بر اسلام داشت، بدون بازتولید چارچوب های تئوریک لازم در ابعاد نرم افزاری به این مهم نخواهد رسید. بنابراین تولید علوم انسانی اسلامی به مثابه نرم افزار جهان اسلام در رشته های مختلف موتور محرکه این انقلاب تلقی می شود. حوزه های علمیه به عنوان متولیان علوم اسلامی بعد از انقلاب اسلامی ظرفیت های بالقوه جهت تحقق این مهم دارند. در نوشتار حاضر پرسش محوری ما این است که چه نسبتی بین حوزه های علمیه و علوم انسانی اسلامی برقرار است و انقلاب اسلامی چگونه شرایط مطلوب را محقق کرده است؟ یافته های تحقیق دال بر آن است که انقلاب اسلامی تولید علوم انسانی اسلامی را از امکان به ضرورت تبدیل کرده است و همچنین تولید و تاسیس این علوم بالاصاله بر عهده حوزه های علمیه است؛ اگرچه این مدعا نافی رسالت دانشجویان متعهد و آشنا به علوم انسانی نیست. روش تحقیق در نوشتار حاضر، روش تحلیلی توصیفی و جمع آوری داده ها نیز اسنادی است.

    کلیدواژگان: انقلاب اسلامی، حوزه های علمیه، علوم انسانی اسلامی، امپریالیسم
  • ابراهیم محمدزاده مزینان، جواد غلامی، محمد جواد عنایتی راد* صفحات 24-47

    امام خمینی بی هیچ تردید، حقیقتی زنده است. پویایی، ماندگاری و مرزناپذیری این حقیقت نیز بی هیچ گمانی ریشه در هویت اسلامی آن دارد. هدف این مقاله پاسخ به این پرسش است که بر اساس تفکرات امام خمینی، اندیشه های اجتماعی ایشان در حاکمیت اسلام، عرصه های اجتماعی و اداره جامعه چگونه نمود داشته است؛ بنابراین با روش کتابخانه ای و با استناد به سخنان ایشان، ارزش ها، سمبل ها و نشانه های اجتماعی در ساختارها که مهمترین آن ساختار نهاد حکومت است، استخراج و نتیجه نهایی حاصل خواهد شد. بر اساس یافته های پژوهش، انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی دین را وارد عرصه اجتماع و حکومت کرد و ارزشهای دینی و انسانی را احیا نمود. ویژگی بارز اندیشه های امام خمینی هویت دینی آن است. انقلاب اسلامی با پشتوانه باورهایی که امام خمینی آن عقاید و باورها را از متن منابع اسلامی به گستره جامعه کشانید و عملی کرد، به وقوع پیوست. درحقیقت احیاگر بزرگ معاصر توانست با ارائه مکتب اجتماعی اسلام، خط بطلانی بر همه تلاش های فرهنگی و سیاسی دشمنان اسلام در طول یک قرن و نیم گذشته کشید که سعی کرده بودند اسلام را به کلی از عرصه زندگی جامعه بیرون برانند.

    کلیدواژگان: امام خمینی، عدالت، ارزشها، تفکرات، اجتماعی
  • احمد محمدی فرد، سمیه قجری، رضا اسفندیاری* صفحات 48-78

    هدف این پژوهش، شناسایی و اولویت بندی عوامل موثر بر سرمایه اجتماعی بر اساس مفاهیم قرآن کریم از دیدگاه خبرگان دانشگاه قرآن و حدیث قم است. جامعه و نمونه آماری پژوهش حاضر را برخی مدیران دانشگاه قرآن و حدیث قم تشکیل داده اند. پژوهش به روش داده بنیاد انجام شده است. در مبانی نظری پژوهش حاضر، به بحث در مورد سرمایه اجتماعی، عناصر تشکیل دهنده سرمایه اجتماعی و مقوله و زیرمقوله سرمایه اجتماعی پرداخته شده و برای رسیدن به مقوله های سرمایه اجتماعی با خبرگان دانشگاه قرآن و حدیث قم مصاحبه صورت گرفته و پس از سه مرحله کدگذاری مفاهیم مورد نظر مشخص گردیده است. نتایج به دست آمده نشان می دهد مهم ترین عوامل موثر بر سرمایه اجتماعی در بین عوامل بیان شده در این پژوهش، به ترتیب شامل حسن ظن عمومی در جامعه، اعتماد اجتماعی، اخوت و برادری، انفاق و بخشش، مشورت با دیگران، اصلاح گری اجتماعی، ارتباطات اجتماعی، همبستگی اجتماعی و همکاری و تعاون است

    کلیدواژگان: سرمایه اجتماعی، اعتماد اجتماعی، همکاری اجتماعی، ارتباطات اجتماعی و مفاهیم قرآن
  • سید محمدحسین هاشمیان*، منیره بصیرتی صفحات 79-107

    در این مقاله با رویکرد روش شناسی تحلیلی تلاش شده پس از تبیین نظریه انتقادی صنعت فرهنگ آدورنو و تعریف اصطلاحات مرتبط با آن از قبیل فردیت و سلطه و بیان ویژگی های موسیقی عامه پسند از نظر وی از جمله استانداردشدن و فردیت مجازی، نگرش انتقادی وی راجع به هنر مدرن که عامه پسند بوده و از محتوا تهی است، تشریح گردد. سپس ضمن توضیح تغییر سبک مداحی های اخیر از سنتی به پاپ این موضوع با موسیقی عامه پسند مقایسه شده و به دو فرضیه وجود و عدم وجود رابطه بین مداحی سبک جدید و صنعت فرهنگ پاسخ داده شده و در پایان نیز راهکارهایی برای آسیب زدایی از مداحی، مانند آموزشی (آموزش به مداحان، مبلغان و مدیران)، پژوهشی (شامل تامین منبع علمی و تاریخی معتبر، تامین شعر و کتاب ها و نشریات آموزشی مناسب، مرزبندی دقیق اشکالات و تبیین مستمر آسیب ها، تبیین شاخص های هئیت های مطلوب)، نظارتی، حمایتی و تبلیغاتی ارائه شده است

    کلیدواژگان: صنعت فرهنگ، فردیت مجازی، سلطه، هنر عامه، مداحی
  • احمد شفازاده، محمدرضا ضمیری*، محمد علی حسینی صفحات 108-135

    اسلام دینی همه جانبه نگر است که تمام جنبه های فردی و اجتماعی زندگی انسان ها را در نظر دارد. قلمرو قواعد و آموزه های اسلامی متوقف بر امور فردی نیست. توجه به شئون اجتماعی از مهم ترین مسائل مورد توجه آیین اسلام است و از طرفی تئوری های کنترل اجتماعی معتقدند همه مردم پتانسیل گریز از قانون را دارند و جامعه مدرن فرصت های بسیاری برای فعالیت غیرقانونی فراهم آورده است. این پژوهش با روش توصیفی و با رویکرد تحلیلی - انتقادی، درصدد پاسخ به این پرسش است که چه انتقادهایی از دیدگاه احادیث بر نظریه اجتماعی هیرشی وجود دارد. نتایج نشان می دهد دین مبین اسلام، دربردارنده آموزه هایی است که عمل بر اساس آنها، کمال انسان و تحکیم جامعه انسانی را به دنبال خواهد داشت و در پرتو قوانین الهی می توان رشد و استحکام جامعه را به ارمغان آورد؛ ولی نظریه هیرشی یک تفکر غالب امریکایی است و با انتقادهایی همراه است. پژوهش هایی که تاکنون درباره کنترل اجتماعی انجام شده با نظریه هیرشی مورد بررسی قرار نگرفته است و توجه به آموزه های دینی و استخراج راهکارهای مناسب در خصوص کنترل اجتماعی از یافته های جدید این پژوهش به شمار می رود

    کلیدواژگان: احادیث کنترل اجتماعی، نظریه هیرشی، آموزه های دینی، اسلام، راهکار کنترل اجتماعی
  • رسول خضرلو* صفحات 136-159

    از آنجائی که دین اسلام دینی فرانژادی، فرامنطقه ای، فرازمانی و فرا مکانی است و به عبارت دیگر جهان شمول است، خطابات قرآن عموما با «یا ایها الناس» شروع شده است. ما وارث مکتبی هستیم که اگر بتوانیم آرمان های ارزشمند این مکتب را به گوش جهانیان برسانم، می توانیم جهان فرورفته در فساد، گناه و ظلمت را به واسطه اسلام ناب نورانی کنیم؛ افزون بر اینکه به برکت انقلاب اسلامی اقبال به اسلام و تشیع در سطح جهان بسیار گسترده تر از گذشته است، تا آنجا که در مقام مقایسه معادل هزار سال در گذشته است. به موازات این اقبال جهانی تبلیغات دشمنان هم برای مقابله با «اسلام و تشیع» «انقلاب اسلامی » و تلاش برای «نشر افکار باطل» نیز غیرقابل مقایسه با تاریخ بشریت است. شیطان با تمام قوی و با استفاده از انواع ابزار ها و فناوری جدید و فضای مجازی، تمام قد در مقابل ما ایستاده است. این مهم با اقدامات حوزه علمیه در عرصه تبلیغ همخوانی ندارد، به رغم اینکه حوزه علمیه در مقایسه با قبل انقلاب گام های ارزشمندی برداشته است. با وجود این برخی کاستی های نرم افزاری و سخت افزاری و اشکالات مبنایی و مدیریتی و عدم پشتیبانی های لازم، جریان نشر اسلام ناب را با چالش جدی روبه رو کرده است. در این راستا عموما مصاحبه هایی از بزرگان حوزه خصوصا مقام معظم رهبری و مقالات معدودی نظیر مقالات مجله حوزه، شماره 43 و44، منتشر شده است. مقاله حاضر در مقام بررسی آسیب های نرم و سخت در محور تبلیغ عرصه بین الملل است که با پرداختن به رفع این آسیب ها و ضعف ها و تبدیل آنها به قوت ها، گام های اساسی در این عرصه برداشته باشیم. روش ما در مقاله تبینی و انتقادی و تکنیک ما کتابخانه ای و میدانی است.

    کلیدواژگان: تبلیغ، بین الملل، آسیب، حوزه علمیه، رهبری
  • نصرالله آقاجانی*، یوسف حسین نژاد خاکی صفحات 160-186

    یکی از موثرترین برنامه های فرهنگی کشورها، «سیاست ها، طرح ها و برنامه های» فرهنگی است که در قالب برنامه های دولت، تدوین و اجرا می شوند. محور برنامه های فرهنگی «سیاست های فرهنگی» است. زیرساخت تنظیم سیاست های فرهنگی، نظریه سیاستی است. نظریه سیاستی نظریه ای کاربردی است که می تواند چارچوب عمل دولتی و مداخله حکومتی را بر مبنای ارزش های هر جامعه تصویر کند. در این مقاله با استفاده از روش پژوهش کیفی «تحلیل مضمون» و در جستجوی سازوکار شکل گیری نظریه های سیاستی فرهنگی به واکاوی خاستگاه آن در ادبیات سیاست گذاری فرهنگی و نظریه های فرهنگی می پردازیم تا ضمن نشان دادن دلایل شکل گیری سیاست های فرهنگی، بستر نقد ادبیات رقیب نیز فراهم گردد و زمینه ای برای طراحی نظریه های سیاستی فرهنگی در الگوی اسلامی - ایرانی پیشرفت آماده شود تا در این مسیر از نظریه های فرهنگی وارداتی استفاده نکنیم

    کلیدواژگان: نظریه سیاستی، سیاست های فرهنگی، نظریه های فرهنگی، ایدئولوژی
|
  • Davoud Rahimi Sajasi*, Mohsen Dibaei Saber Pages 8-23

    The Islamic Revolution of Iran came about when world powers sought to dominate the world with purpose of world order in the form of concepts of globalization and global village. The global objective and the general audience of this revolution, which was founded based on the religious doctrines of the public and humans, was the conflict point of this movement with world imperialism and the system of domination. The Iranian revolution, which claimed to have ideological and Islam-based culture, would not achieve this important goal without reproducing the necessary theoretical frameworks in software. Therefore, the production of Islamic humanities as software of the Islamic world in various disciplines is considered the driving force of this revolution. Islamic Seminaries as guardians of the Islamic sciences after the Islamic Revolution have the potential capacities to do so. In the current study, our question is what is the relation between Islamic seminaries and Islamic sciences and humanities and how has the Islamic Revolution achieved the desired conditions? The findings of the research indicate that the Islamic Revolution has made the production of the Islamic humanities as necessary and that the production and establishment of these sciences are the responsibility of the seminaries. However, this claim does not reject the mission of committed and knowledgeable students of the humanities. The research method in this paper is descriptive-analytic and data collection is documentary.

    Keywords: Islamic Revolution, Islamic Seminaries, Humanities, and Islamic sciences, Imperialism
  • Mohammad Javad Enayatirad*, Ebrahim Mohammad zadeh Mazinan, Javad Qolami Pages 24-47

    Without a doubt, Imam Khomeini is a living fact. The dynamism, persistence, and boundlessness of this fact is undoubtedly rooted in its Islamic identity. The purpose of this paper is to answer the question that, "Based on Imam Khomeini's thoughts, how has his social ideas affected Islamic governance, social arenas and society management?" Therefore, through using the library method and based on his words, we will extract the values, symbols and social symbols in structures, the most important of which is the structure of the institution of government, then we will obtain the final result. According to the findings of the study, the Islamic Revolution led by Imam Khomeini brought the religion (Islam) into society and government and revived the religious and human values. The distinctive feature of Imam Khomeini's thoughts is its religious identity. The Islamic Revolution came about with the beliefs that Imam Khomeini brought from the context of Islamic sources to the society and practiced them. In fact, by presenting the social school of Islam, the great contemporary revivalist has been able to undo all the cultural and political efforts of the enemies of Islam over the past century and a half that have tried to throw Islam out of the arena of social life

    Keywords: Imam Khomeini, justice, values, social thoughts
  • Reza Esfandiari*, Somayeh Qajari, Ahmad Mohammadifard Pages 48-78

    The objective of this study is to identify and prioritize the factors affecting social capital based on the concepts of the Holy Quran from the viewpoints of Experts of Quran and Hadith University in Qom. The population and statistical sample of the current study consisted of some managers of Quran and Hadith University in Qom. The research has been conducted through data grounded method. In the theoretical foundations of the study, it has been dealt with social capital, the constituent elements of social capital and the category and subcategory of social capital, and the experts of Quran and Hadith University in Qom have been interviewed to reach the social capital categories and then the concepts have been determined after three stages of coding. The findings show that the most important factors affecting social capital among the factors identified in this study are: public trust in society, social trust, brotherhood, Infaq (charity), consultation with others, social reform, social communication, social solidarity, cooperation and collaboration.

    Keywords: Social capital, social trust, social cooperation, social communication, andthe concepts of the Qur'an
  • Sayyid Mohammad Hossein Hashemian*, Monireh Basiri Pages 79-107

    The current paper seeks to explain Adorno's critical attitude on modern art which is popular and out of content, through an analytical methodology approach after explaining the critical theory of Adorno culture industry and defining related terms such as individuality and domination and features of popular music from his viewpoint including standardization and virtual individuality. Then, in addition to describing the style change between recent traditional and pop eulogies, he compared it to popular music and responded to the two hypotheses of existence and non-existence of the relationship between the new style of eulogy and the culture industry, and finally he presented strategies for harm elimination of eulogy such as educational (training for eulogers, preachers and managers), research (including providing a reputable scientific and historical resource, providing appropriate poetry and books and educational journals, accurate problems delimitation and constant harm explication and explaining the features of ideal mourning congregations), supervisory, supportive, and promotional

    Keywords: Culture industry, virtual individuality, domination, public art, eulogy
  • Mohammad Reza Zamiri*, Mohammad Ali Hosseini, Ahmad Shafazadeh Pages 108-135

    Islam is a comprehensive religion that considers all the individual and social aspects of human life. The realm of Islamic rules and teachings is not just related to individual affairs. Paying attention to social dignity is one of the most important issues of concern for Islam, and in addition, social control theories hold that all people have the potential to evade the law, and modern society has provided many opportunities for illegal activities. This study with a descriptive method and an analytical-critical approach seeks to answer the question “what are critiques on Hirsch's social theory from the viewpoint of hadiths?” The results show that Islam has teachings that will lead to human perfection and the consolidation of human society and in the light of divine laws, the growth, and solidity of society can be brought about. However, Hirsch's theory is a complete American thought along with criticism. The studies that have been conducted on social control have not been examined based on Hirsch's theory and considering the religious teachings and extracting appropriate solutions for social control are some of the new findings of the current study

    Keywords: Social control Hadiths, Hirsch's theory, religious teachings, Islam, solutions of social control
  • Rasoul Khezrloo* Pages 136-159

    Since Islam is a religion beyond races, regions, time and place, and in other words it is universal, the Qur'anic addresses have generally begun with "Ya Ayoha al-Nas (O' People)". We are the heirs of a school that, if we can bring the precious ideals of this school to the world, we can enlighten the world of corruption, sin, and darkness through pure Islam. In addition, due to the blessing of Islamic Revolution, Islam and Shia are far more welcomed by people worldwide than in the past, which is the equivalent of a thousand years in the past, in case of comparison. At the same time, with the people's eagerness worldwide, the propaganda of enemies to counter Islam and the Shia of the Islamic Revolution and the attempt to propagate vicious thoughts is also incompatible with the history of humankind. The Devil is standing in front of us with all his might, using all sorts of new tools and technology and cyberspace. This is inconsistent with the actions of the seminary in the arena of propagation, despite the fact that the seminary has taken valuable steps compared to the pre-revolutionary era. However, some software and hardware shortcomings, underlying and management failures, and lack of necessary support have made spreading pure Islam face serious challenge. In this regard, generally, interviews with senior scholars in the seminary, particularly the Supreme Leader of Iran, and several papers such as the papers of the Journal of Hawzah, Nos. 43 and 44, have been spread and published. The purpose of this study is to examine the soft and hard harm in the international arena of propaganda and to take fundamental steps in this field by dealing with these harm and weaknesses and turning them into strengths. Our method in the study is critical and explanatory and we use library and field technique

    Keywords: Propagation, international, harm, Islamic seminary, The Supreme Leader ofIran
  • Nasrollah Aghajani*, Yusof Hosseinnejad Pages 160-186

    One of the most effective cultural programs in countries are the cultural "policies, plans and programs" that are formulated and implemented in the form of government programs. The focus of cultural programs is "cultural policies". The basis for adjustment of cultural policies is political theory. Political theory is an applied theory that can illustrate the framework of government action and government intervention based on the values of each society. In this paper, through using qualitative content analysis method, in search of the mechanism for the formation of cultural political theories, we investigate its origins in cultural policymaking literature and cultural theories in order to provide the context for critique of the rival literature, while providing reasons for the formation of cultural policies. Therefore, the context for the design of cultural policy theories in the Islamic-Iranian model of progress can be prepared so that we do not use imported cultural theories along the way

    Keywords: Policy theory, cultural policies, cultural theories, ideology