فهرست مطالب

  • سال یازدهم شماره 2 (پاییز و زمستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/12/11
  • تعداد عناوین: 14
|
  • فاطمه اورجی* صفحات 1-28

    گذشته از رقابت قدیمی و سنتی میان دو نهاد سلطنت و وزارت (جنگ قدرت)، با دستیابی ترکان به قدرت به دلیل تفاوت و تقابل میان دو اندیشه و نگرش ایرانی و ترک، و نیز رقابت و تضاد میان دیوانسالاران ایرانی از یک سو و صاحبان تخت و تاج یا همان اهل شمشیر از سوی دیگر، شاهد چالش، رقابت و تضاد میان آنها در دوره غزنوی هستیم. در نتیجه این مسیله بود که وزارت و پایگاه اجتماعی آن دچار آسیب ها و لطمات بسیاری شد و از ثبات و ایمنی ای که لازمه تداوم کارکرد سیاسی و اجتماعی آن نهاد بود کاسته شد و آن را دچار تضعیف و بی ثباتی نمود.این نوشتار با روش توصیفی تحلیلی که شیوه گردآوری اطلاعات آن کتابخانه ای است به بررسی مناسبات میان سلطنت و وزارت در دوره سلطان محمود و مسعود غزنوی می پردازد تا ضمن پی بردن به زوایای درونی مناسبات میان آنان، به درک درست تر و واقعی تری از موقعیت و جایگاه متزلزل و بی ثبات وزارت و وزیران در آن دوره و حتی پس از آن دوره دست یابد؛ و به تاثیرات و نتایج ماندگار آن در ساختار سیاسی و اجتماعی ایران واقف شود.

    کلیدواژگان: کشمکش، پایگاه اجتماعی
  • محمدحسین پناهی*، محمدرضا کدخدایی صفحات 29-54

    خانواده به عنوان نهاد یا گروه اجتماعی دایما در حال تغییر و تحول است. مطالعه ساختار خانواده و کم وکیف کارکردها در ارتباط با اعضایش و جامعه، مهم ارزیابی می گردد. متاسفانه در تاریخ طولانی ایران تحول خانواده به طور جدی مورد مطالعه قرار نگرفته است. این مقاله تلاشی مقدماتی برای شناخت ساختار و کارکردهای خانواده در دوره ساسانی با روش اسنادی است. یافته های این تحقیق نشان می دهد؛ نوع غالب خانواده در دوره ساسانی «خانواده گسترده» بوده که با دو نهاد سیاسی و دینی دیگر، جامعه آن روز ایران را می ساخته است. ساختار خانواده در این دوره مردسالار بوده و تعدد زوجات رواج داشته و ازدواجهای درون گروهی تجویز می شده است. دین رسمی زرتشتی خانواده را نهادی مقدس و نقش اصلی آن را فرزندآوری می دانسته است. کارکردهای اصلی دیگر خانواده تولید و تامین اقتصادی خانواده و اجتماعی کردن و آموزش فرزندان بوده که باید شغل پدر و مادر را به ارث برده و ادامه می دادند. در این دوره خویشاوندان پدری جایگاه برتری نسبت به خویشاوندان مادری داشته اند، و پسر ارشد با همسر و فرزندانش با پدر و مادر زندگی می کرده است.

    کلیدواژگان: خانواده، خانواده ایرانی، خانواده ساسانی، ساختار خانواده ساسانی، کارکردهای خانواده ساسانی، ازدواج در دوره ساسانی
  • رضا دهقانی*، روشنک رزازی، رسول عربخانی، فریبرز محمد خانی صفحات 55-86

    بررسی محتوایی نشریات محلی فارس در اواخر دوره قاجار و اوایل پهلوی نشان می دهد که زنان این ایالت برخلاف آنچه برخی از محققان پنداشته اند در فعالیت های سیاسی  اجتماعی از جمله جنبش ضداستبدادی و مشروطه خواهی حضور داشته و از سطح آگاهی نسبتا بالایی برخوردار بودند. آنها که در قالب جمعیت ها و انجمن های خاص خود متشکل شده بودند با استفاده از ابزار مطبوعات که فراگیرترین رسانه آن روزها بود برای تغییر وضع جامعه بویژه شرایط اجتماعی خود تلاش می کردند. ماحصل این تلاش ها رشد آگاهی سیاسی اجتماعی زنان ایالت فارس و زمزمه شکل گیری مساله ای به نام حقوق اجتماعی زنان شد.آنچه در این نوشتار به عنوان دغدغه پژوهشی نگارندگان محسوب می شود آن است که مطبوعات ولایت فارس در دهه پایانی دولت قاجار و اوایل عصر پهلوی که در این نوشتار به دوران گذار تعبیر شده است تا چه میزان بر روند خودآگاهی سیاسی اجتماعی و هویت یابی زنان جهت استیفای حقوق اساسی اشان تاثیر گذار بودند؟ یافته های پژوهش نشان می دهد که مطبوعات فارس در این برهه زمانی با طرح و پیگیری مستمر حقوق اجتماعی سیاسی زنان اساسا خود گفتمان ساز بودند و به هویت یابی و اجتماعی کردن زنان بسیار یاری رساندند .روش تحقیق با توجه  به اینکه منابع اصلی پژوهش مطبوعات هستند، مبتنی بر تحلیل متن است که می توان آن را سطح عمیق تر روش توصیفی تحلیلی دانست که  غایت آن دستیابی به تبیین های مناسب است.

    کلیدواژگان: قاجار، ایالت فارس، زنان، نشریات، تاثیرات سیاسی اجتماعی، هویت یابی
  • رضا رضالو*، یحیی آیرملو، کریم حاجی زاده باستانی، بهروز افخمی صفحات 87-116

    عصر آهن به دوره ای اطلاق می گردد که در آن تکاپوی مهاجرت در بین اقوام مختلف شدت گرفت. بهترین اثر باستان شناختی از این اقوام مهاجر، ساختارهای تدفینی آنهاست. به گونه ای که این ساختارها در بسیاری از حوزه های باستان شناختی که آنها اشغال نموده اند، دیده می شود. شاخص ترین ویژگی تدفینی این اقوام که در غالب سرزمین های وارد شده به آن قابل مشاهده است، وجود یک ساختار مدور سنگی بر سطح گور است که فضای مرکزی یا محل قرار گرفتن مرده را احاطه نموده است که گاهی بواسطه چیدن یک ردیف قلوه سنگ یا قطعه سنگ ساخته می شده و یا گاهی با ساختاری چند ردیفه از سنگ های کوچک و بزرگ و با نظمی خاص انجام می گرفته است.منطقه ی مورد مطالعه، حوضه یکی از رودخانه های پر آب شهرستان مشگین شهر است که یکی از مهمترین عوامل شکل گیری محوطه های باستانی این بخش از استان اردبیل به شمار می آید. در بررسی های میدانی، گورستان های عصر آهن بسیاری در این حوضه مورد مطالعه قرار گرفت که یکی از ویژگی های بارز آنها، ساختارهای جالب توجه دایره ای شکلی است که فضای داخلی گور و محل قرار گرفتن جایگاه مرده را احاطه نموده است. پژوهش حاضر با پیش زمینه ای مختصر از نحوه پراکنش چنین ساختارهایی در قبور هزاره دوم و اول ق.م، با نگاهی به مطالعات اسطوره شناختی و نمادشناختی، به چرایی و چگونگی وجود ساختارهای مدور در تدفین های باستانی عصر آهن حوزه مشگین چایی پرداخته است. نگاهی جامعه شناختی به این موضوع، نشانگر وجود باورهای خاصی در بین جوامع عصر آهن بوده که اعتقاد به آنها سبب پیدایش و تداوم شیوه های خاصی در تدفین مردگان شده است.

    کلیدواژگان: عصر آهن، حوزه مشگین چایی، گورستان، گور، ساختار مدور
  • محمد رضایی*، نفیسه حصارکی، محمدعلی خلیلی اردکانی صفحات 117-146

    انقلاب فرهنگی بیشتر به یکی از نتایج ناگزیر انقلاب اسلامی فروکاسته شده و پیامد تحمیل اراده ی حاکمیت بر نظم دانشگاهی دانسته شده است. حال آنکه چیستی این رخداد تنها با درنظرگرفتن شرایطی که آن را امکان پذیر کردند، ارتباطش با جامعه و توصیف فربه ی رخدادهای گوناگون  قابل درک است. افزون بر این، مشکل اصلی پژوهش های موجود این است که بر لحظه ی پدیداری انقلاب فرهنگی تمرکز دارند. از این رو، در این مقاله، کوشش شد با تکیه بر تحلیل هم آیند توصیفی عمیق تر ارایه شود، و سپس به این موضوع مهم پرداخته شود، چگونه انقلاب فرهنگی به امری پروبلماتیک در سال های پس از انقلاب بدل شد. با تکیه بر تحلیل تاریخی مجموعه عوامل هم آیند، سه اپیزود پیدایی، نهادینگی، و بازگشایی دانشگاه ها شناسایی شدند. افزون بر این، مجموعه ای از رویدادها ردیابی شدند، از قدرت یافتن اسلام گرایان، ضعف دولت، تسخیر سفارت آمریکا، و ناآرامی های مرزی تا پاکسازی های گسترده، انتخابات نخستین مجلس، و بمب گذاری ها (در دفتر حزب جمهوری اسلامی و ساختمان نخست وزیری)، که در مرحله پیدایش اثرگذار بودند. وانگهی مجموعه رخدادهای درهم تنیده ای در متن مقاله گزارش شدند، مانند: ویژگی دانشگاه پساانقلابی، گستره ی انقلاب فرهنگی، و مسیله ی مقام مسیول در حوادث دانشگاه. توضیح همه ی این فرآیندها نشان می دهد چگونه چهره ی تازه ای از اداره ی جامعه در سال های پس از انقلاب ذیل پروبلماتیک فرهنگ ممکن شد. در این مقاله به هم آمیزی مولفه های گوناگون این پروبلماتیک یعنی برآمدن عقلانیت دینی، نهادهای متمایز، تکنیک ها و رویه های تازه ای برای اداره جامعه جایگزین شیوه های پیشین و از این مهم تر، توصیفی ژرف از کشمکش های نیروهای گوناگون پرداخته شد

    کلیدواژگان: انقلاب فرهنگی، مفصل بندی نیروها، تحلیل همایندی، سیاست فرهنگ در ایران، مسئله علوم انسانی
  • علیرضا سلیمانزاده*، بتول خواجه حسنی رابری صفحات 147-174

    در تفکر توینبی (1889-1975)، دوران ایستایی جامعه را می توان دوره نا پویایی، سکون و بی تحرکی دانست. اعضای چنین جامعه ای پاسخی در برابر چالش های پیش رو نداشته، حالتی منفعل به خود گرفته و تسلیم شرایط موجود می شوند. به عبارتی، جامعه ایستایی همچون ماد، جامعه ای است که در حالت کلی تا حدودی فاقد مکانیسم های اساسی دگرگون بخش بوده و نوعی راکد بودن و بی حرکتی از شاخصه های آن تلقی می شود. طبق چنین نظریه ای، پیدایش تمدن در ایران باستان نتیجه یک انقلاب و همچنین حرکت جامعه از گذشته ای ایستا به سوی آینده ای پویا تلقی می شود. درهرحال، این مقاله با استفاده از روش تحقیق تاریخی در پی این هدف است که مشخصه های جامعه ماد را پیش از مرحله پویایی با استناد به شواهد موجود موردبررسی قرار داده و تحلیل نماید. رهاورد این پژوهش نشان دادن چگونگی تطبیق یا احتمالا عدم تطبیق نظریات تمدنی توینبی با بخشی از تاریخ ایران باستان است. درعین حال، تجزیه وتحلیل مشخصات کلی جامعه ایستای ماد با استناد بر حقایق و شواهد تاریخی و این که هرگز جامعه ای همچون ماد به رغم ایستایی به طور مطلق فاقد دگرگونی درونی نبوده، از دیگر دستاوردهای پژوهش حاضر است.

    کلیدواژگان: ایران باستانجامعه ماد آرنولد توینبی تمدن ایستاشناسی اجتماعی
  • شهاب شهیدانی*، پروین رستمی صفحات 175-202

    سینمای ایران در دوره ی پهلوی دوم، رونق گرفت و ساخت فیلم های سینمایی افزایش یافت. تا قبل از آن نمایش فیلم های وارداتی هندی، عربی و غربی بسیار بود. در ادامه با توجه به سلیقه ی جامعه و فروش گیشه، روند تولید فیلم های ایرانی به سمت «فیلمفارسی»، جریان داشت. فیلمفارسی در سطح نازل و برای مخاطب عام ساخته می شد؛ مخاطبانی که از روند نوسازی ناکامل اقتصادی، تغییرات فرهنگی و اجتماعی به سوی مدرنیته ناتمام، معترض بودند. در دهه ی 50 ش. و در میان موج فیلمفارسی، فیلم های انتقادی هم نسبت به اوضاع جامعه ساخته شد. فیلم هایی چون؛ اسرار گنج دره ی جنی (1352) ابراهیم گلستان، تنگسیر (1353) امیر نادری و سفر سنگ (1356) مسعود کیمیایی. در این پژوهش، با رویکرد تحلیل گفتمان، سه نمونه ی انتخابی از فیلم های انتقادی در دهه ی 50 ش. بررسی شده است. یافته ی پژوهش نشان می دهد، فیلم های انتقادی انتخاب شده از دهه ی 50، بیانگر انتقاد به نوسازی، تعارض سنت و مدرنیته، بحران و تعارض های هویتی  و اجتماعی است. بازتاب این تعارض ها در قالب اسلام گرایی، دعوت و تحریک به طغیان های مردمی علیه ظلم و ستم بود. محتوا و عناصر داستانی و تصویرگری در این فیلم ها، گویی به قیام و عصیان اجتماعی توصیه می کردند که چند سالی بعد اتفاق افتاد.

    کلیدواژگان: سینما، اسرار گنج دره جنی، تنگسیر، سفر سنگ، اعتراض اجتماعی، پهلوی دوم
  • محمدرضا طالبان* صفحات 203-228

    مروری اجمالی بر تاریخ علوم اجتماعی حکایت از منازعات متعدد روش شناسانه در خصوص معقولیت تبیین تاریخی یا استنباط علی در یک مورد خاص با طرح تحقیق «تک موردی» دارد. در این مقاله، ابتدا سه انتقاد روش شناسانه نسبت به تبیین های تاریخی از یک مورد خاص تشریح گردیده است. سپس، پاسخ اصلی روش شناسان مدافع تحقیقات تاریخی یا تبیین های درون موردی تشریح شده که استدلال نموده اند یک چنین انتقاداتی مبتنی بر یک منطق خاص از استنباط علی است که در سنت پژوهشی کمی یا آماری حاکم است؛ در صورتی که تبیین تاریخی و استنباط علی در یک مورد منفرد از منطق متفاوتی بنام بیزگرایی استفاده می کند که انتقادات مطرح شده را کلا بلاموضوع می سازد. همچنین نشان داده شد که از حیث روش شناسی اگر ردیابی فرآیند روش اصلی استنباط علی در مطالعات تاریخی تک موردی باشد، استنباط بیزی نیز قلب ردیابی فرآیند است و ماهیت بیزی ردیابی فرآیند است که توضیح می دهد چرا نامناسب است که این گونه مطالعات را واجد مشکلات مربوط به معین نمودن مدل استاندارد علی ببینیم.

    کلیدواژگان: تبیین تاریخی، مطالعات موردی، ردیابی فرآیند، منطق فراوانی گرایی، منطق استنباط بیزی
  • فردین قریشی*، حسین بنی فاطمه، عباس قدیمی قیداری، جمشید ترابی اقدم صفحات 229-252


    در این مقاله سعی شده است تا با بهره گیری از رویکرد نظری ماکس وبر در باب موانعی که سازمان مالیه عمومی مبتنی بر تعهد جمعی برای عقلانی شدن اقتصاد بوجود می آورد و با اتکاء به تلفیقی از راهبرد روشی جامعه شناسی تاریخی تفسیری و تحلیلی، به تحلیل موانع عقلانی سازی اقتصاد در دوره قاجار بپردازیم. در این راستا ابتدا ویژگی های سازمان مالیه عمومی مبتنی بر تعهد جمعی روستا، ایل و صنف رایج در دوره مورد مطالعه تحلیل شده است. سپس مولفه هایی چون غلبه اقتصاد معیشتی؛ ممانعت از فردگرایی و گسترش اقتصاد و تقسیم کار اجتماعی؛ عدم رقابت پذیری اقتصاد در عرصه نظام جهانی؛ تحرک پذیری ضعیف اجتماعی به عنوان برآیندهای نظام مالیه عمومی حاکم بر این دوره مورد مطالعه قرار گرفته است و در پایان بر اساس یافته های پژوهش مفهوم عقلانیت تانیسی به عنوان تعدیل نظری جهت انطباق بیشتر چارچوب و مفاهیم نظری با تفرد تاریخی ایران قاجاری ارایه گردیده است.

    کلیدواژگان: قاجاریه، سازمان مالیه عمومی، عقلانی سازی، سرمایه داری، پاتریمونیالیسم
  • علیرضا کریمی*، مقصود علی صادقی، علی منوچهری صفحات 253-274

    افکار عمومی مفهومی مدرن و برخاسته از عصر روشنگری وبعد از آن می باشد. این مفهوم اگرچه به معنای امروزی آن تا عصر روشنگری مصطلح نبوده ومورد بررسی علمی قرار نگرفته است، اما قبل از آن نیز وجود داشته و دارای کاربردهای چندوجهی بوده است. مصطلح شدن این مفهوم و سپس بررسی علمی آن برخاسته از بطن جوامع غربی در قرون 18 و 19 میلادی است و کاربرد آن جهت جامعه ایران در قرون 15 و 16 میلادی شاید دور از واقعیت و برخلاف شرایط آن دوره از حیات تاریخی ایران باشد. اما با کمی تامل در این مفهوم همراه با معنا و کاربست آن در حیات زیسته جوامع اروپایی، می توان وجود آن را در ادوار پیشین تاریخ ایران، از جمله ایران عصر صفوی مشاهده کرد. در این مقاله منظور از افکار عمومی، حوزه عموم یا مردمی است که در جامعه زندگی می کرده اند. این پژوهش با تکیه بر روش توصیفی-تحلیلی و با ابتناءبر منابع کتابخانه ای قصد آن دارد تا به بررسی زمینه های شکل گیری نوعی افکار عمومی در دوره صفویه بپردازد.  ازمنظر این تحقیق در بستر اجتماعی دوره صفویه با پیدایش قهوه خانه ها محافلی جهت شکل گیری نوعی افکار عمومی به وجود آمد. علاوه بر این حکومت صفویه جهت جلب توجه افکار عمومی در مکان هایی چون میدان ها و مساجد نیز به نمایش و بازنمایی قدرت ود می پرداخت.

    کلیدواژگان: افکارعمومی، حوزه عمومی، صفویه، مردم، حکومت
  • حسن مجربی*، مهرداد دیوسالار، علی غلامی فیروزجایی صفحات 275-290

    ایران عصر قاجار شاهد حضور اروپاییان با مقاصد گوناگون تجاری، سیاسی، مذهبی، نظامی و گردشگری بود. سفرنامه نویسان اروپایی به دلایل مختلف از جمله نگاه بیرونی به جامعه ایرانی، حس کنجکاوانه غربی و غیره، مطالب ارزشمندی درباره فرهنگ عامه ایرانیان، اعم از باورهای فکری و اعتقادی و همچنین آداب و رسوم مردم ایران عصر قاجار، در اختیار محققان تاریخ فرهنگی و اجتماعی دوره قاجار قرار داده اند. برای نمونه می توان به نگاه ایرانیان به ازدواج و طلاق اشاره کرد. پژوهش حاضر با روش توصیفی ، تحلیلی پاسخی است به این پرسش که سفرنامه نویسان اروپایی عصر قاجاری یکی از مهمترین آداب و رسوم ایرانیان و وجوه بارز هویتی ایرانیان یعنی ازدواج و طلاق را چگونه ترسیم کرده اند؟ یافته های تحقیق حاکی از آن است که مشاهدات اجتماعی سیاحان اروپایی در راستای اطلاع رسانی و شناخت عینی آنها در مسیر ماموریت های سیاسی شان بوده وبیشتر به توصیف آداب و رسوم ایرانیان در امر ازدواج و طلاق پرداخته و بدون توجه به ریشه های فرهنگی جامعه به قضاوت و داروی این امر نشسته اند.

    کلیدواژگان: سفرنامه های خارجی، زنان قاجار، ازدواج، طلاق.، زنان دوره ی قاجار
  • مهدی مرتضوی*، محسن حیدری دستنایی صفحات 291-316

    بر اساس مطالعات انجام گرفته توسط باستان شناسان غربی در دشت های ایران از جمله حوزه درودزن و شاه آباد، برای روستاهای هسته ای در هر هکتار بین 100 تا 150 نفر جمعیت تخمین زده اند. این تخمین جمعیت بیشتر مربوط به دشت های رسوبی نسبتا بزرگ با شیوه معیشتی کشاورزی و دامداری است. به نظر می رسد که در مناطق مرتفع کوهستانی که دارای شیوه معیشت دامداری و گله داری (کوچ نشینی) است، این وضعیت کمی متفاوت باشد. بر این اساس بخش لاران، با هدف تخمین و برآورد تغییرات جمعیت در درازمدت در یک منطقه کوهستانی که دارای شیوه معیشتی کوچ نشینی و دامداری است انتخاب گردید. سپس با روش توصیفی- تحلیلی و روش های آماری همچون بهره گیری از نرم افزار SPSS سعی شد تا به درک درستی از برآورد و تغییرات جمعیت در درازمدت نایل گردید. در برآورد جمعیت، علاوه بر استفاده از سرشماری روستاهای سال 1391 منطقه، از فعالیت های میدانی و قوم باستان شناسی مانند مطالعه تمام عشایر منطقه که 21 وارگه بودند، نیز بهره گرفته شده است. در نهایت مشخص گردید که برای هر نفر در خانه های روستایی این منطقه 6/5 و در بین کمپ های عشایر 5/6 مترمربع فضای نشیمن وجود دارد. در واقع مجموع فضای خانه های روستایی و فضاهای اطراف آن که متعلق به روستا بوده است مورد محاسبه قرار گرفت که در نهایت در هر هکتار 51 نفر جمعیت وجود دارند، این میانگین در کمپ های عشایر نزدیک به خانه های روستایی با میانگین 27 نفر در هر هکتار است. سپس جمعیت پیش ازتاریخ بخش لاران ابتدا در سطح کوچک مقیاس یا محوطه ای و بزرگ مقیاس یا منطقه ای تخمین زده شد.

    کلیدواژگان: ارتفاعات زاگرس، نوسنگی، مس سنگی، مفرغ، تخمین جمعیت، باستان مردم شناسی
  • سید رسول موسوی حاجی*، هوشنگ رستمی، رضا مهرآفرین صفحات 317-340

    ر دوران باستان نقوش و نشا ن های نمادین علاوه بر جنبه های تزیینی بیانگر مسایلی مهم در باب فرهنگ، هنر و حتی ساختارهای اجتماعی یک حکومت و کشور است. در دوره ساسانی نیز نقوش نمادین با توجه به درهم آمیختگی دین و سیاست رونق بیشتری گرفته است، به نحوی که در اکثر آثار هنری به جای مانده از دوره ساسانی می توان نمونه ای از آن ها را مشاهده نمود. هنر گچبری در دوره ساسانی ازجمله هنرهای توسعه یافته ای است که نسبت به دوره های قبل به اوج پختگی خود رسیده و شاهد کاربرد وسیع آن به صورت اشکال متنوع نمادین در بناها و کاخ های ساسانی هستیم. بررسی نقوش گیاهی نمادین گچبری های دوره ساسانی، ضرورتی است که متاسفانه تاکنون به طور مستقل و مبسوط به آن پرداخته نشده است. این پژوهش بر اساس هدف از نوع تحقیقات بنیادی و بر اساس ماهیت و روش از نوع تحقیقات تاریخی به شمار می رود. نتیجه این بررسی نشان می دهد که غالب نقوش نمادین موجود در گچبری های دوره ساسانی ریشه مذهبی دارند، این نقوش هرچند در قالب نقوش متعدد و متنوع گیاهی به نمایش درآمده اند، لیکن هر یک از آن ها به عنوان یک سمبل از باورهای دینی و اعتقادی است. انگور و درخت زندگی ازجمله نمادهایی است که در ایران نمادی از باروری و برکت و جاودانگی هستند و همواره در این دوره این نقوش در آثار گچبری قابل مشاهده است، همچنین نقش نیلوفر معرف یکی ایزدان دین مزدیسنا است.

    کلیدواژگان: ساسانی، گچبری، نقوش نمادین، نقوش گیاهی، مطالعات باستان شناختی
  • شهرام یوسفی فر* صفحات 341-364

    این بررسی در باب تاریخ اجتماعی روستا در ایران و جهت شناسایی و مقوله بندی مسایل اجتماعی در روستاهای منطقه ثلاث،مربوط به سال 1325ق،صورت گرفت. با وجود اهمیت جامعه روستایی در تاریخ ایران و نیز آستانه انقلاب مشروطیت،اندک مطالعات موجود بر موضوعات جنبش دهقانی و مسایل ارضی متمرکز و با تکیه برگزارش ناظران،کنش گران و اندک بازتاب های مسایل روستاییان در رسانه های وقت،است. درحالی که شناخت جامعه روستایی نیازمند درک عمیق و گسترده مناسبات اجتماعی مبتنی بر وصف جامع واقعیت جامعه مزبور در هر دوره است. در پژوهش حاضر بر اساس داده های مجموعه اسنادحقوقی (دفتر اجرای احکام،سال1325ق) مربوط به یک ولایت نمونه (محال ثلاث و شقاقی)،که جامعه ای همگون از روستاهای میانه،گرمرود و سراب را در بر می گرفت،انجام گرفت، تا به این پرسش بپردازد که چالش ها و مسایل اجتماعی جوامع روستایی مزبور،چه بودند؟بنا به ماهیت سوال،باروش تحقیق کیفی، از طریق بررسی مستندات مربوط،اطلاعات مورد نظر شناسایی و استخراج گردد، با پردازش مضامین آن ها،تحلیل صورت گرفته و در نهایت در چارچوب های مفهومی و مقوله های کیفی سازماندهی شد. نتیجه تحقیق نشان داد مهم ترین چالش ها و مسایل اجتماعی جامعه روستایی مورد نظر بنا به اولویت چنین بودند: چالش های مالی،اعمال خشونت و ستیزه های اجتماعی، سرقت،ستیزه گری رعیت با ارباب و امتناع از تعهدات مالی،چالش های خانوادگی، نپرداختن مالیات های دیوانی، ایراد خسارت به اموال غیر، تصرف ملکی و موارد دیگر.

    کلیدواژگان: چالش های مالی، بهره اربابی، تصرف املاک، مسائل مالیات ستانی، مسایل جامعه روستایی
|
  • Fatemeh Orouji* Pages 1-28

    The Ministry has been always the genuine pillar of the government after Monarchy institute in the Iran's history. But the relation between these two institution are notable. In order to assess the relation between Monarchy institute and the Ministry in the time of Ghaznavid, the inner nature of two institutions, their places in the community and the political and social situations of the time should be considered.The assessment of sources from the Ghaznavid period indicates that there have been challenges among these two institutions, conflict and confrontaion have been existed. Beyond old and traditional competition of these two institutions of Monarchy and the Ministry (power struggles). Access to power by the Turks and differentiation and confrontaion of two opinion and theory of Iranian and Turks, competition between Iranian bureaucrats and the owners of thrones or sword from the other side, competition and conflict among them witnessing challenges on that period of the time. As the result of this mater hurt and stroked the Ministry and it decreased the constancy and security for continuation of this institute and made it unstable.

    Keywords: relations, Monarchy, ministry, Ghaznavid, conflict
  • MohammadHosein Panahi*, MohammadReza Kadkhodaee Pages 29-54

    Family, as a social institution or group, has been evolving throughout history. Evolution of family needs to be studied in order to understand its functions and structure. Unfortunately, the evolution of family during the long Iranian history has not been studied seriously. This paper is an effort to shed some light on the structure and functions of the Iranian family under Sassanids using documentary method. The findings reveal that the dominant form the family in this period was “extended family” which along with the religious and political institutions constructed the Sassanid society. The family structure in this era was patriarchal, polygamy was prevalent, and in-group marriages were preferred. The official religion of the empire, Zoroastrianism, viewed family as a sacred institution with its main function as reproduction. Other functions of the family were production and provision of economic support, socialization and education of offsprings, who had to inherit their father and mother’s jobs. Relatives of father, in this period, had superiority to the relatives of mother’s side, and the oldest son and his family lived with his parents.

    Keywords: Family, Iranian Family, Iranian Family under Sasanids, Structure of Family
  • Reza Dehghani*, Roshanak Razazi, Raoul Arabkhani, Fariborz Mohammadkhani Pages 55-86

    surveying the content of Fars local periodical literatures at the late of Qajar and the beginning of Pahlavi shows that women had an effective role in the political and social activities like as the anti-authoritarian and constitutionalist movement and they had could raise their level of political and social awareness. Women in the form of communities and associations and using the magazines which were the most prevailing device at that time, tried to implement the changes in full for the society. Such efforts resulted in political and social awareness of Fars women and the whispering of the issue of women's social rights. Fars province women, through numerous articles of magazines, and for the first time acquainted with the women rights such as the right to education, the right to trade, etc. and gradually they sought to earn the aforementioned rights in the realm of action. The article is concerned on the extension of press and its influence on the process of political-social awareness and women's identity formation to assert their basic rights. The findings of the study show that the Fars press at this era was essentially self-disciplinary with the continuous pursuit of social and political rights for women and greatly assisted women to identify their rights and being socialized. The research method, since the main sources of research in the press, is based on textual analysis, which can be considered as a deeper level of descriptive-analytical method that ultimately leads to appropriate explanations.

    Keywords: Qajar, Fars province, women, newspapers, social political impacts, identity formation
  • Reza Rezaloo*, Yahya Ayremlou, Karim Hajizadeh Bastani, Behrouz Afkhami Pages 87-116

    In Archaeology the Iron Age refers to the period in which the immigration struggle intensified between different ethnic groups. The best data from these immigrant communities are their funerary structures. So that these structures have been seen in many areas of Archaeological where they are occupied. The most prominent funeral feature of these tribes that can be seen in the most entered lands is a circular stone structure on the grave that surrounds the central space or location of the dead. The study area is ​​one of the flooded rivers of Meshgin city that such a system is one of the important factors in the appearance of the ancient sites of this part of Ardabil province. In archaeological surveys, many Iron Age cemeteries were identified and studied in this area. One of the sensible Features for the tombs of these cemeteries is interesting circle-shaped structures that surround the inside of the grave and location of the dead place. This research is worked with brief background of the transmittal rate of such structures in the second and first millennium B.C graves in different parts of the world with looking for the mythological and symbology studies that why and how the circular structures are made in the ancient Iron Age burials of Meshgin Chayi basin. A sociological regard to this topic shows that there have been special belief between Iron Age societies that believe on those due to appearance and continuation of special methods in the dead interment

    Keywords: Iron Age, Meshgin Chayi basin, Cemetery, tomb, Circular structure
  • Mohammad Rezaei*, Nafiseh Hesaraki, MohamadAli Khalili Ardakani Pages 117-146

    Cultural revolution in Iran has been usually represented as an inescapable consequence of 1979 revolution, which imposed by government’s will to suppress the opponents and stabilize new order. Such descriptions lack the conditions and disputes out of which the event emerged. In this article, we contend that making sense of cultural revolution requires a more effective illustration through understanding the historical conditions, its relation with society and a thick description of the events. Moreover, based on conjunctural analysis, we argue that the whole procedure of the event can be analyzed in three episodes: the emergence, institutionalization, and re-opening of the universities. It seems that a series of events had an active hand in the processes including the rise of Islamists, the state’s weakness, the hostage crisis, the border unrests, the widespread clearings, the election of the first parliament, and the bombing of the offices of Islamic Republic Party and the prime minister. Furthermore, several critical issues initiate the event, including its scope and extension, the feature of post- revolutionary university, and the responsive authorities. In addition, the problem of academic order contributed in the period of institutionalization and establishing the Bureau of the Cultural Revolution. The last but not the least problem formed around reopening of humanities in universities. We argued the articulation of events and problems led to problematization of cultural revolution. Also this articulation illustrates the beginnings of ideological cultural politics in post-revolutionary Iran.

    Keywords: cultural revolution, articulation of forces, conjunctural analysis, cultural politics in Iran, the problem of human sciences
  • Alireza Soleymanzadeh*, Batul Khaje Hasani Pages 147-174

    According to Arnold Joseph Toynbee's (1889-1975) theory, the static period of society can be regarded as a period of stagnation and inactivity. Members of such a society do not have responses to the challenges ahead and they are passive and surrendered to existing conditions. In other words, a static society is a society that in general is somewhat lacking in fundamental transformational mechanisms. According to such a theory, the advent of ancient Iranian civilization is the result of a revolution, as well as the movement of society from a static past to a dynamic future.However, this paper, using the historical research methods, being sought to examine and analyze the characteristics of the Medes society before the dynamic stage based on existing evidence. Whether Society such as the Medes, in spite of stagnation, has absolutely no internal transformation or have. Achievement of this study is to demonstrate the adaptation or perhaps incompatibility of Toynbee's civilization views with part of ancient Iranian history. Meanwhile, the analysis of the general characteristics of the static society of the Median society based on historical facts and evidences, is one of the other achievements of the present study.
    Keywords: Ancient Iran, Median community, Arnold Toynbee, civilization, Static Sociology.

    Keywords: Ancient Iran Median community Arnold Toynbeecivilization Static Sociology
  • Shahab Shahidani*, Parvin Rostami Pages 175-202

    In Pahlavi II period, Iranian cinema flourished and domestic cinematographic films rose. Until then, there were many Indian, Arabic and Western films. With regard to the manner of the community and the sale of the film, the process of producing Iranian films went to "film Farsi". It was made at a low level for the general public. an audience that was the result of incomplete economic reforms, cultural and social changes, and the transformation of society into modernity unfinished. In the 1970s, critical films were also made about the situation of the community. Movies like Secrets of the Jenny valley treasure (1973) Ebrahim Golestan, Tangsir (1974) Amir Nadri, Rock trip (1976) Masud Kimiai. in this research, with a content analysis approach, Three sample films, from critical films in the 1970s were reviewed. selected critical films since the 1970s, the critique of modernization, the conflict between tradition and modernity, crisis and identity conflicts reflecting these conflicts in the form of Islamism and inviting and provoking popular upheaval against oppression. The content and elements of storytelling and illustration in these films, as if the incidents of social uprising and rebellion were anticipated before the Islamic Revolution, was predicted.

    Keywords: cinema, Secrets of the Jenny valley treasure, Tangsir, Rock trip. Socialical protest, second Pahlavid
  • MohammadReza Taleban* Pages 203-228

    An overview of social science history implies numerous methodological controversies about the rationale of historical explanation or causal inference in a particular case with the design of "single case research". In this paper, three methodological criticisms of historical explanations of a particular case were first described. Then, the main answer was the methodologists who defended historical research or internal explanations, who argued that such criticisms were based on a particular logic of causal inference, which governed quantitative or statistical research tradition. the historical explanation and causal inference in a single case uses a different logic called Bayesianism.

    Keywords: Historical Explanation, Case Studies, Process Tracing, Frequentism Logic, Bayesianism Logic
  • Fardin Ghoreishi*, Hosein Banifatemeh, Abbas Ghadimigheidari, Jamshid Torabi Aghdam Pages 229-252

    In this article, we tried to analyze administrative- Financial barriers of economic rationalization by utilizing the theoretical approach of Max Weber. In this regard, firstly, we analyzed the characteristics of the public finance organization based on the collective commitment (Liturgical) of the villages, ils (tribes) and guilds in the period Qajar. Then we studied components such as the domination of the livelihoods economy; the suppression of individualism and the expansion of the economy and the division of labor; the lack of competitiveness of the economy in the world system; the weak social mobility as the outcomes of the general tax system governing this period. In the end, based on research findings, the concept of Communal Rationalism has been presented as a theoretical modification with the historical particularity of Qajar Iran.

    Keywords: Qajar Dynasty, public finance organization, Rationalization, Capitalist Economy, Patrimonialism
  • Alireza Karimi*, Maghsod Ali Sadeghi, Ali Manoochehri Pages 253-274

    The public opinion is a modern conception of the Enlightenment and beyond. this concept, although in its current sense, it was not until the Enlightenment and is not subject to scientific research, but before that also existed and has multifaceted applications. The Prevalence of this conception  and its subsequent scientific review arise from the core of Western societies in the 18 and  19 centuries. And its application to the Iranian society in the 15th and 16th centuries may be  far from reality and contrary to the conditions of that period of Iranian historical life But with a little reflection on this concept Along with its meaning and application in the life of European Societies It can be seen in the preceding Iranian history, including Iran during the Safavid era. After the power of Shah Ismail, one can see signs of social political cohesion such as the formation of central power and national identity based on religious ideology in Iran Which can be called the basic principles of the formation of public opinion. This article is intended to mean public opinion, the public domain or people living in the community. This research is based on a descriptive-analytical method based on library resources . From the point of view of this research, Safavid rule was formed in the realm of social life called the public sphere or people, in which the context of the emergence and formation of a kind of public opinion was provided

    Keywords: public opinion, public sphere, Safavid, people, government
  • Hasan Mojarabi*, Mehrdad Divsalar, Ali Golami Firozjaie Pages 275-290

    Reflections on the issue of marriage and divorce in Iran during the gajar era and the kind of society's view of it Relying on foreign travel logos Iran,In period of gajar, saw the presence of Europeans for various commercial, political, religious, military, and tourist destinations. A group of these Europeans recorded their daily observations in the form of travel logs. The Iranian folklore, including beliefs and beliefs, as well as the customs of the Iranian people of the gajar era, can be viewed and extracted from the context of their notes. Travel writers for some reasons, such as the external look of Iranian society, Western curiosity, etc., have provided valuable material to researchers of the cultural and social history of the gajar period. For example, the Iranian perspective on the cultural issue of marriage and divorce, which is one of the most significant aspects of the Iranian identity of the gajar period, can be cited. The present research responds to the question of how European journalists from the gajar era have drawn one of the most important customs of Iranians, namely marriage and divorce. The purpose of this paper is to examine the status of marriage and divorce and the expression of the value and position of the woman and the kind of society's view as one of the most important aspects of Iranian identity of the gajar period from the viewpoint of gajar periodical travel writers, which is based on descriptive-analytical method Travel logs are written.

    Keywords: foreign travelogues, gajar, women, marriage, divorce
  • Mehdi Mortazavi*, Mohsen Heidary Dastanaei Pages 291-316

    According to the studies conducted by western archaeologists in a number of plains in Iran such as Doroodzan and Shahabad Plains, they have estimated population of the nuclear villages in the above plains between 100 and 150 people per hectare. This estimation is mostly related to large sedimentary plains with agricultural and animal husbandry livelihood. It seems, the condition in highland is different with those villages in lowlands due to differences in their lifestyle.  Accordingly, Laran County, which is located in the highland with nomadic lifestyle and animal husbandry, was studied to estimate its population in each period and assess its population changes during long period.  By applying Descriptive-Analytical and statistical methods such as SPSS, it was attempted to have a better understanding of the population changes. To estimate population of the area, population census of the modern day villages during year 2012 and ethno-archaeological activities such as study of 21 modern campsites were applied in this study. Finally, it was estimated that each person occupies 5/6 sq. m in village houses and 6/5 sq. m in campsites. Consequently, based on our studies in village houses and surrounding areas, it seems 51 persons are living in each hectare.  For campsites, which are located close to the village houses, it was estimated to 27 persons per hectare. Then the prehistoric population of Laran County was estimated in both site and region scales.

    Keywords: Zagros Highland, Neolithic, Chalcolithic, Bronze Age, Population Estimation, Ethno-archaeology
  • SeyyedRasoul Mousavi Haji*, Houshang Rostami, Reza Mehrafarin Pages 317-340

    In ancient times, symbolic figures and badges in addition to decorative aspects represented important issues regarding culture, art and even social structures of a state and country. In the Sassanid period, symbolic figures (patterns) also boomed with respect to the interfusion of religion and politics, so that some examples of these symbolic figures can be seen in most of the artworks remained of the Sassanid period. The stucco art during the Sassanid era was one of the most developed arts which have reached the peak of its maturity in this period compared to the preceding periods and witnessed its widespread use in various symbolic forms in Sassanid buildings and palaces. The study of symbolic plant figures of the Sassanid period is a necessity that has unfortunately not been studied independently and extensively so far. With respect to the object of study, the present research is of a fundamental type and with respect to its nature and methodology, it is a historical study. The result of this research indicates that most of the symbolic motifs (patterns) found in the Sassanid stuccos religious origin; although these figures have been depicted in form of numerous and diverse plant figures, each of them is considered as a symbol of religious beliefs. Grapes and the tree of life are among the symbols symbolize fertility, blessing, and immortality in Iran and have always been seen in the stucco works during this period; also, the lotus figures represent one of the deities in Mazdisna religion.

    Keywords: Sassanid, Stucco, Symbolic Figures, Plant Figures, Archeological Studies
  • Shahram Yousefifar* Pages 341-364

    This study was carried out on the social history of the village in Iran and to identify and categorize the social issues in the villages of Salas area in 1325 AH. Despite the importance of rural society in Iranian history and the eve of the Constitutional Revolution, few studies have focused on issues of the peasant movement and territorial issues, relying on observers, activists, and little reflection on rural issues in the media at the time. While understanding the rural community requires a deep and broad understanding of social relationships based on a comprehensive description of the reality of the community in question at any given time. The present study was based on data from the Legal Documentation Collection (Sentence Implementation Office, 1325 AH) of a sample province (Mahallah Salas and ,Shaghaghi), comprising a homogeneous community of middle villages, Garmrood and Sarab, Miyaneh, what were the challenges and social issues of these rural communities?

    Keywords: Financial Challenges, Supervisory Interest, Property Takeover, State Tax Issues, Rural Community Issues