فهرست مطالب

  • سال ششم شماره 2 (پیاپی 7، پاییز و زمستان 1387)
  • تاریخ انتشار: 1389/01/20
  • تعداد عناوین: 7
|
  • قاسم علی قاینی، مرجان اکبری صفحه 1
    رساله مناظر و مرایای قاسم علی قاینی از آثار متاخر سنت نگارش آثار نورشناسی نزد مسلمانان است که در سده یازدهم هجری نوشته شده است. قاینی در این رساله ضمن عرضه تعریفی از علم مناظر و آوردن آرای برخی پیشینیان مانند اقلیدس و کندی، به مسائل عمده آثار نورشناسی مانند بازتاب، شکست نور، ابزارهای سوزاننده، چگونگی تشکیل رنگین کمان و هاله، اتاق تاریک و میدان دید آینه های مسطح پرداخته است.
    کلیدواژگان: قاسم علی قاینی، مناظر و مرایا، نورشناسی
  • ترجمه فارسی زیادات جوهری بر مقاله پنجم اصول گرگ دیونگ دانشگاه آمریکایی قاهره
    گرگ دیونگ صفحه 2
    در سده سوم هجری/نهم میلادی، برخی شارحین اقلیدس گزاره هایی را بیان کردند (که آنها را زیادات می نامند) و در آنها مفاهیم یا تکنیک های خاصی که از برخی مباحث اقلیدس برمی آید، آمده است. یکی از نخستین [نمونه های] زیادات، سه گزاره ای است که عباس بن سعید الجوهری برای اثبات تعاریف پنجم و هفتم از مقاله پنجم اصول آورده است. نسخه منحصر به فردی از ترجمه فارسی این سه گزاره اخیرا پیدا شده است. در این مقاله، من به معرفی این متن فارسی، ترجمه انگلیسی آن و بررسی ارتباط آن با اصل عربی خواهم پرداخت
    کلیدواژگان: جوهری، اقلیدس، نسبت
  • پیشرفت فناوری شیمیایی در اروپا و آمریکا طی سده بیستم میلادی
    ایوان لورنکوا صفحه 3
    رشد سریع علوم پایه و تغییرات سریع در شیوه زندگی در سده های نوزدهم و بیستم میلادی، امکان و ضرورت کاربرد فناوری های جدید در تولید کالاهای مختلف را فراهم آورد. این مقاله به بررسی پیشرفت های چشمگیر صنایع شیمیایی در اروضا و آمریکا می پردازد. در عین حال به چگونگی این روند در سرزمین چک توجه ویزه ای دارد. تاثیر جنگ های جهانی اول و دوم بر این روند نیز مورد توجه قرار گرفته است.
  • مهرداد حجازی صفحه 15
    در شکل های مختلف موجود در طبیعت نسبت های معینی را می توان مشاهده کرد. این نسبت های هندسی تابع اصول انتزاعی و فراطبیعی با اعتقاد بر مقدس بودن موضوع خود و دارای یک زبان نمادین با ویژگی های روحانی دانسته شده اند، از این رو آنها را هندسه مقدس نامیده اند. تقدس هندسه قسمتی از یک دیدگاه کلی تر است که تمدن بشری در دوران باستان را دارای یک منشاء روحانی و عبادی می دانسته است. بنا بر این، تاریخ هندسه مقدس به قرن ها قبل باز می گردد. در جهان سنتی، هندسه از سایر علوم چهارگانه فیثاغورسی، یعنی حساب، موسیقی و نجوم، تفکیک ناپذیر بود. معماری که با هندسه پیوندی نزدیک دارد، خالق اماکن مقدس در طول هزاره ها بوده است و انسان سعی کرده است به وسیله آن نوعی تجلی آسمانی را برای خود فراهم آورد. معماری ایرانی همیشه بر زیبایی تاکید داشته است و ایرانیان سعی کرده اند در ابعاد ساختمان ها، تناسب هایی را به کار گیرند که بازتاب رابطه های کیهانی و نسبت زرین باشند. در این مقاله کوشش شده است تا این روابط در پدیده های طبیعی و بناها معرفی و تحلیل شود.
    کلیدواژگان: هندسه، طبیعت، معماری ایرانی، زیبایی شناسی، نسبت زرین
  • بابک خضرائی صفحه 37
    باب دوم کتابهای جامع الالحان، مقاصد الالحان و نیز فصل دوم کتاب شرح ادوار، که هر سه از تالیفات ارزشمند عبدالقادر مراغی در موسیقی هستند، به تقسیم وتر و دستان بندی ساز اختصاص دارد. مراغی روش های مختلفی را برای تعیین نسبت میان نغمه ها بیان می کند که پایه اصلی آن، نظرات صفی الدین ارموی است و در این میان نکات تازه ای نیز اضافه کرده است. در این مقاله کوشش شده است که با تکیه بر تصحیح جدیدی از کتاب جامع الالحان و مقایسه با دیگر دست نویس های مراغی، این روش ها مطالعه شود.
    کلیدواژگان: عبدالقادر مراغی، وتر، بعد، نغمه
  • غلامحسین رحیمی صفحه 55
    کرجی در إنباط المیاه الخفیه (استخراج آبهای پنهانی) به معرفی و تشریح ترازهای متداول عصر خود پرداخته است. علاوه بر چهار ترازی که به عنوان ابزارهای موجود بررسی شده اند، کرجی دو تراز دیگر، «تراز شاقولی مدرج» و «تراز دوربینی مدرج» را نیز به عنوان ابداعات خود بر آنها افزوده است. در این مقاله پس از معرفی چهار ابزار نخست، این دو تراز با تکیه بر روش کرجی برای مدرج کردن، با شرح بیشتری بررسی خواهند شد و مثال هایی از کاربرد آنها خواهد آمد.
    کلیدواژگان: کرجی، تراز، شاقول، نقشه برداری، مدرج کردن، استخراج آبهای پنهانی
  • شهره روغنی صفحه 75
    شکوفایی دانش پزشکی مسلمانان در اندلس ازنیمه سده سوم هجری و از روزگارمحمد بن عبدالرحمن اوسط آغاز شد. در این میان داروشناسی به عنوان دانشی وابسته، همگام با پزشکی سیر تکاملی خود را طی کرده است؛ اما توجهات دانشمندان اندلسی به موضوع ادویه یا مفردات پزشکی موجب شد که پزشکان و دانشمندان اندلس توجهی فراوان به داروشناسی نشان دهند تا جایی که داروشناسی به رویکرد غالب پزشکی اندلس تبدیل شد. عواملی چند، هر چند نه با یک میزان اهمیت، به این رویکرد اندلسیان کمک کرده است. دراین مقاله برآنیم که به بررسی عوامل مؤثر در ایجاد این رویکرد غالب در پزشکی اندلس بپردازیم.
    کلیدواژگان: اندلس، داروشناسی، ادویه مفرده، ابن جزار، دیسقوریدوس
|
  • Marjanakbari Page 1
    The “ManāzirvaMarāyā” manuscript of Qāsim-Alī Al-Qāyinī (ca. 1097 A.H.) is considered by some studies as an interesting manuscript in the history of Islamic optics which is necessary to examine and introduce. At first Al-Qāyinī has defined the scope of “Elmemanzir” and expressed its principles and theorems from the perspectives of Euclid and Kindi and based on them has defined aspects like shadows, day and night and others. Among the aspects expressed in this manuscript, Al-Qāyinī has explained an experiment in which two light sources combine their light. He has then described a burning instrument and explained how to build another instrument by a combination of mirrors to keep a point of a room bright throughout the day. Among other optical phenomena he has explained the rainbow, the moon’s halo, the dark room, the field of view in flat mirrors and the refraction of light. This manuscript has been written under the influence of Ibn Al-Haytham, Euclid, Galen and Kamal Al-Din Al-Farsi.
  • A Persian Translation of Al-Jawharī's Additions to Elements, Book V
    Gregg De Young Page 2
    During the third/ninth century, several commentators on Euclid’s Elements composed blocks of propositions (called ziyādāt) in which they expanded specific concepts or techniques beyond the basic discussions of Euclid. Among the earliest of these ziyādāt were three propositions created by al-‘Abbās b. Sa‘īd al-Jawharī in an attempt to demonstrate the validity of Euclid’s definitions V, 5 and V, 7. A unique manuscript of a Persian translation of these propositions has recently been discovered. In this paper, I introduce this Persian text, offer an English translation, and discuss the relationship between the Persian and Arabic versions.
  • Development of Chemical Technology in Europe and America in the 20th Century
    Ivana Lorencov Page 3
    The rapid progress in basic sciences and the quick changes in the ways of life in the 19th and 20th centuries led to the possibility and necessity of applying new technologies in the production of different materials. This paper deals with the noticeable development of chemical industries in Europe and America in this period. Meanwhile, it focuses on the relevant process in Czech Lands. The impact of the first and the second world wars on such trends are also considered.
  • Mehrdad Hejazi Page 15
    Nature displays profound preference for certain specific ratios to design her life-forms. These are geometric relationships that are transcendent and originated from Sacred Geometry. The view that geometry had a ritual origin is a part of a wider view that civilisation itself had a ritual origin, and therefore the history of utilisation of Sacred Geometry by man goes back to many centuries ago. The Pythagorean tradition, and the Egyptian and Babylonian sciences from which it derived, and Persian mathematics, a part of which reflects a Pythagorean intellectuality, are based on the sacred conception of numbers and their symbolism. In the traditional world, geometry was inseparable from the other sciences of the Pythagorean Quadrivium, namely arithmetic (numbers), music and astronomy. Traditional geometry is related to the symbolic configurations of space. Geometric forms such as the triangle, square and various regular polygons, the spiral and the circle are seen in the traditional perspective to be, like traditional numbers, as aspects of the multiplicity of the Unity.Architecture itself has always had a sacred meaning to all traditional civilisations through millennia, by which means man has tried to provide for himself a manifestation of heavens. Persian architecture always emphasised on Beauty, and by means of Sacred Geometry Persians measured the proportions of heaven and reflected them in the dimensions of buildings on the earth. A comprehensive utilisation of proportions in Persian architecture, such as in the design of plans, elevations, geometric and architectural patterns, and mechanical and structural features, can be proved through geometrical analysis of Persian historical buildings.In this paper, the sacred conception of geometry and its symbolism in the Pythagorean tradition, and Sacred Geometry and proportions in natural life-forms will be explained. The use of the science of geometry in design of a number of Persian historical buildings will be presented. The geometric factors upon which the design of these buildings, from both architectural and structural viewpoints, is made will be discussed.
  • Babak Khazrai Page 37
    Fretting the string instruments typically constitutes one of the major issues of Islamic-Iranian old music treatises. In the Systematist School which pays special attention to mathematics, this subject has been so meticulously discussed and addressed. ‘Abd al-QādirMarāghī (d. 838 A.H. /1434 A.D.) who is one of the most outstanding and prominent musicians of this school expounding the opinions of Safī al-DīnUrmawī (d. 693 A.H./1294 A.D.), has explained string insatruments’ fretting in the second chapters of the books, Jāmi‘ al-alḥān, Maqāsid al-alḥān and Sharḥ-i adwār that are all his important compilations dealing with music. Marāghī has mentioned various methods, which are mainly based on Safī al-Dīn’s views, for determining the ratio between the notes, yet he has also contributed several novel points himself, the most important of which is the different ways of calculating the ratio of the 17th note. In this paper, attempt has been made to express and analyze Marāghī’s ideas through his own treatises, mainly autographs.
  • Gholam Hosseyn Rahimi Page 55
    Karajī (d. about. 1029 A.D.) has introduced and explained the leveling instruments which was used at that time, in his book Inbāt al-Mīāh al-khafyyat (Exploration for hidden water). Added to the four studied leveling instruments, Karajī introduces two more; “scaled vertical level” and “scaled telescopic level” which he mentions as his own inventions. In this paper after presenting these first four, the two surveys have been studied emphasizing on Karaji’s calibration method and some examples of their application.