فهرست مطالب

  • پیاپی 17 (زمستان 1388)
  • تاریخ انتشار: 1388/12/20
  • تعداد عناوین: 8
|
  • دکتر امیر اکبری صفحه 1
    با پیروزی اعراب مسلمان در جنگ نهاوند یزدگرد پادشاه ساسانی دیگر فرصت نیافت نیروهای خود را برای مقابله با مسلمانان سامان بخشد. وی علی رغم دعوت حاکم طبرستان برای پناه گرفتن در آن سرزمین راهی خراسان گردید. خراسان سرزمین بزرگ و همواری بود که راه فرار به سوی ترکان را برای یزدگرد در صورت ضرورت مهیا می ساخت. هم چنین وی درصدد بود با کمک نیروی ترکان در مقابل مسلمانان بایستد. احساس خطر از زنده بودن یزدگرد مسلمانان را با انگیزه بیشتری به فتح خراسان سوق داد. با فتح خراسان مسئله اداره این سرزمین بزرگ به همراه تامین سپاه برای ادامه فتوحات در سمت نواحی شرقی مقوله مهاجرت قبایل عرب به سمت خراسان را ضروری ساخت. وجود اختلاف در میان قبایل بصره و کوفه حاکمان عراق را در مهاجرت و اسکان قبایل عرب در خراسان راغب می کرد. بسیاری از این قبایل در شهر مرو مستقر شدند تا به عنوان لشگرگاه اسلام نقش موثرتری را برای اداره خراسان داشته باشند. اهمیت طبیعت خراسان اگر چه در حضور و استقرار مهاجران عرب به این سرزمین موثر بود اما به مرور با تاثیر از فرهنگ ایرانی و آمیختگی بیشتر آنها با مردم خراسان زمینه های ارتباط و پیوستگی آنان با مردم خراسان بیشتر فراهم گردید.
    کلیدواژگان: اعراب مسلمان، فتوحات، خراسان، قبایل عرب
  • دکتر ابراهیم باوفا صفحه 19
    ابوالعباس احمدبن مستضئی، ملقب به الناصرلدین الله که دوران وی از همه خلیفگان عباسی طولانی تر بوده، درحوزه سیاست داخلی و خارجی کوشش هایی کرد که شوکت دیرین خلافت را هم چون روزگار نخست آن بازپس آرد. کشاکش ها ومنازعات جانشینی میان سلاجقه از یک طرف، و توسعه طلبی دولت خوارزمشاهیان و اصطکاک آنان با دولت غوریان از طرف دیگر، فرصت طلایی برای تحقق آرزوی خلیفه به منظور بالابردن وزنه خلافت به عنوان عالی ترین منصب دیپلماسی درجهان اسلام فراهم کرد. او با تشکیل اتحادی با زنگیان و ایوبیان در مصر و شام علیه دشمنی مشترک، یعنی صلیبی ها، توانست ضمن استقرار نفوذ خلافت در آن ممالک، از آنان چون سد دفاعی در برابر مهاجمان مسیحی استفاده کند و با این کار و با آسودگی خاطر، با اسماعیله ایران و غوریان نیز علیه دولت خوارزمی متحد گشت و به مهار قدرت آنان برآمد. در این مقاله، نویسنده کوشیده، پس از ارزیابی حیات مذهبی و علمی الناصر، مجموعه اقدامات و تحرکات او را در دروان چهل وهفت سال خلافتش در حوزه سیاست داخلی و خارجی مبنی بر پیشبرد مقاصد سیاسی حکومت مورد بررسی قرار دهد.
    کلیدواژگان: الناصرالدین الله، فتوت، سلاجقه، خوارزمشاهیان، غوریان، اسماعیلیه، ایوبیان
  • دکتر ابوالحسن شهواری، فاطمه طاقتی صفحه 26
    در شرایط نابسامان اقتصادی ایران مجلس برای سرو سامان دادن به اوضاع مالی تصمیم به دعوت از مستشاران مالی را گرفت از جمله این مستشاران مورگان شوستر امریکایی بود که با جدیت وارد عمل شد. اقدامات شوستر به مذاق دولت هایی که مطامع سیاسی و اقتصادی در ایران داشتند خوش نیامد. با دستور شوستر مبنی بر مصادره اموال شعاع السلطنه برادر محمدعلی شاه که به دولت بدهکار بود، خشم روسها برانگیخته شد و موجب شد طی اولتیماتومی خواستار اخراج شوستر از ایران شوند.
    اولتیماتوم روسیه از سوی دولت ایران پذیرفته شد اما با عدم پذیرش از سوی مجلس شورای ملی و مردم، روبرو شد. حضور نمایندگان ملی گرا و دوستدار وطن و پافشاری آن ها بر رد اولتیماتوم و ایستادگی در برابر دخالت روسیه در امور داخلی ایران، کشور را به میدان مبارزه میان دولت و مجلس مبدل ساخت. از جمله این نمایندگان آزادیخواه، حاج محمدحسین مقصودلو، نماینده مردم استرآباد بود که با نطق کوتاه ولی تاریخی خود، برگی از دفتر پایداری و استقامت ملی ایرانیان را در برابر اجانب رقم زد. در تحقیق حاضر سعی شد تا ماجرای اولتیماتوم و نقش حاج محمدحسین مورد بررسی و مداقه قرار گیرد.
    کلیدواژگان: روسیه، مشروطه، مجلس شورای ملی، شوستر، حاج شیخ محمدحسین مقصودلو
  • دکتر سهیلا ترابی فارسانی صفحه 49
    جریان روشنفکری ایران پیش از پیروزی انقلاب مشروطه و در پی فرستادن دانشجویان ایرانی به اروپا و آشنایی آنان با مبانی و مفاهیم اندیشه مدرن زاده شد. یکی از ابزارهای طرح افکار جدید روشنفکران ایرانی نشر روزنامه بود. در این بین، روزنامه قانون که به دست میرزا ملکم خان در لندن منتشر می شد طیف مهمی از اندیشه های جدید را نمایندگی می کرد و بر جریان فکری در درون کشور بسیار تاثیر نهاد. میرزا ملکم خان در روزنامه قانون اصلاح گری ترقی خواهانه را تبلیغ می کرد و دگرگونی ساختارهای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی کشور را بر الگویی مبتنی بر گونه ای لیبرالیسم محدود و هدایت شده استوار ساخته بود. پس از پیروزی مشروطیت روزنامه رادیکال و تاثیرگذار صوراسرافیل به مدیریت و نویسندگی میرزا جهانگیرخان صوراسرافیل و میرزا علی اکبرخان دهخدا نماینده جریان رادیکال روشنفکری پس از پیروزی انقلاب مشروطه به شمار می رفت، که از یک سو به آزادی خواهی سیاسی لیبرالی و از سوی دیگر به عدالت اقتصادی سوسیالیستی باور داشت. روشنفکران رادیکال پس از پیروزی انقلاب مشروطه، افرادی از طبقه میانه حال بودند که به رادیکالیسم دمکراتیک باور داشتند. پس از پیروزی انقلاب مشروطه، جریانی تندرو و افراطی که پیشینه روشنفکری نداشت و آبشخور عقیدتی آن سنت برابری جویانه اسلامی بود، سربرآورد. روزنامه روح القدس به مدیریت و نویسندگی شیخ احمد تربتی ملقب به سلطان العلما خراسانی، ناشر آرای این دسته از مشروطه طلبان برابری خواه بود که از مشروطه، عدل را در مفهوم سنتی آن خواهان بودند و از آن نه ساختار سیاسی، اجتماعی و اقتصادی عادلانه که کنش دادگرانه فرد عادل را فهم می کردند.
    کلیدواژگان: روشنفکران، ترقی خواهی، صوراسرافیل، قانون، روح القدس
  • محمدکاظم رادمنش صفحه 93
    ارائه ی خدمات پزشکی در اشکال مختلف و به ویژه از طریق تاسیس بیمارستان، یکی از ابزار ها و راهکارهایی است که از سوی میسیون مسیحی آمریکا در زمان حضور در ایران، با هدف کسب نفوذ بیشتر در بین ایرانیان، مورد استفاده قرار می گرفت.
    بیمارستان و مدرسه پرستاری میسیونری آمریکایی مشهد نیز به عنوان یکی از نخستین بیمارستانهای تاسیس شده توسط میسیون آمریکایی، در طول دوران فعالیت خود، به عنوان پوششی برای تکاپوهای تبلیغی و بعضا سیاسی میسیون، نقش بسیار موثری ایفا نمود. در این جستار تلاش خواهد شد ضمن بررسی سیر تاریخچه این بیمارستان از ابتدای تاسیس تا زمان واگذاری به وزارت بهداری و برخی از تکاپوهای میسیون آمریکایی در آن نیز مورد بازخوانی قرار گیرد.
    کلیدواژگان: مشهد، بیمارستان آمریکایی، میسیون، مدرسه پرستاری، آسایشگاه بیماران جذامی
  • هاشم صدق آمیز صفحه 147
    تاریخ الوس جغتای را از لحاظ اقتصاد سیاسی می توان به دو دوره تقسیم کرد: دوره نخست که با آغاز حکومت خاندان جغتای شروع و تا پایان حکومت دوا ادامه می یابد، در این دوره اقتصاد الوس جغتای که مبتنی بر اقتصاد شبانی بود، ادامه حیات اقتصادی خود را در گرو یافتن چراگاه های جدید از طریق تصرف مناطقی از ایران می دانست که در کنار آن غارت خراسان و مازندان و شمال هند روشی برای تقویت اقتصاد ضعیف الوس جغتای بود.
    دوره دوم از پایان حکومت دوا آغاز گردید و در دوره حکمرانی کبک و ترمشیرین به اوج رسید در این دوره خانات الوس جغتای سیاست حمله به ایران و هند را کنار گذاشته در عوض تصمیم گرفتند با ایجاد صلح و تامین امنیت راه های تجاری از طریق توسعه بازرگانی با هند به اقتصاد الوس جغتای رونق بخشند.
    کلیدواژگان: الوس جغتای، توسعه ارضی، اقتصاد غارت، اقتصاد بازرگانی
  • دکتر یوسف متولی حقیقی صفحه 163
    تشکیل سلسله ی پهلوی مدیون تلاش گروهی از کارگزاران زیرکی بود که توانستند با مدیریت کردن شرایط بحرانی ایران و کمک گرفتن از حمایت های خارجی، زمینه های سقوط قاجاریه و استقرار حکومت پهلوی را فراهم سازند. عبدالحسین سردار معظم خراسانی معروف به تیمورتاش یکی از شاخص ترین این کارگزاران بود. وی به همراه دو رکن دیگر، علی اکبر داور و نصرت الدوله فیروز، مثلث به پادشاهی رساندن رضاشاه را رهبری کرد. تصدی وزارت دربار و تبدیل شدن او به شخص دوم کشور پاداش این کوشش ها بود. قدرت تیمورتاش در نخستین سال های حکومت رضاشاه تا آن اندازه بود که انتخاب نخست وزیران، وزیران، نمایندگان مجلس، استانداران و بسیاری دیگر از مناصب حکومتی جز با نظر او مقدور نبود. با این همه در اواسط حکومت رضاشاه جریانات سیاسی به گونه ای رقم خورد که او را نه تنها از وزارت، بلکه از زندگی نیز ساقط کرد. بررسی روند قدرت یابی، اقدامات و فرجام کار تیمورتاش موضوع نوشتار حاضر است که با استفاده از روش تحقیق کتابخانه ای و با تاکید بر نوشته های هم عصران تیمور تاش انجام پذیرفته است.
    کلیدواژگان: عبدالحسین تیمورتاش، وزارت دربار، رضاشاه، تاریخ پهلوی، نفت، انگلستان، شوروی
  • دکتر غلامرضا منتظری صفحه 185
    با پایمردی و همت طغرل بیک (465-455 ه) بنیاد امپراطوری عظیمی نهاده می شود و در ادامه، اخلاف او، آلپ ارسلان (566-495 ه. ق) و ملکشاه سلجوقی (485-465 ه. ق) با بهره مندی از تجارب وزیر نامدار و باتدبیر خویش خواجه نظام الملک طوسی، آرامش و امنیت را بر قلمرو سیاسی و اجتماعی خود حکمفرما نموده و قدرت و عظمت امپراطوری را به اوج خود رسانیدند. روحیه دانش دوستی زمامداران و علاقمندی آنان به احداث بناهای عام المنفعه، مساجد، رباط ها، کتابخانه ها، منازل علمی، بیمارستان ها، مکتب خانه ها، حسن تدبیر و کارآمدی وزیران با فرهنگ ایرانی، به ویژه خواجه نظام الملک (م 485 ه)، فصل نوینی را در تاریخ فرهنگ اسلامی، به ویژه شکل گیری مراکز و مدارس علمی فراهم آورد که این عصر را از ادوار پیشین متمایز نمود و به دوره «نهضت تاسیس مدارس» اشتهار یافت. نهضتی که از بغداد با تاسیس اولین مدرسه نظامیه (459 ه) آغاز شد و دیری نپایید که آثار و برکات آن قلمرو سیاسی و اجتماعی خلافت عباسیان و شرق اسلامی را دربرگرفت و در جریان تبادل فرهنگی به الگو و سرمشقی برای مراکز علمی و دانشگاهی های کهن اروپا مبدل گشت. علاوه بر مدارس، دیگر نهادهای آموزشی نظیر: مساجد، کتابخانه ها، منازل علما، بیمارستان ها، مکتب ها نیز نقش موثری را در فرهنگ اسلامی و بسط و گسترش علوم و فنون و تربیت عالمان و فرزانگان داشته اند که در این مقاله به معرفی اجمالی این نهادها و چهره های برجسته فرهنگی این عصر مبادرت گردیده است.
    کلیدواژگان: سلجوقیان، فرهنگ اسلامی، نهادهای آموزشی، مدارس، نظامیه
|
  • Amir Akbari (Phd) Page 1
    Sassanid potentate,YAZD GERD,together success moslem pointing in the NAHAVAND war,doesnt find any more opportunity for reintegrate him corps for the opposition with moslems. He averse invitation TABARESTAN governor going to the KHORASAN for horbor in that land. The KHORASAN was a great and smooth land, so, prepare side TORKAN postern inthe providing necessity for YAZD GERD. Also he was go stand out with the helping TORKAN corps, against the moslems. The sensation risk of the living YAZD GERD, lead the moslems into victory KHORASAN with the rather motive. The object handling this extra land, together secure host for continue triumphs in side he eastern area, together victory KHORASAN, necessary the araby phylon immgration category, to in the KHORASAN. Be discond amind the KOFEH and BASREH phylon, willing the IRAQ governor in immgration and detribalization araby phylon in the KHORASAN. The many of this phylon fix in the MARV city, but az ISLAM camp,have got the effection pattern for the stage manage KHORASAN. Although, efficient importance KHORASAN navigate attend and solidification arab immgrants in this land, into laps and affection of the IRANIAN lexicion andmostly immix they with the KHORASAN people, assemble mostly predispose intercommunication and approximate them with the KHORASAN people.
    Keywords: moslem pointing, victories, araby phylon
  • Ebrahim Bavafa (Phd) Page 19
    ABOL ABBAS AHMAD EBNE MOSTAFE, titular to NASER O DIN O ALLAH, that this age was longer than all of the ABBASIAN prelates, he does efforts about rang interior and exterior politics that requisition the forepast grandeur caliphate like to the first priod. The struggle succession between seljuks off and the expansionism KHARAZM SHAHIAN government and do controversy those with GHORIAN government beside, creation the best opportunity for realize wishing prelate for raise the caliphate sinker to topic the best diplomacy position in that moslemism world. He with constitution unionist together ZANGIAN and AYYOBIAN against the joint enemy, cruciates, in the EGYPT, he can establishment the permeance caliphate that the realms, use of those like to apologetic block to christion aggressives and with do it and free plane becam federate together IRAN'S ESMAELIAN and GHORIAN against KHARAZMI government and horness those power. In the article, do effort reader, after the valuate churchly and scientific life's NASER, check the collection actions him that the forty seven years age caliphare that the rang interior and exterior politics in the based onward to government political goals.
    Keywords: Naser O Din O Allah, Chivalry, Seljuks, Kharazm Shahian, Ghorian, Esmaeliyeh –Ayyobian
  • Abolhasan Shahvari Page 26
    In terms of economic chaos in Iran, parliment got decision to invite the financial advisors. as an example of these counsellors was Morgan Shoster (an American counsellor who will act aggressively). shuster' measurs werent pleasing to government who had poletical and economic desires in Iran. shuster's order, based upon the confiscation of Shoaosaltane 'properties (Mohammadali Shah's brother). because of his dept to Iranian government. as a result of this, Russian government provoked and to ask for expellining of shuster from Iran. Russian ultimatum was accepted by the Iranian government but didnt accept by the natinal consulative assembly. the presence of nationalist representative and country devoted and their insistance on the rejection of ultimatum and intervene in internal affairs of Iran convert the field between the government and parliment. as an example of liberal delegates, Haj Mohammaad Maqsudlu (Ester abad representative)that with a short and histirical speech destined epopee and resistence and prid for Iranian people against foreigners.in this research tried to deliberate about the role of haj mohammad hossein in ultimatum event
    Keywords: Russia, Constitutional, the National Assembly, Shuster, haj Sheikh Mohammad Mqsudlu
  • Soheila Torabi Farsani (Phd) Page 49
    Long before the victory of the constitutional revolution, in the aftermath of sending the first groups of Iranian students to Europe and as a result of their acquaintance with foundations and basic concepts of modern thought, Iranian intellectual movement came into being. One of the devices to propagate modern ideas into Iran by these intellectuals was to publish newspapers. "Ghanoon", a newspaper published by Mirza Malkam Khan in London represented an important section of the intellectuals, and Iranian thinkers inside Iran were greatly influenced by ideas published in it. Mirza Malkom Khan, through the pages of "Ghanoon", propagated reform and development in the country's socio-economic and political structures based on a kind of limited and monitored liberalism. After the victory of the constitutional revolution an influential radical newspaper called "Sur-i Esrafil" was published by Mirza Jahangir Khan Sur-i Esrafil and Mirza Ali Akbar Khan Dehkhoda which represented the radical intellectuals. " Sur-i Esrafil", on one hand, believed in liberal political rights, and on the other hand, propagated a socialist program of economic justice. These radical intellectuals were mainly people of the middle class origin who believed in democratic radicalism. But, at the same time the constitutional revolution made it possible for a zealous ultra-radical group to enter the political spectrum, who did not have any relations with the modern intellectual movement and believed in the traditional Islamic egalitarianism. "Ruh ol' Qodos" published by Sheikh Ahmad Torbati, otherwise called Soltan olOlama Khorasani propagated the ideas of this group of egalitarian constitutionalists who wanted to gain justice from constitutionalism. What they perceived from justice was not just socio-economic and political structures, but only just actions and deeds performed by a just person
    Keywords: : Intellectuals, Seeking progress, Sur, i Esrafil, Ghanoon, Ruh olGhodos
  • Mohammad Kazem Radmanesh Page 93
    Medical services provided in various forms, and especially by establishing hospitals, one of the tools and solutions that Christian mission by the American presence in Iran, with the goal of gaining more influence in the way, was used. Hospital and nursing school of Mashhad American missionary as one of the first hospitals established by the American mission, during its activity as a cover for political and sometimes advertising mission, played very important role. This effort will also evaluate query history course from the beginning of this hospital until transfer to established health ministry, also some efforts of American mission in this reading should be concerned.
    Keywords: Mashhad, American Hospital, mission, school of nursing, leprosy patients hospital
  • Hashem Sedqamiz Page 147
    According to political economy we can divide the history of joghataid Olos in two periods: The first period began with the begining of the reign of joghataid’s family and continued till the Dova’s reign. In theis period the economy of Joghataid that was relayed on shephered economy found it’s economic excistance in founding new pastures through occupying the regions of Iran; khorasan, mazandaran and the north of India to support the weak economy of Joghataid. The sconde period began from the ending of Dova’s reign and obtaind the highest point in kebek and tormashiry in this period the vulers of joyhataid Olos put away the policy of attack to Iran and India and Instead of it they decided to splendour the economy of Joghataid Olos by creating peace and safety of the trade ways by trade development with India.
    Keywords: : Economy, policy, Trade, Joghataids, attack
  • Yossef Motavali Haghighi (Phd) Page 163
    Formation of Pahlavi dynasty was the result of efforts a number of Smart administrators during the Reza Shah who by managing the critical condition of Iran and by help of foreigner governments could provide a ground for the fall of Qajar and the formation of Pahlavi dynasty. Abdol-Hossian Sadr-e Azam Korasani known as Timortash was one those smart administrators in this period. He together with two other admistrators, Ali Akbar Davar and Nasrollah Firouz played an important role on rise of Reza Khan and formation of Pahlavi dynasty. It was probably because of his effort that he was later appointed as the minster of Royal Court and became the second powerful man in Iran after Reza Shah. Because of strong position of Timoretash in early of Reza Shah rule, the appointment of any Prime Minesters, Minsters, MPs, Provincial governors and... was nearly impossible without his consent. However, in middle of Reza Shah Rule anything was changed. In this period not only he lost all of his political influence and power, but also he lost his life as well. In this research and based off on contemporary documents and sources from Qajar and pahlavi it has been tried to examine the process of Timoretash raising to power, his political currier and end of his life by using historical research method
    Keywords: Timortash, Reza Shah, Pahlavi dynasty, Qajar, Soviet Union, England, Oil Company, Minster of Royal Curt
  • Gholam Reza Montazeri (Phd) Page 185
    Toghrol Beik established a huge Empire with his succor and ambition in 429-455 AH. Then, his descendants; i.e. Alp Arsalan (495-566 AH) and Malekshah Saljuki (485-495 AH) have prevailed the peace and security on their social and political dominion, with the help of their tactful and famouse minister's experiences – Khaaje Nezamolmolk Tousi- and then have reached the power and greatness of the Empire to the highest point. The learning spirits of rulers and their interest to build the welfare institutions, mosques, carvanserais, libraries, academic homes, hospitals, school houses; good management and competency of Iranian cultured ministers – particularly Khaaje Nezamol molk Toosi (485 AH)- provided a new chapter in the history of Islamic culture, especially the formation of scientific centers and schools that distinguish this age from previous periods so this age called: '' The Establishment Of School Movement ''. The movement that began in Baghdad with establishing the first Nezamieh school(459AH) and it wasnt long before its results and effects involved the social and political realm of the Abbasian Caliphate and Islamic east; during the cultural exchange, it turned to the model and example for scientific centers and ancient universities of Europe. Besides school, other educational institutions such as: mosques, libraries, scholar's homes, hospitals, school houses have played an effective role in Islamic culture; developing and expanding of science and technology and training the scholars and scientists that this article attempt to introduce these institutions and cultural outstanding personage in this age as a brief.
    Keywords: Seljuks, Islamic Culture, educational institutions