فهرست مطالب

  • پیاپی 19 (پاییز 1392)
  • تاریخ انتشار: 1392/10/12
  • تعداد عناوین: 7
|
  • حسین آقاحسینی، الهام سیدان صفحات 1-28
    سعدی شیرازی از بزرگ ترین شاعران اندرزگو و حکمت سرای ادب فارسی است که قسمت عمده ای از آثار خود را به بیان اندیشه های تعلیمی اختصاص داده است. علاوه بر بوستان و گلستان که از آثار تعلیمی سعدی محسوب می شود، وی در بسیاری از غزلیات و قصاید خود هم به مسائل تعلیمی گریز می زند و در این راه به نحو موثر و کارآمدی از ابزارهای بلاغی بهره می برد. تشبیه از کارآمدترین ابزارهای بلاغی است که وی به مناسبت های مختلف و به شیوه های گوناگون با استفاده از آن به ابلاغ پیام اخلاقی خود می پردازد. کاربرد تشبیه در اشعار سعدی با ظرافت ها و لطایف بیانی بسیاری همراه است. سعدی تشبیه را با شگرد های بیانی مختلفی مانند ذکر مشبه به پیش از مشبه، استفاده از مشبه به های محسوس و ملموس برای نشان دادن محاسن فضایل و معایب رذایل اخلاقی و نیز رعایت تناسب لفظی بین مشبه و مشبه به وارد مرحله تازه ای می کند. بسیاری از شگردهای وی در استفاده از تشبیه و تمثیل در نوع خود کم نظیر است. در این پژوهش به منظور آشکار شدن اهمیت تشبیه و چگونگی کاربرد این صنعت ادبی در اشعار سعدی به بررسی انواع تشبیه و جایگاه خاص آن در تعلیم پرداخته، لطایف و ظرایف این تصویر هنری کاویده می شود.
    کلیدواژگان: تعلیم، شعر تعلیمی، سعدی، تشبیه، تمثیل، ارسال المثل
  • طاهره خوشحال، زهرا عباس تودشکی صفحات 29-56
    عرفان اسلامی سرشار از تعالیم اخلاقی و الهی است که جدای از سیر و سلوک و رسیدن به هدف متعالی کمال، نوعی آیین نامه اخلاقی و رفتاری به شمار می رود که برنامه جامع و موثری در جهت اصلاح روابط اجتماعی و بهبود و تعالی روابط دوستانه ارائه می دهد و مصاحبت و هم نشینی را به فرصتی برای رسیدن به کمالات اخلاقی و انسانی تبدیل می کند.
    این مقاله با بررسی متون منثور عرفانی قرن پنجم تا قرن هفتم هجری، به تبیین جایگاه مصاحبت و هم نشینی در بینش عرفا می پردازد و با تبیین و توضیح فضیلت دوستی، اهداف، آداب و شرایط آن در سیر و سلوک عرفا، جلوه ای از اجتماعی بودن عرفان اسلامی را نشان می دهد و راهکارهای عملی و نظری مثبتی را در جهت رفع مشکلات اخلاقی در روابط اجتماعی بیان می کند که در دنیای صنعتی معاصر بیش از هر چیز نیاز به آن احساس می شود.
    کلیدواژگان: عرفان اسلامی، عارف، صحبت، روابط اجتماعی
  • جهانگیر صفری، ابراهیم ظاهری عبده وند صفحات 57-94
    شادی یکی از احساس های مثبت انسان است که رواج آن در هر دوره موجب رضایت خاطر همگان و همبستگی بیشتر اجتماعی در بین مردم می شود؛ به همین دلیل پژوهشگران در دوره های مختلف به بررسی عوامل موثر در ایجاد این احساس مثبت در انسان پرداخته اند؛ عواملی مانند مسائل اعتقادی، اخلاقی، اجتماعی و سیاسی. شاعران، از جمله گروه هایی هستند که درباره نقش این عوامل در ایجاد این احساس، سخنان ارزنده ای گفته اند که بررسی اندیشه های آنها حتی برای انسان غم زده و هویت باخته امروز می تواند موثر باشد. هدف از نگارش این مقاله نیز بررسی نقش اصول اخلاقی و سیاسی در شاد کردن افراد با تکیه بر شعر کلاسیک فارسی است.
    عمل به قناعت، صبر، توکل، رضا، راستی، ساده دلی، خوی نیک، ازخودگذشتی بخشندگی و اجتناب از حرص، بددلی، حسادت، عیب جویی و بددلی از جمله امور اخلاقی هستند که می تواند انسان را به شادی برساند. عدالت محوری، دین داری، رفع نیاز فقیران و نوازش ضعیفان، بخشش مالیات ها، جلوگیری از ظلم ظالمان، قهر و لطف حاکمان، ایجاد امنیت، تدبیر، توجه به دادخواهان و حلم، از جمله عوامل سیاسی هستند که شاهان و حاکمان نیز می توانند با اقدام به آنها مردم را شاد کنند.
    از نظر شاعران مورد بررسی، انجام فضایل اخلاقی موجب احساس آرامش در انسان می شود و در نتیجه انسان به شادی و خوشدلی می رسد اما با توجه به این که رذایل اخلاقی همواره سبب اضطراب و پریشانی می شوند، نتیجه ای جز غم و اندوه در بر ندارند. همچنین آنها با توجه به بافت سیاسی و اجتماعی جامعه دوران خود معتقد هستند که هر گونه کار یا گفتار از سوی حاکمان و عاملان، می تواند مردم را شاد یا غمگین کند.
    کلیدواژگان: شعر کهن فارسی، شادی، اخلاق، سیاست
  • اکبر صیادکوه، لیلا بستانی کوهنجانی صفحات 95-130
    شیخ مصلح الدین سعدی شیرازی از تاثیر گذارترین شخصیت های ادب پارسی است که آثار وی از زمان حیاتش تاکنون با استقبال فراوان مخاطبان همراه بوده است. قرن هاست که گلستان و بوستان وی در مراکز آموزشی قدیم و جدید، در ایران و خارج از ایران خوانده می شود. افزون بر زبان آهنگین، رسا و پر تاثیر، توجه شیخ اجل به مسائل اجتماعی و بایدها و نبایدهای اخلاقی، در استقبال مراکز آموزشی و دیگر مخاطبان بی تاثیر نبوده است و همین امر موجب شده است که شیخ شیراز در اذهان بسیاری از فارسی زبانان، بیشتر به عنوان یک معلم اخلاق نقش بندد.
    از آن جا که فرا خواندن به زیبایی ها و نیکی ها و بازداشت از بدی ها و زشتی ها از اصلی ترین مباحث و اصول علم اخلاق است و این بن مایه ها با آثار ادبی بویژه گلستان و بوستان شیخ اجل آمیختگی و پیوند استواری دارد. در این مقاله قصد بر آن بوده است که بررسی شود شیخ اجل در کتاب پر ارج گلستان، مخاطبان را به چه اموری ترغیب کرده است و از چه اموری بازداشته است و برای هدایت مخاطبان خود از چه شیوه های ترغیب یا فراخوانی و تحذیر یا بازداشتی بهره برده است. نتایج این پژوهش نشان می دهد که سعدی در گلستان، در 47 مورد مختلف، مخاطب را به فضایل اخلاقی فرا خوانده است و در 73 مورد نیز از رذایل اخلاقی باز داشته است در این مقاله برخی از آن ها بر اساس بسامد نشان داده خواهد شد.
    کلیدواژگان: سعدی، گلستان، تعلیم و تربیت، ترغیب و تحذیر
  • تورج زینی وند، مسلم خزلی صفحات 131-164
    متنبی و سنایی دو شعر بزرگ ادبیات عرب و ادبیات فارسی هستند که هر دو به حکمت و اندرز شهرت دارند. حکمت، در شعر این دو شاعر از بسامد بالایی برخوردار است و یکی از مضمون های اصلی شعر آنها به شمار می رود. یافته اساسی این پژوهش آن است که فرهنگ اسلامی و آموزه های آن وکتب دینی به ویژه قرآن و نهج البلاغه، حکمت ایران باستان و حکمت عربی کهن، الهامات شعری و فلسفه یونان از منابع حکمت در شعر این دو شاعر به ویژه در شعر متنبی است. نگارندگان در این گفتار بر این باورند که سنایی به علت آگاهی گسترده از فرهنگ و ادبیات عرب، در برخی از مضمون های حکمت آمیز از متنبی تاثیر پذیرفته است. افزون بر این، در برخی از مضمون های حکمت آمیز این دو، همگونی هایی وجود دارد که بیشتر از باب توارد خاطر و تجربه های شعری هستند. همچنین برخی از این حکمت ها ریشه در فرهنگ ایرانی، اسلامی و یونانی دارند. این پژوهش بر آن است تا بر پایه مکتب فرانسوی ادبیات تطبیقی به بررسی همگونی ها و ناهمگونی های مضامین حکمت آمیز موجود در شعر این دو شاعر و احیانا تاثیر پذیری سنایی از متنبی بپردازد.
    کلیدواژگان: متنبی، سنایی، حکمت، شعر عربی و فارسی
  • مهیار علوی مقدم، مسلم رجبی صفحات 165-198
    ادبیات تعلیمی- به مثابه نوع ادبی ارزشمند و مهم و بهترین نمود خواننده محوری - در کنار دیگر انواع ادبی همچون ادبیات حماسی، ادبیات غنایی و ادبیات نمایشی از پیشینه ای کهن برخوردار است. این نوع ادبی فارسی، گنجینه ای از آموزه های اخلاقی است که با هدف دگرگونی رفتاری مخاطب، برانگیختن صفات نیکوی اخلاقی، تعلیم حکمت و آموزش اخلاق، تببین مسایل تربیتی، فلسفی، مذهبی و مفاهیم پند واندرزی و بیدارکردن وجدان خفته وی، تاثیری درخور توجه بر خواننده دارد؛ چرا که پیوندی گسترده با مخاطب دارد. رویکرد شاعران و ادیبان به بیان اندرزها و حکمت ها در قالب شعر از سده چهارم قمری به بعد آغاز شد و در این میان، نورالدین عبدالرحمان جامی- سراینده سده نهم هجری قمری- جایگاهی بارز در بسط و گسترش ادبیات تعلیمی فارسی دارد. دیوان جامی از نظر دارا بودن درون مایه های حکمی و مفاهیم پندگونه در خور توجه است. قصیده «جلاءالروح» او مشهور به قصیده «شینیه» که از اقبال ویژه ای برخوردار است، سرشار از آموزه های حکمی و تعلیمی است که در آیینه آن می توان مضمون پردازی اخلاقی و اندیشه ورزی حکمی و پند گونه خاقانی را به آشکارا دید. هدف از نگارش این مقاله، تبیین تعالیم حکمی و تربیتی و آموزه های اخلاقی از طریق کندوکاو در قصیده شینیه «جلاء الروح» جامی است.
    کلیدواژگان: ادبیات تعلیمی، قصیده شینیه جلاء الروح جامی، حکمت، پند و اندرز
  • محسن محمدی فشارکی، طاره صالحیان صفحات 199-232
    «روضه الانوار عباسی» یکی از برجسته ترین آثار اخلاقی است که در زمینه حکمت عملی و در ادامه سنت سیاست نامه نویسی فارسی در زمان شاه عباس دوم تالیف شده است. صاحب این اثر ملا محمد باقر سبزواری(م.1090ه.ق)، امام جمعه و شیخ الاسلام بزرگ عهد صفوی است که اثر خود را در تداوم سلسله تاریخی آثار به وجود آمده در زمینه حکمت عملی مدون کرده است.«سیاست مدن» به عنوان بخشی از حکمت عملی و البته در انطباق با شریعت اسلام، اساسی ترین بخش روضه الانوار را تشکیل می دهد. هدف اصلی پژوهش حاضر، معرفی روضه الانوار عباسی به عنوان مهمترین نصیحه الملوک عهد صفوی و تبیین جایگاه اخلاقی «حاکم» به عنوان اساسی ترین شخصیت موجود در این اثر ارزشمند است. از آنجا که حاکم و حکومت اخلاق مدار، می تواند یکی از بن مایه های مهم ادب تعلیمی فارسی در هر دوره ای محسوب می شود، توجه به جایگاه خاص حاکم و حکومت در این اثر ارزشند تعلیمی و بررسی تطبیقی آن با برخی از آرای خواجه نظام الملک توسی و فارابی، حائز اهمیت است هدف از این بررسی تبیین جایگاه حقیقی روضه الانوار عباسی در سنت اخلاق نامه نویسی ایران است.
    کلیدواژگان: روضه الانوار، محقق سبزواری، نصیحه الملوک ها، حاکم، ادبیات تعلیمی
|
  • Pages 1-28
    SaadiShirazi is one of the most didacticpoets of Persian language who has assigned significant part of his works to education and morality.BesidesBoostan and Golestanthat areconsidered as his didactic works,Saadi has allotted some of his odes to expression the aphorism and maxim. He uses the rhetoric images to teaching the moral points. Simile is one of these rhetoric images which he has extremely usedit to impart his didactic views. His literary Similes have different kinds and associate with elegances and tender points in his poems. Allegory as a kind of simile is abundant in his works and he uses it in different methods.He changes the place of likened with something is likened to it in his didactic allegories. Anotherfeature of his similes is that he resembles the differentbad and good personalities of man to the sensible things to explain them for audiences.Therefore, withregard to special place of simile in Saadi’sdidactic poems, in this paper we will survey different kinds of simile in his works.
    Keywords: Education, didactic poem, Saadi, simile, allegory, proverb
  • Pages 29-56
    The Islamic mysticism is full of moral and ethical as well as divine doctrines which aside from the Quest and reaching to the transcendent goal, the perfection is considered as moral and behavioral regulation whichoffers comprehensive and effective plan for the development and modification of social relationships. It also enhances friendly ties andcompanionshipandproximityto theopportunity to reachperfection in the field of moral and humanitarian characteristics. The present paperreviewsthe mysticalprose textsin the fifth tothe seventhcenturyAD, in order toexplain the status and position of the of friendship in theGnosticsinsights. Moreover, by the explanation and interpretations of friendship as a virtue,its position in the Quest of the mystics indicates that the Islamic mysticism and theoretical and practicalapproachestoresolvingethical problemsinsocial relationshipsis necessary. What themodernindustrial worldneeds today is ethics.
    Keywords: Islamic Mysticism, Mystic, conversation, Community, Social relations
  • Pages 57-94
    Joy is one of the positive feelings of human beings thatthe spread of it in any period (of life)causeswidespread satisfaction and greater solidarity amongst people. For this reason, researches of various times have attempted to explore factors, such as moral, social, and political elements that can play role in creating this feeling in humans. Poets are amongst those who have already expressed worthy words about the role of such forces in causing this feeling.Thus, exploring their ideas is influential despite of today's grief-stricken and alienated humans. This article aims to explore the role of moral and political principles in keeping people joyful especially by focusing on Persian classic poetry. Contentment, patience, confidence, satisfaction, honesty, modesty, good temper, sacrifice, mercy, greed, ill-wishing, jealousy, and reproaching are amongst the moral issues practice that avoidance of them can bring human beings joy. Justice-orientation, religiousness, tending the poor and caring for the weak, forgiving taxes, forbidding tyrant's oppression, fury and favor of rulers,ensuring security, prudence, attending to the oppressed and patience are amongst the forces through which kings and rulers can make people happy. From the perspectives of the poets under the present study, practicing moral issues brings humans serenity and, consequently, they feel joy and goodness; however, considering that moral vices constantly cause anxiety and depression, they have no results except for sadness and sorrow. Further, considering the political and social context of their society, those poets argue that whatever words or deeds by rulers and lords can make people joyful or sad.
    Keywords: Persian classic poetry, Joy, ethics, political factors
  • Pages 95-130
    Sheikh Mosleh al-Din Sa’diShirazi is one of the most influential characters of the Persian Literature whose works has been enthusiastically popular since life his time. For centuries, his Golestan and Bostan have been read after the Quran in Iran and outside of Iran in the traditional and modern educational centers. Besides his rhythmic, musical, expressive and effective language, the attention of Sheikh-E Ajal to the social issues and the ethical Dos and Donts hasn’t been effective in impressing the educational centers and other Audiences. That should be the reason whySheikh-E Shirazi is considered as a moralist from the viewpoints of many Farsi speakers. Considering that Saadi’s piece of works, particularly Golestan&Boostan are greatly integrated and interconnected to the most central issues, arguments and principals of the ethical science which are‘’to persuade and encourage to the beauties and goodness’’ and ‘’to prevent from the obscenities and evilness’’, the objective of the present study is to evaluate which issues had been persuaded and warned for the audiences by the Sheikh-E Ajal in his valuable Golestan. It is attempted to determine which persuade and warning methods were applied by him to guide the audiences. The results of the present study will indicate that Saadi has invited his audiences to the ethical virtues in 47 different occasions and prevented them from the ethical iniquities in 73 cases. It is important to note that, Saadi has employed various methods for his concepts about ‘’ to prevent & to encourage the audience’’, which will be focused in this research.
    Keywords: Saadi, Education, Golestan, invitation, prevention
  • Pages 131-164
    Mutanabi and Sanai are twogreat poetsof Arabic andPersian literature, that bothhavea reputation forwisdomandadvice. The frequency of wisdom in their poems is high, and is one of the basic contents of their poems. The main result of this study is that, Islamic culture and doctrines andreligious books especiallythe Quran and NahjulBalaghah, wisdom of ancient Iran and old Arabic wisdom, poetic inspiration and Greek philosophy, are sources of wisdom in poem of these two poets especially in Mutanabi poem. This article believed that Sanai because of Broadconsciousnessof Arabic culture and literature, in some wisdom contents is influenced by the Mutanabi. In addition,there are somehomogeneity in some wisdom contents of these two, which largely are due to confluence of thoughts and Poetic experience. Furthermore, some of these wisdom contents are rootedinPersian, Islamic andGreekcultures. This study is based on Frenchdoctrine ofComparative Literature that aimed to review similarities and differences of wisdom contents in poem of these two poets and sometimes effectiveness of Sanai from Mutanabi.
    Keywords: Mutanabi, Sanai, wisdom, Arabic, Persian poem, comparative literature
  • Pages 165-198
    Didactic literature - as a valuable and important genre and as the best sign of reader centered type - along with other forms of literature such as epic literature, lyric literature and dramatic literature has a long history. This Persian literary genre is a treasure of the moral teachings of the changing audience behavior, inciting character of moral good thing, teaches philosophy and ethics training, explaining educational issues, philosophical, religious and moral concepts and awakens the conscience. Approach to the advice and wisdom of poets and writers began in the 10th century. Meanwhile, Noor Al-Din Rahman Jami, the poet of the 9th A.H. century, has a high position in the Persian literature especially in didactic one. Jami’s Divan is important in terms of advising themes and concepts. The Ode of "Jala-Al- Rooh" known as "Shinieh " which has a attracted many readers, is full of legal doctrine and education and rich in its moral judgment like Khaghani’s poem. The purpose of this article,terefore, is to explain the legal doctrines and moral teachings in "Shinieh "ode.
  • Pages 199-232
    Rozat al-anwarAbbasi" is one of the most outstanding ethical works that has been written about practical wisdom and in continuing the custom of Persian policy writing in Shah Abbas II period. Owner of this work is "Mulla Mohammad BagherSabzawari", Imam Jomeh and the great Sheikh al-Islam in Safavid period, who compiled his work in continuing historical series of created works in the field of practical philosophy. "Urban policy" as a part of practical philosophy and of course in conformity with Islamic law constitutes the main part of Rozat al-anwar. The main purpose of the present study is an introduction to Rozat al-anwarAbbasi as the most important book given some advices to kings in Safavid period and explaining the ethical position of "governor" as the most significant character in this valuable work. As governor and ethical government can be considered as one of the main themes of Persian didactic literature in each period, considering the particular position of governor and government in this valuable didactic work and its comparative investigation with some opinions of KhajeNizam al-mulkTousi and Farabi is important. The purpose of this study is the explanation of real position of Rozat al-anwarAbbasi in the custom of writing ethical works in Iran.
    Keywords: Rozat al Anwar, Mohaghegh, e, Sabzewari, Nasihatol, Al, Molokha, didactic literature