فهرست مطالب

عرفانیات در ادب فارسی (ادب و عرفان) - پیاپی 18 (بهار 1393)
  • پیاپی 18 (بهار 1393)
  • تاریخ انتشار: 1393/06/14
  • تعداد عناوین: 8
|
  • داوود باقری زاد*، میر جلال الدین کزازی صفحه 11
    گرامی داشت دم، یکی از بنیادهای اندیشه ای و باورشناختی در ادبیات شادخوارانه و نیز ادب نهان گرایانه(صوفیانه) پارسی است که به شیوه های گوناگون پیرامون آن در این دو سامانه ادبی سخن رفته است. خیام به عنوان نمونه برترین در ادبیات شادخوارنه که این مضمون را به گونه های مختلف در رباعیاتش پرورده است و ازسوی دیگر مولانا به عنوان سمبل ادبیات عرفان ایرانی که به نوعی خود را (ابن الوقت) می خواند در اشعارش، از اغتنام دم سخن گفته است.
    ما دراین پژوهش برآنیم تا مضمون گرامی داشت دم را در اندیشه این دو شاعر مورد بررسی قراربدهیم،چگونگی و کارکرد آن را در این دو سامانه ادبی بیان بداریم.
    کلیدواژگان: خیام، مولوی، گرامی داشت دم (اغتنام فرصت)، ادب شادخوارانه، ادب نهان گرایانه (صوفیانه)
  • حسن حیدری، یدالله رحیمی* صفحه 27
    زائوم یا فراخرد از مباحث نوینی است که در تحلیل فرمالیستی، به مطالعه و بررسی متون می پردازد.از مهم ترین ویژگی های زائوم این است که مانند سایر واژه های زبان دچار خودکار شدگی و روزمرگی نمی شود و همیشه می تواند به خوبی عهده دار وظیفه خود باشد، یعنی با برانگیختن احساس و عاطفه به کمک موسیقی بشتابد و جای معنی را پر کند. بسیاری از کلمات در غزلیات مولوی وظیفه اصلی خود را که در نزد شاعران دیگر محدود به ابزار انتقال معنی است، فرو می نهند و غایتی فراتر از خرد معمولی می یابند.این مقاله به بررسی و تحلیل مصادیق زائوم و نقش آن در غزلیات مولوی پرداخته است. مهم ترین دستاوردهای این مقاله به کارگیری نظریه فرمالیستی زائوم در زمینه غزلیات شمس و شیوه های استفاده هنری مولوی از این نظریه است. مطالعه نشان می دهد، مولوی با هنرمندی خاص خود اصوات زبان را در خدمت موسیقی کلام می گیرد و واژه های جدیدی خلق می کند یا از کلمات بهره جویی می کند به گونه ای که روزمرگی نداشته باشند و از این طریق احساسات و عواطف مخاطب را بر انگیزند و خواننده را مسحور خود نمایند.
    کلیدواژگان: زائوم، دیوان شمس، صورتگرایان، فراخرد
  • منوچهر اکبری، فاطمه بابایی سرور* صفحه 47
    کیش گنوسی یک آیین کهن است که اصول آن با آیین های مانوی، افلاطونی و نوافلاطونی نقاط اشتراک بسیاری دارد. حکیم ترمذی یکی از عرفای سده سوم هجری است که نماینده حکمای مشرق و بنیانگذار آراء ابن عربی است.مقایسهآراء حکیم ترمذی با اصول کیش های یادشده به شیوه توصیفی-تحلیلی حاکی از تاثیرگذاری آیین های یاد شده بر دیدگاه های او به دلیل خاستگاه مشترک آن هاست و رشته پیوسته ادیان و آیین های بشری را به اثبات می رساند.
  • قهرمان شیری* صفحه 65
    در زندگی روزمره قاعده مرسوم آن است که هر حادثه ای به دلیل متاثر بودن از اسباب و علل انسانی و زمینی امکان وقوع پیدا می کند. اما در تصوف به سبب متفاوت بودن طرز نگرش به نظام هستی، این واسطه های مادی اغلب نادیده گرفته می شوند و بعضی از کنش ها و حوادث مستقیما به مسبب الاسباب که در ورای تمام وقایع هستی در جایگاهی قدرتمند و بی منازع نشسته است نسبت داده می شوند. بخشی از خوارق عادات که اغلب در کتاب های اهل تصوف به فراوانی دیده می شود ریشه در چنین دیدگاهی دارد. با حذف واسطه های زمینی از رابطه علت و معلولی حاکم بر پدیده ها، یک رخداد معمولی به راحتی می تواند به قلم رو کرامت ها وارد شود.
  • دکترجمشید صدری*، ناهید ژیانی صفحه 83
    تصوف به دنبال تربیت و ایجاد تحول درانسان بوده و، خواهان هماهنگی ظاهر و باطن است ظاهر و باطن انسان ازهمدیگر تاثیر پذیرندو ناهماهنگی میان این دومنجر به بروز ناهنجاری در رفتار و خلقیات انسان می گردد. یکی از اصول و مبانی آموزشی در عرفان و تصوف اسلامی اصلاح ظاهر به منظور متوجه ساختن سالک به درون خویش و تربیت عالیه وی می باشد.ازجمله روش های تربیتی صوفیان بر اساس و مبنای اصل ذکر و ریاضت است که زیر نظر شیخ و با مراقبت دقیق وی به انجام می رسد.
    کلیدواژگان: تربیت صوفیانه، ریاضت، ذکر، تلقین، ظاهروباطن
  • سید احمد پارسا*، حیدر دهمرده صفحه 95
    عرفان اسلامی با تکیه بر پشتوانه غنی فرهنگ اسلامی از قرن دوم هجری به بعد بتدریج در بیشتر مناطق خاورمیانه بویژه ایران ریشه دوانید و بر بیشتر ابعاد فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و ادبی جامعه سایه افکند. با تحقیق در آثار ادبی گذشته بویژه آثار قرن ششم به بعد کمتر اثری را می توان یافت که به نحوی تحت تاثیر عرفان اسلامی نباشد. کاستن از تعصبات دینی و مذهبی، رواج آزادگی و وسعت مشرب، تلاش جهت تقریب ادیان و مذاهب، بی اعتنایی به جاذبه های فریبنده دنیایی و مسائلی از این قبیل عرفان اسلامی را در دوره هایی از تاریخ ایران با اقبال خاص و عام مواجه ساخت. سوء استفاده برخی از عارف نمایان و مسائلی از این قبیل نیز در مواردی موجب عرفان ستیزی در میان عامه مردم گردیده است. هدف این مقاله بررسی عرفان و عرفان نمایی در فرهنگ عامیانه می باشد. این موارد در حیطه های وا‍ژگان، اصطلاحات و امثال و حکم بررسی شده است. نقش عرفان در تهییج توده ها در مبارزه علیه ستمگران به عنوان تاثیرات مثبت عرفان بر فرهنگ عامه تشریح شده و عرفان نمایی و عوامل عرفان ستیزی نیز مورد بررسی واقع شده است. نتیجه نشان خواهد داد با این پژوهش می توان به درک بهتری ازعرفان اسلامی و جلوه های آن در فرهنگ عامیانه دست یافت.
    کلیدواژگان: عرفان، تصوف، فرهنگ عامیانه، امثال، ادب فارسی
  • ثریا شریفی*، قدمعلی سرامی صفحه 107
    پس از توحید حضرت حق، مهم ترین مساله تصوف اسلامی، مساله «ولایت» است. هجویری عارف نامدار قرن پنجم، درباره اهمیت ولایت می گوید: «بدان که قاعده و اساس طریقت ومعرفت جمله بر ولایت و اثبات آن است».(هجویری، 1389: 317).. هجویری در کتاب کشف المحجوب به گونه ای همه جانبه و مستوفی، به موضوعاتی از جمله «ولایت» می پردازد. وی ابتدا «ولی» و «ولایت» را در لغت واصطلاح بررسی نموده سپس با استشهاد به سخنان دیگر عرفا به طرح مسائلی از قبیل: اثبات ولایت، اثبات کرامت، تفاوت معجزه و کرامت... میپردازد. و از آنجا که طریقت حول محور ولایت میچرخد میتوان نتیجه گرفت که ولایت، امری اکتسابی نیست بلکه از مواهب الهی است. این مقاله به بررسی مساله ولایت از دیدگاه هجویری، با تکیه بر آراء و عقاید رایج در این زمینه تا اواخر قرن پنجم هجری، می پردازد.
    کلیدواژگان: ولی، ولایت، کشف المحجوب، کرامت، اولیا، نبوت
  • حجت گودرزی، کورش گودرزی* صفحه 124
    تجلی و تاثیر اسطوره از جهات گوناگون در زندگی انسان پس از عصر اساطیری، امری است اجتناب ناپذیر. در این مقاله تلاش شده است تا علاوه بر شناخت مختصر عرفان و اسطوره و آیین های اساطیری، به یافتن تجلی و تاثیر و رد پاهای محسوس و نامحسوس یکی از این آیین ها یعنی رقص، در سماع عرفانی مندرج در برگزیدهء نثر عرفانی فارسی تا قرن هفتم هجری قمری پرداخته شود. در این پژوهش، یکی از تجلی های آیینی بررسی شده است که آگاهانه یا ناخودآگاه با توجه به ضمیر ناخودآگاه مشترک جمعی انسان ها، میان دو مقولهء اسطوره و عرفان مشترک است، یعنی رقص و سماع که در اسطوره و متون عرفانی، کارکردی تقریبا مشترک یافته است.
    کلیدواژگان: آیین و مناسک، رقص و سماع، اسطوره، عرفان و تصوف
|
  • Davood Bagherizad*, Jalaladin Kazzazi Page 11
    Commemoration of twinkle which is one of a thought foundation and belief recognition in joyousness and Persian mystical also, has variously been talked about in this two literary systems. Khayyam is a brilliant example of joyousness literature who has nourished this content in his Rubayyat in various ways and Mowlavi as a sample of Iranian theosophy, that in some way knows himself as ‘’Ibnol-al-Vaght’’(son of the time), has talked about commemoration of twinkle in his poems. This study aimed to survey this issue in the thought of these two poets and to clarify the application of which in the two above-mentioned literary systems.
    Keywords: Khayyam, Mowlavi, Commemoration of twinkle, Mystical literature, Joyous literature
  • Hassan Haidary, Yadollah Rahimi* Page 27
    Zaum' or Trans rational is one of the new issues that studies and investigates texts in formalism analysis. One of the zaum's characteristics is that dispute of other language words can not be automatized or routine and always can be respon¬sible for its duty, it means by exciting the emotions and sense it can help the words melody and complete the meaning of words. Most of the words in shams lyric poems neglect its main duty that by other poets is limited to transfer the meaning and get a further purpose more than ordinary thought. This article tries to investigate and analysis zaum' example and its role inMaulavies lyric poems. The main achievement of this article is applying zaums formalistic theories in shams poems and artistic usage methods of this theory by Maulavi. Studies have shown that Maulavi by his own special art apply the language voices in favor of spoken melody and invent new words or use words in a way that don’t have routine and by that method excites the emotions and senses of the audience and fascinate the reader.
    Keywords: Zaum', rhythm, shams lyric poem, Trans rational, formalism
  • Manoochehr Akbari, Fatemeh Babaie Soror* Page 47
    Gnosticism is an ancient school of thought which has a lot in common with Manichean, Platonic and Neo-Platonic schools. Abu Abdullah Muhammad bin Ali Termezi (the first quarter of third century AH) is a mystic figure who represents eastern philosophers and is the founder of Bin Arabi’s views. An analytical-descriptive comparison between Hakim Termizi’s views and the principles of the above-mentioned schools of thought is indicative of the effects those schools have had on his views and is due to the fact that Termiz’s viewpoints and the aforementioned schools come from the same origin. This comparison proves that the religions and/or human schools of thought are hierarchically connected to each other.
    Keywords: Hakim Termezi, Gnosticism, Manichean, Platonic, Neo, Platonic
  • Ghahreman Shiri* Page 65
    According to the widespread rules of everyday life, every event occurs based on the human and material causes and effects. But most of these material mediators ignored in Sufism, because of different viewpoints upon the universe, So some of these effects and events attributes directly toward the God or causer of all causes whom standing powerfully beyond the all events of the universe. There are a lot of miracles in the Sufism books and writings which rooted in these view points. By removing the material mediators from all the causes and effects relations upon investigated as a miracles.
    Keywords: cause, causer, Sufism, miraculousact, ambrosia
  • Jamshid Sadri*, Nahid Jiani Page 83
    Sufism seeks change and education in human and wants the harmony between the appearance and inner conscience. The appearance and the conscience of human influence each other and any imbalance between the two can cause disorders in human's mood and manner. One of the fundamentals of Islamic education and mysticism is reform in appearance in order to make mystic aware of his inner life and great upbringing. Here educational methods include the principle of remembrance and abstinence which is achieved under Sheikh and his meticulous supervision.
    Keywords: Sufi training, Abstinence, Remembrance, uggestion, Appearance, Inner, Conscience
  • Sayyed Ahmad Parsa*, Haydar Dehmardeh Page 95
    Islamic mysticism, thanks to the support of the rich Islamic culture, gradually developed into the most parts of the Middle East from the second century onward and encompassed the cultural, social, political, and literary aspects of the society. Studying the literature of the past, especially those of the sixth century onward, it’s very rare to find a literary work that is not influenced by Islamic mysticism. Lessening the religious dogmatism, promoting open-mindedness and bearing, trying to approximate religions, disregarding the seductive attractions of the world, and suchlike made the Iranian Islamic mysticism met the interest of the particular and the general. In some cases, misconducting behaviors of fakery mystics had the general public contest the mysticism. This study focuses on Mysticism and fake mysticism among folklore culture by considering words, expressions, adages, and anecdotes. The role of mysticism in spurring the masses in the struggle against the oppressors as the positive effects of mysticism on folklore culture has been surveyed; fake mysticism and anti-mysticism factors are also investigated. The results of this research will help us better understand the Islamic mysticism and its manifestations in folklore culture.
    Keywords: Mysticism, Sufism, folklore culture, adages, Persian literature
  • Thurayya Sharifi*, Qadamali Sarami Page 107
    After beliving in monotheism, the most important problem of Islamic mysticism is guardianship. The famous mystic of f¬ifth century, Hojviri, says about the importance of guardianship: “you should know that the rule and base of doctrine and cognition is on basis of guardianship and its proof”. (Hojviri, 1389, p 317). In Kashf-ol-Mahjub book, Hojviri has generally set to some subjects as “guardianship”. First, he investigates “guardian” and “guardianship” in vocabulary and idiom then he sets to design with by refering speeches of other mystics such as: proof of guardianship, munificence, the difference between miracle and munificence. And whereas doctrine turns around guardianship it can be derived that guardianship is not acquired but is blessings of God. This paper sets to study the guardianship problem in view point of Hojviri, with emphasis on current opinions in this base up to end of fifth century.(A.H)
    Keywords: guardian, guardianship, Kashf, ol, Mahjub, munificence, authority, prophecy
  • Hojat Goodarzi, Kourosh Goodarzi* Page 124
    From the mythological era on, the myth emergence and impact has been an undeniable face from many different viewpoints in human being living expenence. Further to making myth and mythological rituals known, in this paper, it has been strived to rise and impactas a ritual in mystic Semaa inserted in Persian chosen mystic prose up to the seventh lunar century.Moreover, among so many ritual manifestations, dance and Semaa, as a common category between two other ones: myth and mythices, has been put under the scrutiny in the light of human beings collective unconscious, which knowingly or unknowingly has obtained a relatively common output in myth and mystic texts.
    Keywords: rites, rituals, dance, semaa', myth, mystic, sufistry