فهرست مطالب

  • پیاپی 34 (پاییز و زمستان 1392)
  • معارف اسلامی
  • تاریخ انتشار: 1392/12/24
  • تعداد عناوین: 8
|
  • اردشیر محمدی*، مریم مدملی صفحه 1
    بررسی گستره تفاوت های تکوینی موجود بین زن و مرد، بحثی مهم و پردامنه خصوصا در قرون اخیر بوده که طیف وسیعی از نظریات را به خود اختصاص داده است. در یک سر طیف، دیدگاه هایی قرار دارند که نه تنها تفاوت های بین زن و مرد را بنیادین و عمیق می دانند، بلکه به برتری ذات زنانه یا ذات مردانه نیز معنقد هستند. در سر دیگر طیف، نیز کسانی هستند که تفاوت های تکوینی را تا حد ممکن نادیده گرفته و آن را محصول تحولات تاریخی قلمداد می کنند. در میان این تفاوت ها آن چه بیش از دیگر تفاوت ها مورد اهتمام قرار گرفته است تفاوت در عقل است که در منابع دینی نیز بدان اشاره که تصریح شده است. کانون اصلی گفتمان در این مقاله، بررسی این تفاوت میان زن و مرد با استناد به آیات و روایات و همچنین بهره گیری از نتیجه مطالعات علمی اندیشوران در حوزه اختلاف یا عدم آن در حوزه عقل است.
    کلیدواژگان: تفاوت، تکوین، عقل، مرد، زن
  • محمدعلی ایزدی* صفحه 15
    بهترین بستر برای تامین امنیت،آرامش و سیر تکاملی هر فرد خانواده می باشد، به گونه ای که غفلت ازآن موجب انحراف جامعه انسانی خواهد شد، لیکن در عصر حاضر نظام خانواده به دلیل دور شدن ازاخلاقیات انسانی و پذیرش هویت دنیاگرایانه با چالش های اساسی روبه رو شده و در بعضی موارد اساس آن تحت الشعاع قرارگرفته است! به نظر نگارنده برای برون رفت از این مشکلات بازگشت به فطرت و توجه به ارزش های انسانی و دینی مهم به نظر می رسد، از این رو در این پژوهش در پرتو ایات و روایات به سراغ راهکار ها و عواملی که اسلام در زمینه تحکیم بنیان خانواده بیان کرده است برآمدیم.
    کلیدواژگان: اصول، تحکیم، بنیان، خانواده
  • حمیدرضا طیبی نسب* صفحه 37
    مرزبانی به معنای حفظ و حراست از مرزهای جغرافیایی وتلاش برای جلوگیری از نفوذ دشمن به منطقه ی مورد حفاظت است، که به لحاظ سیاسی، امنیتی اهمیت فراوانی دارد و در اسلام نیز جایگاه ویژه ای برای آن ترسیم شده است. اینک سوال این است که مرزبانی در فرهنگ دینی چه جایگاهی دارد؟ و مرزبانان دینی باید چه ویژگی هایی داشته باشند؟ و دین به عنوان مرامنامه زندگی، چه برنامه ای را برای آنان در نظر گرفته است و موضع دین در مورد جبهه مخالف چیست؟ در این مجموعه با بهره گیری از روش کتابخانه ای ضمن عنایت به اهمیت مساله مرزبانی در اسلام، جایگاه مرزبانان و ویژگی های آنان مورد توجه قرار می گیرد. و با استفاده ازمنابع دینی و کلام نافذ امام سجاد(ع) در قالب «دعا برای مرزبانان» و لعن و نفرین برای جبهه مخالف، نوعی درس زندگی مرزبانی، وظیفه مرزبانان، حاکمان و همه آنهایی که در جامعه اسلامی زندگی می کنند به خوبی ترسیم شده است، که در هر بخش به صورت مستوفی به آن پرداخته شده است.
    کلیدواژگان: قرآن، دعا، مرزبانان، ویژگی ها، امنیت
  • احمد حسین فلاحی* صفحه 63
    تقلید در اندیشه دینی شیعه، رجوع انسان غیرمتخصص به متخصص و گزینش مسیر یقینی و علمی است ومقلد آزاد در انتخاب مرجع خویش است لذا باید تحقیق کند تا عالم ترین را برگزیند ودر صورتی که به غیر اعلم رجوع کند اعمال او باطل است واین خود دلیل بر علمی بودن این شیوه است. در تقلید در شیعه سوال مقلد از فقیه ممنوع نشده و مسیر مطالبه دلیل باز بوده و فقیه پاسخگوی آن براساس ملاکات و معیارهای دینی است و این گونه نیست که تعبد محض باشد و تعبد فقط در رفتار متشرعه است و مساله تقلید که براساس بناء عقلاء می باشد چنین چیزی وجود ندارد، در بناء عقلاء مطالبه دلیل است و هر حکم شرعی مطابق با یک دلیل از منابع فقهی اسلام است که در راس آنها قرآن کریم و روایات پیامبر(ص) و اهل بیت عصمت و طهارت(ع) است که معتبرترین منابع در اختیار بشر می باشند و از همه مهم تر این که در خود آنها نیز بشر را به جستجو و مطالبه دلیل دعوت می کنند. اما همین تقلیددر اندیشه دینی شیعه از مباحثی است که هر از چند گاهی مورد سوال و از سوی افراد بدون تخصص و برخی اوقات مخالف مذهب مورد بحث و یا هجمه قرار می گیرد و برداشت آنان از تقلید همان سرسپردگی بی چون و چرایی است که چشم بسته و با تعطیلی عقل همراه است، چنانچه در برخی فرقه ها و نحله های دیگر وجود دارد سخن در این است که، آیا تقلید همان سرسپردگی رایج در اندیشه های دیگر مانند عرفان های نوظهور نیست واساسا چه تفاوت هایی بین دو وجود دارد؟ و از آن جایی که تقلید نقش محوری در پیمودن مسیر صحیح دین دارد، پرداختن به بحث از ضروریاتی است که امروز مورد بحث و گفتگوی برخی محافل است.
    کلیدواژگان: سرسپردگی، تقلید، تعبد، متشرعه، بناء عقلاء، عرفان های نوظهور
  • عبدالله عطایی*، افراسیاب جمالی صفحه 79
    زمانه و روزگار سیدحسن مدرس مصادف با دوره روی کار آمدن رضاخان و پشتیبانی طیف وسیعی از روشنفکران دلزده از فضای ناشی از شکست و ناکامی مشروطیت در کشور بود و بعد از سالیان طولانی پس از شهادت مدرس هیچ گاه یادی از وی نشد و به طور کلی گفتمان روشنفکری همسو و مخالف دولت پهلوی، شناخت واقعی اندیشه و افکار مدرس را در فضای مبهم و تاریکی فرو برد تا جایی که وی را فردی محافظه کار و ارتجاعی و مخالف توسعه وپیشرفت معرفی نمود و با وجود سالیان دراز از درگذشت وی هنوز اندیشه ها و افکار مدرس آن چنان که شایسته و در لابلای اسناد و گفتارهایش در مجالس شورای ملی می نماید، شناسایی نشده است. در این مقاله با بررسی مجموعه مذاکرات و مباحثات مجلس شورای ملی و همچنین اسناد دسته اول مربوط به مبارزات سیاسی مدرس در پی شناخت دیدگاه های مدرس در ارتباط با مسائل دنیای جدید و تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جامعه ایران برآمده ایم و با واکاوی علل رویکردهای مدرس به موضوعات مختلف و گاه تناقض تصمیمات سیاسی وی، خط فکری، سیاسی و مبارزاتی وی را تا حدودی منطبق با وضعیت دوره روی کار آمدن و استقرار حکومت پهلوی روشن نموده ایم.
    کلیدواژگان: سیدحسن مدرس، اندیشه، عملکرد سیاسی، مشروطه، مجلس شورای ملی، رضاخان
  • اکبر عروتی موفق* صفحه 101
    بحث از «ضرورت بعثت انبیا» یکی از مباحث مهم و اساسی «نبوت عامه» است. ابن سینا و شیخ شهاب الدین سهروردی از جمله ی کسانی هستند که در آثار خود این مساله را مورد توجه قرار داده اند. از نظر ابن سینا بقای نوع بشر در گرو برقراری عدالت اجتماعی است و تحقق عدالت اجتماعی هم منوط به قانون مدنی لازم الاجرا می باشد و تحقق چنین قانونی هم فقط به وسیله ی انسانی فوق جامعه ی بشری که مصداق منحصر به فرد آن، پیامبران هستند، حاصل می شود. از شیوه ی استدلال ابن سینا این گونه بر می آید که تفسیر او از ضرورت بعثت انبیاء، تفسیری دنیاگرایانه است. اما با توجه به بیانات وی در مواضع دیگر و جمع بندی آراء و نظرات او می توان چنین استنباط نمود که نگرش او به این مساله، نگرشی جامع نگرانه است. یعنی از نظر او انبیاء دو هدف داشته اند: یکی ارشاد به سعادت معنوی که در پرتو توحید و ایمان به معاد و صفات فاضله پدیدار می شود و دیگری راهنمایی به مصالح عالیه ی اجتماعی که با ایجاد مقررات عادلانه به دست می آید. با بررسی آراء و نظرات سهروردی نیز این مطالب به خوبی روشن می شود که او هم با ارائه تفسیری جامع نگرانه معتقد است: انبیا دنیا و آخرت را توامان مورد توجه قرار داده اند.
    کلیدواژگان: ضرورت بعثت، پیامبران، عدالت اجتماعی، دنیاگرایانه، جامع نگرانه
  • سیدجواد فاضلیان* صفحه 117
    مبحث زبان قرآن به معنای اصطلاحی آن که به ماهیت و چگونگی سخن خدا با انسان مربوط می شود در دهه های اخیر در سطح وسیع و گسترده ای در عرصه قرآن پژوهی مورد توجه قرار گرفته است، این مساله از جمله مباحث فلسفه دین است که علاوه بر اهمیتی که در عرصه معرفت شناسی دارد از مهم ترین مبانی تفسیر قرآن به شمار می آید. در این میان نهج البلاغه نیز که کتاب تفسیر و تحلیل آیات الهی است از معتبرترین متون دینی است که همواره چون خورشید در طول قرون و اعصار بر افهام و قلوب تشنگان وادی حقیقت، تابیده است، از این روی آشنایی با زبان نهج البلاغه به دلیل قرابت و شباهت بسیاری که با زبان قرآن دارد می تواند در تبیین و روشنگری زبان دین تا حد زیادی مفید و موثر باشد، این نوشتار برآن است تا وجوه مشترک زبان را در این دو متن مورد توجه قرار دهد، زبان واقعیت، زبان عرف عام و عرف خاص، همچنین زبان فطرت و عقل و به کار بردن زبان تمثیل و موعظه از جمله شباهت های زبانی است که این مقاله بدان پرداخته است.
    کلیدواژگان: زبان قرآن، زبان نهج البلاغه، تمثیل، هدایت، عرف عام و عرف خاص
  • محمد جواد هراتی* صفحه 129
    در آیه شریفه 27 سوره شوری «و لو بسط الله الرزق لعباده لبغوا فی الارض و لکن ینزل بقدر ما یشاء إنه بعباده خبیر بصیر» بسط رزق موجب طغیان انسان بیان گردیده است. مقاله ی حاضر در تلاش است تا از رهگذر مطالعه تطبیقی میان روش های تفسیری فریقین در تفسیر آیه مذکور، به این پرسش پاسخ دهد که آیا تفاوت در روش های تفسیری فریقین، در تفسیر از آیه تاثیرگذار بوده است و اینکه آیا مفاهیم دیگری می توان از این آیه استنباط نمود. در راستای تبیین مساله، چند تفسیر از فریقین که از نظر روش تفسیری با یکدیگر تفاوت دارند شامل تبیان، نورالثقلین و المیزان از تفاسیر شیعی و جامع البیان، مفاتیح الغیب، روح المعانی در این پژوهش بررسی شده است. نتایجی که از این بررسی تطبیقی به دست می آید این است که مرحوم علامه طباطبائی با عنایت به روش خاصی خود در تفسیر المیزان، نتیجه ای فراتر از دیگر تفاسیر مورد بحث پژوهش داشته که ابعاد بیشتری را از آیه مورد توجه قرار داده است. بدین ترتیب نقاط قوت روش تفسیری مرحوم علامه طباطبائی در تفسیر المیزان نسبت به سایر تفاسیر و برجستگی های آن مشخص می گردد.
    کلیدواژگان: روش تفسیری، بسط رزق، بغی، فریقین
|
  • A. Mohamadi *, M. Modmoli Page 1
    The genetic differences between men and women have been hotly debated and widely investigated, especially in recent centuries; and it has received a wide range of ideas. On the one extreme, it is not only believed that men and women are fundamentally and deeply different, but also masculine or feminine essence is superior. On the other extreme, genetic differences are neglected as much as possible and it is believed that these differences have been made due to historical evolutions. Above all, the difference in thought which is explicitly documented in religious resources has been studied more than others. The current study mainly focused on this type of difference between men and women with regard to Islamic verses and narratives as well as the use made of findings of scientific studies both in the extreme belief in difference and belief in lack of difference.
    Keywords: difference, genesis, thought, men, women
  • M. A. Izadi* Page 15
    Family is considered to be the best foundation for providing security, peace and evolution for individuals in a manner that if it is neglected, human society will be deviated. In the current era, however, it has encountered fundamental challenges because of moving away from humanistic ethics and accepting the materialistic identity. In some cases, its basics have been extremely influenced and gone under a question mark. As far as the author is concerned, one possible solution for the current problem seems to be returning back and paying attention to human nature and religious values. Hence, the present study reflected the factors and strategies recommended by Islamic verses and narratives for stabilizing the family foundation.
    Keywords: principals, stabilization, foundation, family
  • H. Tayebi Nasab* Page 37
    The frontier protection which means protecting the country’s geographical frontiers and making efforts to prevent the enemy penetration into the protected area is politically and strategically important; similarly, it is emphasized and given a special position in Islam. Here are the questions: (a) What is the position of frontier protection in Islam? (b) What are the characteristics of religious frontier guards? (c) What program the religion as a life style has determined for frontier guards? (d) What is the position of religion toward the opposing frontier? The current study focused on the position of frontier guards and their characteristics according to Islam. Utilizing religious resources and Imam Sajad’s (AS) speeches in terms of benediction and blessing for frontier guards as well as malediction and curse for the opposing frontier, the duty of frontier guards and commanders, and the duty of all who live in Islamic community are well illustrated.
    Keywords: the Holy Quran, security, characteristics of guards, benediction, malediction
  • A.H. Falahi* Page 63
    In Shia religious thought, Taqlid which means following and imitating involves a non-specialist (Moqallid) following a specialist (Mujtahid) with regard to religious laws (Ahkam). After investigating and ensuring the qualifications of the specialist, the non-specialist is supposed to freely choose the most knowledgeable specialist. If he/she does not do and then follow one who is not knowledgeable enough, his/her actions will not be accepted by Allah. The non-specialist is given the right to ask for reasons behind religious laws and the specialist is supposed to provide responses based on religious criteria. In other words, Taqlid which is consistent with the Wise Men’s Ideas does not mean absolute commitment and blind obedience. The Wise Men’s Ideas put emphasis on providing reasons and consider it as a necessity. Also, every religious law is accompanied by some reasons from Islamic resources: the Holy Quran, the Prophet (PBUH) and the infallible and virtuous Alhe Al-Bayt (AS) which are the most valid resources accessible to human being. These resources themselves encourage the human being to investigate and ask for reasons. Taqlid is sometimes questioned, attacked and challenged by some individuals who have no expertise and are opposed to religion. They imagine Taqlid in Shia thought to be blind obedience and imitation as some other branches believe so. It is the matter: (a) Is Taqlid another form of blind obedience which is common in newly-appeared mysticisms? (b) What are the fundamental differences between them? Taqlid plays a central role in identifying, choosing and walking in the straight path; thus it is needed to be investigated and is one of the hotly debated and discussed necessities.
    Keywords: Taqlid, obedience, Wise Men's Ideas, newly, appeared mysticisms
  • A. Atayie *, A. Jamali Page 79
    Seyyed Hassan Modarres coincided with the rise of Reza Khan as well as the support of a wide range of exhausted intellectuals from the condition resulted from the failure of Constitutionalism in Iran. After many years from his martyrdom, he was totally forgotten and unknown; and the intellectual movement both agreed with and opposed to Pahlavi regime put the identification of his real thoughts and ideas in a vague and dark atmosphere so that he was introduced as conservative and opposed to development and promotion. Despite of passing many years from his death, his real ideas and thoughts, as they exist in his speech and documents in National Assembly, are still unidentified and undiscovered. In the present study, efforts were made to recognize his viewpoints on the new world affairs and political, social and cultural transformations of Iranian community by examining his debates and negotiation in National Assembly and the first-hand documents of his political campaigns. Also by investigating into the reasons behind his viewpoints on different issues and sometimes his contradictory political decisions, his intellectual, political and campaign framework was clarified and regarded as relatively consistent with the condition in which Pahlavi regime was risen and established.
    Keywords: Seyyed Hassan Modarres, thought, political performance, Constitutionalism, National Assembly, Reza Khan
  • A. Orvati Movafagh* Page 101
    The concept of prophetic mission necessity is one of the most important and fundamental concepts in “general prophethood”. Ibn-Sina and Sohrvardi are among the philosophers who have dealt with this issue in their works. According to Ibn-Sina, humankind survival is dependent upon social justice establishment which in turn is reliant on irrevocable civil laws, the realization of which is achieved by a human being superior to human society, which is disclosed in prophets. As Ibn-Sina’s reasoning reveals, his interpretation of the prophetic mission necessity is mundane; however, it can be inferred from his total ideas and thoughts about other concepts that his viewpoint in this regard is comprehensive. According to him, prophets had two
    Aims
    (a) guiding to spiritual happiness which is achieved through faith in resurrection and virtuous traits and (b) guiding to social welfare which is achieved through justice-based regulations. In the same vein, investigation into Sohrvardi’s ideas and thoughts illuminates his belief in a comprehensive interpretation of prophetic mission necessity: prophets have paid an equal attention both to this world and the hereafter.
    Keywords: Ibn, Sina, Sohrvardi, prophetic mission necessity
  • S. J. Fazelyan* Page 117
    The socalled language of Quaran that is related to the nature and quality of the word of God with human has been extensively explored in recent decades. This issue which is included in the entries of religion philosophy in addition to its importance in the realm of epistomology is one of the most essential principles of the interpretation ofHolly the Q uran. Nahjol_Balaghe as an interpretive text whichdeals with the heavenly verses is among the highly credited relegious texts which has long been informing the fact seekers and satiatingthe thirst of people, hence familiarity with the language of this text due to the similarity and proximity of its language with that of Quaran can illuminate the language of religion quite effitively. The present study isto pay close attention to the commonalities in the language of these two texts.The language of fact,the language ofspecial and common customs and and, traditions the language of Fetrah and wisdom, and the use of allegory and advice are all among the similarities of the two text that are covered in the this study.
    Keywords: The language of Quaran, NahjolB, alagheA, llogory, Guidance, Common cutomsElite, customs
  • M.J. Harati* Page 129
    In Surah Al-Shura [Verse 27], “and if Allah should amplify provision for his servants they would certainly revolt in the earth, but He sends it down according to a measure as He please; surely, He is aware seeing his servants”, the amplification of provision is stated to be the cause of human being’s revolt. Comparing the Sects’ methods in interpreting the aforementioned verse, the current comparative study makes efforts to answer these questions: (a) Does the difference in Sects’ interpretive methods have any impact on the interpretation of this verse? (b) Is it possible to infer other concepts from this verse? To state the problem, some interpretations of Sects which are different in their interpretive methods including Al-Mizan, Noor Al-Saghalein, Tebyan, Mafatih Al-Gheib, Ruh Al-Maani, Jamee Al-Bayan were examined. It was found that the interpretation of Allameh Tabatabai in Al-Mizan, with respect to his special interpretive method, involved results beyond those of others because he has paid attention to more aspects of this verse. Thus, the advantages of his interpretive method in Al-Mizan over other interpretations were clarified.
    Keywords: interpretive method, amplification, revolt, Sects