فهرست مطالب

آموزه های تربیتی در قرآن و حدیث - سال دوم شماره 1 (بهار و تابستان 1395)
  • سال دوم شماره 1 (بهار و تابستان 1395)
  • تاریخ انتشار: 1395/06/23
  • تعداد عناوین: 7
|
  • مقاله پژوهشی
  • روح الله محمدی، عبدالهادی فقهی زاده صفحات 1-18
    به طور کلی، چگونگی رفتار در هر سبکی از تربیت، بر جهان بینی حاکم بر آن سبک و نوع نگاه به انسان، مبتنی است و بدون شناخت انسان، شناخت خدا، هستی و چگونگی رفتار انسان در جامعه تبیین نخواهد شد. از-این رو، این پژوهش به شیوه ی توصیفی_ تحلیلی و به روش کتابخانه ای، به بررسی این موضوع از دیدگاه قرآن و حدیث می پردازد. از نظر انسان شناسی اسلامی، انسان موجودی دو بعدی(مادی و روحانی)، دارای اختیار، مسئول، الهی و فطرت محور، برخوردار از عقل، حقیقت گرا و زیبا گراست؛ بدین صورت که انسان در حوزه تربیت اجتماعی با واکنش مسئولانه نسبت به پدیده های پیرامون خویش، با تکیه بر الهی بودن، پیروی از وحی، مراجعه به فطرت، به کارگیری عقل و با بهره گیری از اراده، اختیار و حاکمیت عقل بر احساس و جهت دادن فطرت زیبایی گرایی، می تواند به هدف خود؛ یعنی رشد اخلاقی و انسانی و سعادت دنیا و آخرت دست یابد. از این رو، انسان کامل و توسعه یافته، همان انسانی است، که با حرکت بر محور انسانیت و اصول فطرت، تکامل می یابد و با یاری جستن از سه منبع عقل، وحی و تجربه، راه تعمیق و گسترش اصول انسانی را، در عرصه های حیات خود باز می کند.
    کلیدواژگان: تربیت، مبانی انسان شناختی، سبک تربیتی، تربیت اجتماعی
  • سهراب مروتی، صلاح الدین غلامی صفحات 19-37
    برای نیل به عزت، اقتدار و پیشرفت، مهم ترین نیاز پیش روی جوامع اسلامی، اعتدال خواهی و اعتدال پذیری است. فراوانی کانون ها و مراکز تاثیرگذار فرهنگی، که لایه هایی از افراط و تفریط به درون آنها راه یافته، دستیابی به این مهم را دشوار کرده است؛ بنابراین برای تحقق و گسترش فرهنگ مشترک؛ در معنای آرمانی آن، تعامل میان این کانون ها و توافق آنها بر شاخص های اعتدال، در فضای عمومی جوامع اسلامی، که امروز با خطر انحطاط مواجه اند، الزامی است. این رفتار، سیره ی روشن انبیاء و اولیای الهی است، که در قرآن و حدیث، به وضوح بیان شده است؛ بنابراین، باید به دقت فهمیده شود و الگو قرار گیرد. در این مقاله، تلاش شده است، که پس از معنا شناسی اعتدال فرهنگی؛ الزامات، راه دستیابی و برجسته ترین راهبردهای تربیتی آن، از منظر قرآن و حدیث در ساحات گوناگون فردی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و تعاملات بین المللی؛ تحلیل، تبیین و ارائه گردد.
    کلیدواژگان: راهبردهای تربیتی، اعتدال فرهنگی، فرهنگ معیار اسلامی
  • محمد اسماعیل زاده، محمود ابوترابی، سید علی حسینی زاده، مهدی باکویی صفحات 39-55
    تربیت مقایسه ای از مهم ترین و پرکاربردترین روش های تربیتی قرآن است. در این روش، قرآن کریم دو امر متضاد مانند کفر و ایمان را مقابل هم می نهد، به آثار و نتایج هر دو اشاره می کند، آن گاه از متربی می خواهد که دو طرف را با هم مقایسه کند و به اختیار خود، یکی را برگزیند. اصلی ترین مبنای خاص تربیت مقایسه ای، از وجود تضاد در مجموعه ی جهان هستی حکایت دارد.
    این مقاله به روش توصیفی_ تحلیلی، با هدف کشف اصول و قواعد روشی تربیت مقایسه ای در آموزه های قرآنی، تهیه شده و با دقت و امعان نظر در مبنای خاص آن، به اصول ذیل دست یافته است: اصل اثبات و نفی؛ اصل ارائه ی معیار؛ آزادی و عدم اجبار؛ اصل رنج و گنج؛ درمان درد با ضد آن؛ اصل روشنگری؛ معیار خیر و شر؛ عملی کردن وعده و اجرایی نکردن وعید؛ ضرورت توجه به حیات طیبه و آخرت گرایی در برابر دنیا گرایی.
    کلیدواژگان: تربیت در قرآن، روش مقایسه، روشهای تربیتی، اصول تربیت، تربیت مقایسه ای
  • الهه خلیل زاده، طلعت حسنی، علی محمد میرجلیلی، محمدحسین فهیم نیا صفحات 57-74
    قرآن کریم، جهان شمول است و داستان هایش با هدف تعلیمی _ تربیتی بیان شده است. در میان داستانهای قرآنی، داستان حضرت یوسف(ع) و زلیخا، ماجرای دلدادگی زنی به پسری جوان است. بسیاری از جوانان در اعصار مختلف، به این مسئله مبتلا می شوند، که گاهی این امر، تهدیدی برای جوامع بشری بوده است. پژوهش حاضر، با موضوع نقش تربیتی حضرت یوسف و زلیخا در قرآن، بر آنست، که با بررسی کنش و واکنش حضرت یوسف، به عنوان مربی ای که نقصی در علم و رفتارش راه ندارد، و زلیخا، به عنوان متربی ای که از جامعه ای بیمار برخواسته است و نیز، با معرفی نمونه ای به مربیان و متربیان، در جهت کاهش ناهنجاری های اجتماعی این بحران و تبدیل آن به فرصت، تلاشی داشته باشد. در این مقاله، تاثیر نیازها بر رشد و بسترهای رشد شخصیت که عبارتند از: وراثت، محیط و عوامل فردی، همچنین تاثیر آنها بر روی دو شخصیت اصلی داستان، بررسی شده است. این پژوهش، پاسخگوی دو سوال است: زلیخا چگونه دچار آسیب شد؟ حضرت یوسف چگونه او را پرورش داد؟ نتایج پژوهش حاکی از این امر است، که زلیخا، با وجود تاثیرات محیط و وراثت، با آموزش های صحیح حضرت و تقویت عوامل فردی، بر شرایط محیطی غلبه کرد و به تعالی رسید.
    کلیدواژگان: یوسف، زلیخا، نیاز، تربیت، شخصیت
  • مصطفی جعفرطیاری صفحات 75-92
    در روند تکامل و تربیت انسان، تهدید هایی چالش برانگیز وجود دارد، که خاستگاه آنها شیطان است. او، دشمن قسم خورده و پیوسته در کمین انسان است، تا او را از هدف باز دارد. رهایی از شیطان، دشوار و پس از چیرگی، بسیار دشوارتر است. نجات از دست شیطان، مستلزم مبارزه با فرایند چیرگی و خنثی سازی آن است، که بایستی آن را شناخت. مسئله ی مهم، تبیین چگونگی تسلط شیطان است. پژوهش پیش رو، با روش توصیفی- تحلیلی، به بررسی فرایند مزبور از منظر قرآن و حدیث می پردازد. انتباه جدی افراد به وجود شیطان، ارتقاء باور به آن، شناخت شگرد های دام گذاری و شناخت فرایند دفع و رفع چیرگی، آشنایی با راهکارهای پیروزی بر او، از اهداف مهم پژوهش حاضر است. پس از طرح مسئله، چگونگی چیرگی شیطان از راه نفوذ در عواطف و احساسات بررسی می شود، سپس نحوه چیرگی وی، از طریق نفوذ در ادراک بیان می گردد. شیطان در آغاز، هیچ تسلطی بر انسان ندارد. تنها ابزارش وسوسه است. فرایندچیرگی اش، تدریجی و با ترفند وعده دادن، ترساندن، ناامید ساختن، غمگین کردن، دلسوز نمایی، آراستن گناهان و... است. او تلاش می کند، با به کارگیری ابزار ادراکی، به تدبیر باطن فرد بپردازد. اگر، عقل انسان در اختیارش باشد و بر اساس دستورهای آن عمل کند، به دام نمی افتد؛ از این رو، شیطان می کوشد، عقل را در اختیار بگیرد و آن را تضعیف کند. او، پیوسته، آدمی را به انجام هرچه بیشتر گناه تشویق می کند. انجام گناه و تکرار آن، به مرور، قوه ی عاقله را به اسارت هوای نفس درمی آورد. افزایش گناهان، باعث افزونی چیرگی اوست، به گونه ای که، تمام وجود انسان، ابزار شیطان می شود.
    کلیدواژگان: وسوسه، چیرگی، شیطان، تسلط شیطان، ولایت شیطان
  • اکرم حسین زاده، محمد شریفی صفحات 93-111
    تفسیر انفسی قرآن کریم، شیوه ای از تفسیر به منظور تعالی بشر، از نشاه ی کثرات، به عوالم روحانی و رسیدن به وحدت شخصی وجود است. مفسر در این روش می کوشد، قدم در سیر انفسی گذاشته و در شگفتی های نفسانی غرق شود؛ بنابراین با یاری گرفتن از آیات الهی و روایت معصومین، درهای غیب را به روی خود می گشاید. خدا، محور تفسیر انفسی است و فهم کلام الهی، موضوع آن و شناخت و تعالی انسان، هدف آن است. پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی، ضمن بیان نمونه هایی از تفسیر آیات از حسن زاده آملی و جوادی آملی، تفسیر انفسی را شامل عرفان عملی، عرفان نظری و مبانی فلسفی نفس انسان می داند، که در قالب برهان به مخاطب عرضه می شود. از ویژگی های تفسیر انفسی می توان به فرا زمان و فرا مکانی در تفسیر آیات، قابلیت های نفس جهت مشاهده حقایق، رابطه ی عارفانه بین بنده و محبوب حقیقی و اثرات رابطه ی فوق در کاهش گناه و رهایی از تنهایی است، که موجب افزایش ایمان و عمق بخشی به باور دینی خواهد شد.
    کلیدواژگان: تفسیر انفسی، تعمیق ایمان، وحدت وجود، جوادی آملی، حسن زاده آملی
  • عفت آدم زاده، محمد رضا سرمدی، مهران فرج اللهی، زهره اسماعیلی صفحات 113-130
    در تعالیم الهی و تفاسیر قرآنی، به شناخت و ابعاد مختلف آن و نیز موضوع زیبایی و گستره ی آن در ابعاد وجودی انسان، به مناسبت های مختلف و در جایگاه های متعدد توجه شده است، به گونه ای که می توان میان شناخت و زیبایی، پیوند عمیق و تفکیک ناپذیری را مشاهده کرد. علامه طباطبایی، از مفسران بزرگ شیعی، با ژرف اندیشی در قرآن و آموزه های تربیتی آن، توجه به ادراک حسی(سمع و بصر) را، مقدمه و منشا علوم حصولی(تصورات) می داند و فواد را برابر با قوه ی عقل و مبدا تصدیق و تعقل بر می شمرد. این نوع نگاه به ابزار معرفت، پایه ی اصلی بعد خاصی از تربیت با عنوان «تربیت زیباشناختی» است. در پژوهش حاضر که، به شیوه ی توصیفی_ تحلیلی و با مراجعه به منابع دست اول و منابع کتابخانه ای، به ویژه تفسیر المیزان انجام شده است، ضمن تبیین برخی از دیدگاه های معرفت شناسی و زیبایی شناسی علامه طباطبایی و پیوند میان آنها، نوع خاصی از تفکر در اهداف آموزشی، با عنوان «تفکر چندوجهی» در تربیت زیباشناختی مطرح می شود، که حاصل آن، توجه توامان به عقل و اندیشه، احساس بیرونی و درونی و عاطفه و ایمان و حق پذیری است. بنابراین، توجه و تقویت پرورش کیفیات حسی و ذائقه ی زیبایی شناختی فراگیران، به موازات پرورش و تقویت عقل سلیم و توجه به دل و فطرت سالم، بایستی در اولویت برنامه های نظام آموزشی قرار گیرد.
    کلیدواژگان: معرفت شناسی، علامه طباطبایی، تفکر چند وجهی، تربیت زیباشناختی، قرآن کریم
|
  • Roohollah Mohammadi, Abdolhadi Faghhizadeh Pages 1-18
    Generally, how to behave in any educational style depends on the style’s dominant ideology and how human is viewed in that style. Therefore, the self-knowledge would be impossible without knowing God, world, or human behavior in the community. Drawing on an analytical-descriptive design and literature review, the present study is intended to examine this issue from point of view of Quran and Hadith. From the Islamic anthropology, human is a two-dimensional creature (material and spiritual), free, responsible, divine and nature-oriented, wise, and in quest of truth and anesthetics. So, concerning social education, human can reach his goals through his responsible reactions to the surrounding events, relying on his divine nature, following the revelation, referring to his nature, using his wisdom, employing his determination and authority, having his wisdom dominate his affection, and finally directing his nature toward anesthetics. His goals are the moral and human growth and happiness in this world and the hereafter. A developed and perfect man is a kind of human that reaches perfection through humanity and principles of nature or that widens or deepens principles of humanity in different aspects of his life based on three important sources namely wisdom, revelation and experience.
    Keywords: Principles of anthropology, education, educational style, social education
  • Sohrab Morovati Salaheddin Gholami Pages 19-37
    Moving towards human dignity, power, and progression is the most important requirement in Islamic societies for moderation. The plethora of influential cultural centers, into which layers of extremities and excesses have penetrated, has made this target difficult. Accordingly, in order to achieve and develop a common culture in its ideal form, it is necessary that all such centers collaborate with each other based on the moderation indices on the Islamic social level, indices which are already on the edge evaporation. As such, the ideal criterion follows the ways of the prophets and holy men, a point constantly emphasized in Quran and Hadith. In this paper, the researchers have tried to delineate the essentials, the ways of access, and the most important educational strategies of cultural moderation, after defining the term proper, from the standpoints of Quran and Hadith as they can be applied to the individual, the social, the political, the economical, and the international levels.
    Keywords: educational strategies, cultural moderation, Islamic criterial culture
  • Mohammad Esmaelzadeh, Mahmod Abutorabi, Sayyed Ali Hosseinizadeh, Mahdi Bakouei Pages 39-55
    Comparative education is one of the most important and most used educational methods of Quran. In this way, the Holy Quran presents two contradictory things, such as disbelief and faith, which refers both to the works and the results, then it asks the interpreter to compare the two sides and to choose one's own authority .The main basis of education is the comparison of contradictions in the universe of existence. This article is descriptive and analytical, and with the aim of discovering the principles and rules of comparative education method in the Holy Quran.We have achieved the following principles with the precision and implications of the comment on its basis: 1. The principle of proof and negation; 2. Principle Provision of criteria; 3. Freedom and non-compulsion; 4. Principle of suffering and treasure; 5. Treatment of pain with its counterpart; 6. Principle of enlightenment; 7. Good and evil criterion; 8 Proceed to promise and not execute; 9. Necessity Paying attention to the life of Tayyeb; 10. The latter-day orientation towards worldliness.
    Keywords: education in the Quran, comparison method, educational methods, principles of education, comparative education
  • Elaheh Khalilzadeh, Talaat Hasani, Ali Mohammad Mirjalili, Mohammad Hossein Fahimnia Pages 57-74
    The Holy Quran is universal and its stories have expressed with the aim of education- training, among these stories, the story of Prophet Joseph (PBUH) and Zuleika, is the story of romance a woman to a young boy. Many young people of different eras are affected by this issue and sometimes it has caused threat to human societies. This research have been developed with the subject of Educational role of the Prophet Joseph (PBUH) and Zuleika In the Quran by trying to investigate the interaction between Prophet Joseph (PBUH) as a teacher that there has no defect in his science and behavior and Zuleika as a trainee that is borne from sick society with the introduction of a sample to the teachers and trainees. It is effort to reduce social abnormalities of this crisis and Turn it into an opportunity. This article is discussed through examining the impact of needs on growth and personality growth infrastructures including heredity, environment , individual factors and their effect on the two main characters. This study answers the question of how Zuleika was damaged? How Prophet Joseph raised her? It was concluded, despite impact of environmental and heredity factors, Zuleika overcame the environmental conditions and achieved excellence with appropriate training of Joseph and strengthen personal factors.
    Keywords: Joseph, Zuleika, need, upbringing, personality
  • Mostafa Jafar Tayaari Pages 75-92
    During the process of his evolution and education, human being encounters several challenging threats posed by Satan. Satan is an undeniable truth and an inevitable enemy of humanity averting man from reaching his goal. It is, in fact, difficult to get rid of Satan, and after Satan’s dominion over man, such task becomes even more difficult. Salvation from Satan’s trap requires defying the process of dominion, the perception of which is necessary. Moreover, it is important to explain the way Satan has dominion over man. The current study, using a descriptive-analytical approach, aims to examine the aforementioned issue from the viewpoints of Quran and Hadith. This study is mainly concerned with human’s true cognizance of the existence of Satan and promotion of belief in it, recognition of Satan’s traps and the ways to overcome them, and finally acquaintance with ways to defeat Satan. After mentioning the issue, the way that Satan gains dominion is examined over human through feelings ,emotions and also through influence on perception.. Satan has no dominion over anyone from the beginning. He is only the beginning of temptation. Satan's dominion over human does not occur at once; however, it is a gradual process. He tempts men in different ways such as: promising, frightening them, making humans feel disappointed, upsetting humans, making himself look sympathetic, and making sins look attractive. Satan’s main attempt is to test man’s inner self (batin) through application of perceptional tools. He who possesses wisdom and acts accordingly, will not fall into Satan’s trap. Therefore, Satan tries to take possession of wisdom and debilitate it. He constantly tempts humans to commit more sin. Through commitment of sin and its repetition, intellect faculty of human will gradually be taken captive by Havay e Nafs (animal nature of human being). The more one commits sin, the more he/she is dominated by Satan so that all human existence will become Satan's tool.
    Keywords: Temptation, Dominion, Satan's dominion, Satan's province
  • Akram Hosseinzadeh, Mohammad Sharifi Pages 93-111
    The subjective interpretation of the verses of the Holy Quran, a way of interpreting for the sake of human excellence, is a great heritage to clerical realities and an achievement of personal unity.The commentator in this way is going to step in the episode and drown in the senses.Therefore, by using the divine verses and the narratives of the infallible, the door of the unseen is revealed on its own.The axis is in the interpretation of God and its subject matter is the understanding of the divine word and its purpose is the knowledge and excellence of man.The current writing, using descriptive-analytical method, while expressing examples of the interpretation of verses by Hassanzadeh Amoli and Javadi Amoli, has considered anthropocentric interpretation of practical mysticism, theoretical mysticism and philosophical foundations of the human soul which is presented in the form of proof. The lack of time and place in the interpretation of the verses, the capabilities of the soul to observe the facts, the mystical relationship between the true servant and the beloved, and the effects of the above relation in reducing sin and liberation from loneliness, are the characteristics of an exegetic interpretation that increases the faith and deepens the religious belief.
    Keywords: Subjective interpretation, the deepening of faith, achievement of personal unity, Hassanzadeh Amoli, Javadi Amoli
  • Effat Adamzadeh, Mohammad Reza Sarmadi, Mehran Farajollahi, Zohre Esmaeily Pages 113-130
    In divine teachings and Quranic interpretations, cognition, its different dimensions and the issued of beauty and its spread in man’s existential dimensions have received attention on different occasions in different situations so that a profound and inseparable link can be observed between cognition and beauty.
    Having deeply dipped into the Holy Quran and its teachings, Allama Tabatabaee, a great Shiite commentator, considers attention to sensory (audiovisual) perception as the introduction and origin of acquired science (imaginations) and reckons the heart to equal the faculty of wisdom and the origin of acknowledgement and reasoning. This type of glance at the instrument of cognition is the main basis of a specific dimension of training called “Aesthetic Education”. In the present study, conducted in the descriptive-analytical method by referring to first hand and library resources especially “Tafsirolmizan”, some of Allama Tabatabaee’s epistemological and Aesthetic views and relation between them are defined and a specific kind of thinking in educational objectives called “multidimensional thinking” in Aesthetic Education is discussed the result of which is simultaneous attention to reason and thinking, external and internal feeling, affection, faith and truthfulness.
    Attention to the strengthening of training of learners’ sensory qualities and Aesthetic taste should, therefore; be put on the top of the educational system programs in parallel with training and strengthening of common sense , attention to safe sound heart and nature.
    Keywords: Epistemology, Allama Tabatabaee, Multidimensional Thinking, Aesthetic Education, the Holy Quran