فهرست مطالب

پژوهش های زبان شناسی تطبیقی - پیاپی 17 (بهار و تابستان 1398)
  • پیاپی 17 (بهار و تابستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/03/01
  • تعداد عناوین: 12
|
  • علیرضا فیروزی*، محمد دبیرمقدم صفحات 1-18
    زبان آیینه تمام نمای فرهنگ و هویت قوم ها به شمار می رود؛ بنابراین، حفظ و ثبتداده های این زبان ها امری ضروری است. به دلیل گسترش روزافزون شهرنشینی و توسعه وسایل ارتباط جمعی، در آینده ای نه چندان دور، زبان فارسی این گونه ها را به حاشیه می راند، و در نهایت بر آنها غالب شده، و آن ها را به زبان هایی بدون گویشور تبدیل می نماید. تاکنون، گویش ها و زبان های بسیاری در ایران ثبت و ضبط شده اند، اما همچنان تا شناسایی و توصیف کلیه زبان های رایج ایران راه درازی باقیست. این مقاله نشانه های نقش های معنایی مکانی را در ترکی نیشابوری بررسی می کند. نقش های معنایی مکانی در این زبان با استفاده از پس اضافه ها نشان داده شده است. رویکرد مقاله حاضر توصیفی و ناظر بر استفاده روزمره گویشوران می باشد. این گونه زبانی به طور قابل ملاحظه ای از فرایند هماهنگی واکه ای، بهره می گیرد.
    کلیدواژگان: ترکی نیشابوری، سرولایت، نظام صرفی، رویکرد توصیفی، نقش های معنایی مکانی
  • ذلیخا عظیم دخت، عادل رفیعی* صفحات 19-45

    پژوهش حاضر در چارچوب صرف ساختی به بررسی تنوعات معنایی واژه های مرکب مختوم به ستاک حال «پز» دارای مفهوم عاملی پرداخته است. به این منظور، 168 واژه مدنظر از پیکره های درزمانی و همزمانی گردآوری شدند. این واژه ها در مقوله های معنایی ویژگی شخص عامل،اسم شخص عامل،اسم ابزار و اسم شغل جای می گیرند و به دو مقوله عمده واژگانی صفت و اسم تعلق دارند. بررسی درزمانی واژه های استخراج شده نشان داد گویشوران زبان فارسی از قرن پنجم هجری قمری طرح واره اسم شغل را از ساخت [x-پز] برای اشاره به مفاهیم شغلی منشعب کرده اند. سپس در ربع دوم قرن شمسی حاضر تحت تاثیر بسط استعاری در سطح الگو و براساس فرایند تقریب،طرح واره ای جدید و مستقل برای ابزارواژه ها ساخته اند. علاوه براین مشخص شددر توجیه نحوه شکل گیری زیرطرحواره ابزار،فرضیه سنتی بسط مفهوم عامل به ابزار در زبان فارسی پاسخ گو نیست. همچنین، استدلال شد دو ساخت اسم عامل و صفت عامل واژه های مرکب مختوم به ستاک حال«پز» ساخت های خواهر محسوب می شوند.

    کلیدواژگان: صرف ساختی، تنوع معنایی، ساخت های خواهر، کلمه مرکب، ستاک حال
  • جلال رحیمیان*، علیرضا خرمائی صفحات 47-57

    از میان صورت های غیراخباری فعل، التزامی پربسامدترین کاربردها را دارد، صورت مزبور نه تنها بیشترین نقش ها را در بیان مفاهیم وجهی در فارسی دارد بلکه از رابطه ای تنگاتنگ با مفهوم نمود بهره مند است. در این تحقیق، دو هدف دنبال شده است: نخست، شیوه های بیان مفاهیم التزامی و دوم، کاربردهای گوناگون صورت های التزامی. براساس یافته های تحقیق، در زبان فارسی شش شیوه برای بیان مفاهیم وجهی وجود دارد که در همه، صورت های التزامی ایفای نقش می کنند. در التزامی نیز پانزده کاربرد قابل مشاهده است که به دو دسته کاربردهای سرنمونی و غیرسرنمونی قابل تقسیم هستند. وجه مشترک تمامی کاربردهای پانزده گانه، معنای طرح واره ای عدم قطعیت است که در صورت التزامی وجود دارد. معنای صورت التزامی به صورت یک شبکه عمل می کند که در آن، یک معنای سرنمونی در مرکز قرار دارد و مابقی معانی غیرسرنمونی هستند و به نوعی از این معنای سرنمونی مشتق شده اند که به عنوان یک مقوله شعاعی عمل می کنند.

    کلیدواژگان: التزامی، وجه، وجهیت، صورت، کاربردها
  • مرتضی قائمی*، سید مهدی مسبوق، اکرم ذوالفقاری صفحات 59-84

    در زبان شناسی شناختی مفهوم سازی نقش مهمی در شناخت معنا دارد. نظریه «آمیختگی مفهومی» توانسته روش مفهوم سازی و معنای موجود در ذهن را با بررسی زبان مورد تحلیل قرار دهد. این پژوهش سوره بقره را به عنوان بخشی ازقران برگزید و با گزینش آیات منتخبی از آن مفهوم حقیقی و معنوی آن ها را با استفاده از دیدگاه آمیختگی مفهومی بیان نمود. هدف این پژوهش که به روش تحلیلی - توصیفی انجام شده، بیان مفاهیم پنهان در قرآن و نمایش هنرآفرینی آن در بیان مسائل گوناگون و پاسخ به این سوال است که اولا آیا دیدگاه آمیختگی مفهومی در قرآن کریم قابل انطباق است؟ ثانیا چگونه آمیختگی مفهومی در قرآن به کار گرفته شده است؟ پس از تحلیل شناختی آیات این نتیجه حاصل شد که آمیختگی در تحلیل آیات مفید واقع شده و این قابلیت در آن وجود دارد که به بهترین شکل ممکن ابعاد پنهان این مسائل را عرضه نماید.

    کلیدواژگان: مفهوم سازی، فضاهای ذهنی، آمیختگی مفهومی، سوره بقره
  • وجیهه فرشی*، آزیتا افراشی، علی افخمی، غلامحسین کریمی دوستان صفحات 85-99

    نگارندگان در مقاله حاضر، به بررسی چگونگی مفهوم سازی استعاری حوزه عاطفی غم در پایگاه دادگان زبان فارسی می پردازند. برای نیل به این هدف، با استفاده از چندین کلیدواژه مرتبط با حوزه غم و جستجوی آن ها در پایگاه دادگان زبان فارسی، 2098 عبارت زبانی پیدا شد که از این تعداد 526 عبارت استعاری به دست آمد. سپس این عبارات استعاری با توجه به نظریه استعاره مفهومی لیکاف و جانسون تبیین شد و نگاشتهای استعاری آن ها به دست آمد. نگارندگان، سپس، با توجه به پربسامدترین نگاشت های استعاری و استعاره های مفهومی عام و خاص، به این نتیجه دست یافتند که فارسی زبانان برای مفهوم سازی غم بیشتر از حوزه های مبدا ماده یا شیء، مکان و زمان، جانداری، ظرف و مظروف،تجربه و بیماری/آسیب فیزیکی استفاده می کنند. در خلال پژوهش تعیین گردید که اندامواژه «دل» بیشترین کاربرد را برای مفهوم سازی غم در زبان فارسی دارد

    کلیدواژگان: معناشناسی شناختی، استعاره شناختی، نظریه استعاره مفهومی، تحلیل پیکره بنیاد، غم
  • سید حمزه موسوی*، رضا ذبیحی صفحات 101-126

    در این مقاله قالب سرقت را توصیف کرده و سپس واحدهای واژگانی مربوط به این قالب را در زبان فارسی بررسی می کنیم. در واقع همان طور که فیلمور و آتکینز (2000) نشان داده اند تمایزات واژگانی بین واژه های مترادف در فرهنگ های زبانی نادیده گرفته می شوند. در پژوهش حاضر، در قالب سرقت قصد داریم نشان دهیم که واحدهای واژگانی مترادف با وجود قرار گرفتن در یک قالب واحد و ارتباط نزدیک آنها با یکدیگر، چگونه با استفاده از ابزاری که معناشناسی قالبی در اختیار ما قرار می دهد از یکدیگر تمایز داده می شوند و البته لازم به ذکر است که این هدف با توصیف قالب سرقت محقق می شود

    کلیدواژگان: معناشناسی قالبی، ترادف نزدیک، قالب سرقت، روابط قالب-به-قالب، عناصر قالبی
  • زانیار نقشبندی*، گریم تروسدال صفحات 127-148

    ساخت شدگی رویکرد جدیدی است که می کوشد تا با تکیه بر مفاهیم بنیادی دستورهای ساخت بنیاد به تبیین تغییرات زبانی بپردازد و از این رهگذر شیوه ی یک دستی برای برخورد با انواع تغییرات رخ داده در زبان های مختلف بدست دهد. مقاله ی حاضر درصدد است تا با بکارگیری سازوکارهای دخیل در فرایند ساخت شدگی، تحلیل جدیدی از شیوه-های بیان الگوی انطباق کنایی در هورامی بدست دهد. . بر مبنای تحلیل ارائه شده ساخت نشان دار بیان الگوی انطباق کنایی در هورامی که از تکواژ حالت نمای غیرمفعولی بر روی سازه ی فاعل بهره می گیرد و برای اراده ی معانی نشان دار بکار گرفته می شود، در حقیقت ساخت متاخری است که بر اثر اعمال فرایند ساخت شدگی بر طرحواره ی انتزاعی ویژه ای که در این مقاله طرحواره ی انتزاعی مفروض نامیده شده، پدید آمده است.

    کلیدواژگان: دستور ساخت بنیاد، ساخت شدگی، تغییرات ساختی، الگوی انطباق کنایی، هورامی
  • الیناز فرمهینی فراهانی*، زهرا ابوالحسنی چیمه صفحات 149-177

    پژوهشگران 9 شاخص سند اجرایی یونسکو را برای ارزیابی درخطر بودن گونه های منتخب زبانی به کار گرفتند. ده گونه ی زبانی به طور تصادفی انتخاب و بر اساس سنجش هم زمان شاخص ها، شدت تهدید هر گونه ی زبانی در طیف رتبه بندی در معرض خطر بودن زبان ها بدین گونه ارزیابی شد: این علامت < درخطر بودن را نشان می دهد. به طرز وخیم درخطر< به شدت درخطر< قطعا درخطر افجه ای، اغشتی< جابانی، طالقانی < قشمی، ملکی گالی، لارکی، گهگمی، سنگانی، بستکی همچنین بر اساس تحقیقات میدانی مشخص شد فاصله از پایتخت، عوامل جغرافیایی و وضعیت اقتصادی سه عامل مهم تری هستند که جایگاه گونه های زبانی را در این طیف معین می کنند

    کلیدواژگان: زبان های در معرض خطر، سند اجرایی یونسکو (LVE)، رتبه بندی زبان های درخطر، شدت درخطر بودن زبان ها
  • وحید صادقی*، اکرم نانه کلی صفحات 179-197

    مقاله حاضر به مطالعه آوایی تقابل واکداری- بیواکی در گفتار فارسی زبانان انگلیسی آموز به عنوان زبان خارجی می پردازد. برای منظور در یک آزمایش تولیدی، نقش پارامتر آوایی وی اتی در ایجاد تمایز تولیدی بین انفجاری های واکدار و بیواک انگلیسی در گفتار فارسی زبانان انگلیسی آموز مورد بررسی قرار گرفت. با بررسی الگوی توزیع مقادیر وی اتی انفجاری های واکدار و بیواک در جایگاه های واجی مختلف به این نتیجه رسیدیم که فارسی زبانان انگلیسی آموز همانند گویشوران بومی زبان انگلیسی، انفجاری های بیواک انگلیسی را در جایگاه های آغاز کلمه و آغاز هجا (بین دو واکه) با پس افت زیاد (به صورت مقوله بیواک دمیده) و انفجاری های واکدار این زبان را در جایگاه آغاز کلمه با پس افت کم (بیواک نادمیده) و در جایگاه آغاز هجا (بین دو واکه) با پیش افت زیاد (کاملا واکدار) می کنند. اما آنها انفجاری های بیواک انگلیسی را در جایگاه بعد از سایشی /s/، بر خلاف بومی زبانان انگلیسی، با مقادیر وی ا تی مثبت زیاد تولید می کنند.

    کلیدواژگان: همخوان های انفجاری، تقابل واکداری- بیواکی، وی اتی، فارسی زبانان انگلیسی آموز، گستردگی چاکنای
  • جواد رحمانی*، محمدرضا اروجی، بهزاد رهبر صفحات 199-218

    پژوهش حاضر تلاشی است در جهت بررسی پسوندهای واژ - واجی گویش تاتی تاکستان در چارچوب نظریه بهینگی. فرایندهای واژ- واجی آن دسته از تغییرات واجی است که در بافتی صرفی، یعنی در مرز بین تکواژها ایجاد می شود و انگیزه آوایی دارد. روش این پژوهش به صورت تحلیلی بوده و داده های آن از کتاب های تاتی، رادیو و شبکه های محلی گردآوری شده اند. متغیرهای زبانی بر اساس نوع فرایندهای آوایی و واژگانی دخیل موردبررسی قرار گرفتند. در این پژوهش بر آنیم تا به واکاوی چگونگی عملکرد فرایندهای واژ- واجی از دیدگاه بهینگی در پسوندهای گویش تاتی بپردازیم. نتیجه این که در این زبان گاهی فرایند حذف و گاهی درج در مرز تکواژی رخ می دهد و این امر نشان دهنده ی همنوایی یا همان دسیسه ی واجی است و نشان می دهد که مرتبه بندی محدودیت های جهانی در گویش تاتی تاکستان صادق بوده و محدودیت های موجود در این گویش با محدودیت های جهانی همسو است.

    کلیدواژگان: فرایند واژ- واجی، گویش تاتی، نظریه ی بهینگی، محدودیت ها، پسوند
  • محمدرضا طوسی نصرآبادی*، بهمن زندی، بهروز محمودی بختیاری، علی رضا قلی فامیان صفحات 219-237

    مقاله حاضر به تحلیل ادبمندی د میپردازد. ادب یک پدیدهی زبانی در تعاملات روزمره است و نشان از آن دارد که کاربران زبان چگونه از زبان برای مدیریت روابط بینافردی خود بهره می برند. ادبیات تعلیمی نیز ادبیاتی است که نیکبختی انسان را در بهبود منشهای اخلاقی او میداند و هم خود را متوجه پرورش قوای روحی و تعلیم اخلاقی انسان میکند. در این مقاله با اتخاذ رویکرد زبانشناسی اجتمای و روش تحلیل محتوا و اصول ادب براون و لوینسون(1987) سعی بر این است تا بازنمود ادب زبانی در متون تعلیمی مذکور نموده شود. نتایج تحقیق حاکی از آن است که متون تعلیمی غزالی بیشتر بر کاربرد ادب مثبت تاکید دارد که بیانگر نشانه ترویج همدردی و همراهی در این متون است و بر مدیریت وجهه فرد دیگر استوار است و بنابه سخنی، مخاطب- محور است و بیشتر توصیه ها به گوینده برای حفظ همدلی در ارتباط است.

    کلیدواژگان: زبان شناسی اجتماعی، ادب، وجهه، غزالی، ادبیات تعلیمی
  • رضا امینی* صفحات 239-256

    در این مقاله، کتاب «زبان آدم: انسان چگونه زبان را ساخت، زبان چگونه انسان را ساخت» درک بیکرتون بررسی و نقد شده است. بدین منظور ضمن اشاره به دلایل مورد توجه قرار گرفتن چنین کتاب هایی و مرور فصل های دوازده گانه کتاب مذکور، دیدگاه های منتقدان درباره آن مورد توجه قرار گرفته است. در بخش دیگری از این مقاله، ترجمه فارسی این کتاب نیز بررسی و نقد شده است. دیدگاه های بیکرتون درباره «زبان آدم»، مبتنی بر نقد دو دیدگاه انسان محور و نخستی محور درباره زبان و بر محور مفهوم کلیدی «بوم نقش» شکل گرفته است. اصطلاح «بوم نقش» که ترجمه “niche” در متن مبدا است، برآمده از متن های اکولوژی (بوم شناسی) است.

    کلیدواژگان: «زبان آدم»، بوم نقش، تکامل، تعصب انسان محوری، تعصب نخستی محوری