فهرست مطالب

پژوهش و برنامه ریزی در آموزش عالی - سال بیست و پنجم شماره 4 (پیاپی 94، زمستان 1398)
  • سال بیست و پنجم شماره 4 (پیاپی 94، زمستان 1398)
  • تاریخ انتشار: 1399/04/11
  • تعداد عناوین: 6
|
  • عباس کاظمی*، زهرا اصغری صفحات 1-22

    پدیده پایان نامه نویسی برخاسته از شرایط متعدد، رویه های همفزا و هم آیندی هایی از سیاستگذاری ها، قانونگذاری ها و رویه های عمل در نهاد دانشگاهی است. در این مطالعه ابتدا روند رشد دانشگاه ها و موسسات دانشگاهی در دو دهه اخیر و سپس، دگردیسی در سیاست ارتقای استادان بررسی و درباره سیاست ورود توده وار دانشجویان بحث شد. در کنار افزایش تعداد دانشجویان، قواعد دفاع از پایان نامه ها و رساله های تحصیلات تکمیلی و قوانین جدید ارتقا برای اعضای هییت علمی عاملی برای اهمیت دادن به جایگاه مقاله در دانشگاه های ایران شد .همه این عوامل را باید در کنار توسعه تعداد مجلات علمی پژوهشی دید که درنتیجه آن، سیاست مقاله مستقل به سمت هم نویسی مقالات مستخرج از پایان نامه ها و رساله ها تغییر شکل یافته است. در این مقاله نشان خواهیم داد که در طول دو دهه گذشته، مقالات منتشر شده در مجلات اغلب از پایان نامه ها و رساله های دانشجوپی مستخرج شده است. بنابراین، سیاست کسب ارتقا برای استادان، تقویت رزومه از طریق راهنمایی و مشاوره پایان نامه های بیشتر، امکان دانشجویان برای دفاع از پایان نامه و رساله یا ادامه تحصیل از طریق چاپ مقاله مستخرج از پایان نامه و رساله ها، موجب این تحول شده است که پایان نامه رساله و مقالات مستخرج از آن، هم ارزش مالی و حقوقی برای ارتقا و هم ارزش منزلتی داشته باشند. درنتیجه چنین موقعیتی، پایان نامه و رساله و محصولات جانبی آنها به عنوان کالای ارزشمند برای بازار سیاه بیرون از دانشگاه ممکن شده است.

    کلیدواژگان: پایان نامه نویسی، تقلب علمی، مقاله نویسی، نظام ارتقا، کالایی شدن، پایان نامه
  • قاسم سلیمی، نیره حسینی* صفحات 23-52

    هدف از پژوهش کیفی حاضر که با روش پدیدارشناسی انجام شد، کاوش ادراکات و تجارب دانشجویان دکتری از مسیولیت های استاد راهنما در نقش ارشادکننده پژوهشی بود. به منظور گرد آوری اطلاعات پژوهش، مصاحبه های نیمه ساختمند با 21 دانشجوی دکتری انجام گرفت که به صورت هدفمند و با روش معیارمحور و استراتژی حداکثر تنوع انتخاب شدند. تحلیل مصاحبه ها با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام و 38 مضمون پایه استخراج و در قالب 7 مضمون سازمان دهنده طبقه بندی شد. واکاوی ادراکات و تجارب دانشجویان دکتری حاکی از آن بود که ایفای نقش ارشادکننده پژوهشی توسط استاد راهنما از دیدگاه دانشجویان دکتری مستلزم انجام دادن مسیولیت های ارشادکننده پژوهشی در قالب 7 مولفه (مضمون سازمان دهنده) حمایت پژوهشی، راهنمایی علمی پژوهشی، مداخلات توسعه ای، حمایت حرفه ای، حمایت ارتباطی، حمایت روان شناختی و حمایت شخصی است. یافته های پژوهش حاضر می تواند مقدمه ای برای توجه و شناخت بیشتر درخصوص مسیولیت های ارشادگری پژوهشی استادان راهنمای دانشجویان دکتری و بهسازی و ضعیت موجود باشد.

    کلیدواژگان: ارشادگری، ارشادگری پژوهشی، ارشادکنننده پژوهشی، استاد راهنما، دانشجوی دکتری، آموزش عالی
  • محسن نیازی، الهام شفائی مقدم* صفحات 53-72

    هدف اصلی این پژوهش تبیین رابطه جامعه پذیری علمی و شکل گیری هویت دانشجویی دانشجویان بود. این تحقیق از نوع پیمایش اجتماعی بود و از روش پرسشنامه توام با مصاحبه و روش اسنادی برای جمع آوری داده های تحقیق استفاده شد. جامعه آماری شامل کلیه دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه های دولتی استان اصفهان در سال 1396 بود که تعداد 320 نفر به عنوان حجم نمونه بررسی شدند. پایایی متغیرهای تحقیق با استفاده از ضرایب پایایی ترکیبی و آلفای کرونباخ بررسی و تایید شد. یافته های تحقیق بیانگر رابطه معنادار و مثبت هر یک از متغیرهای جامعه پذیری دانشگاهی، عضویت در اجتماعات علمی، تعامل با دوستان و جو مشارکتی دانشکده به ترتیب برابر با (570/0، 233/0، 175/0، 635/0=r) با میزان هویت دانشجویی دانشجویان بود. همچنین در ارزیابی مدل ساختاری با استفاده از نرم افزار PLS، حجم اثر متغیر جامعه پذیری دانشگاهی (143/0=F2) در حد متوسط و سایر متغیرها در حد کم بود. مقدار Q2  برابر با 405/0 نشان می دهد که درمجموع، توان پیش بینی کنندگی مدل در حد زیاد است. با توجه به یافته ها، اگرچه مولفه های جامعه پذیری علمی در حد بالایی توانسته اند هویت دانشجویی دانشجویان در جامعه آماری را تبیین کنند، اما چالش اساسی در خصوص هویت دانشجویی دانشجویان در توجه صرف به عوامل درون دانشگاهی و توجه ناکافی به عوامل برون دانشگاهی در این ارتباط شناسایی شده است.

    کلیدواژگان: هویت دانشجویی_جامعه پذیری علمی_جو مشارکتی دانشکده_اجتماعات و تعاملات علمی
  • هادی یوسفی*، محمد اسدبگی، صالح رشید حاجی خواجه لو صفحات 73-95

    نظام ارتقای مرتبه اعضای هییت علمی به دلیل ماهیت ویژه آن، به عنوان یکی از ابزارهای برجسته سیاستگذاری در حوزه آموزش عالی شناخته می شود. معیارها و اصول در نظر گرفته شده برای ارتقای مرتبه نشان دهنده رسالت ها، سیاست ها و برنامه های نظام های دانشگاهی است و از این رو، متولیان آن تمام تلاش خود را به منظور تنظیم هر چه بهتر آن انجام می دهند. به دلیل همین ویژگی ها آیین نامه ارتقای مرتبه علمی کشور در سال های اخیر مد نظر سیاستگذاران این حوزه قرار گرفته است. در این خصوص، مطالعات تطبیقی می تواند به عنوان یکی از راه های دستیابی به دانش موجود در این زمینه موجب ارتقای دیدگاه سیاستگذاران علمی و دانشگاهی کشورمان شود. در مطالعه حاضر بررسی تطبیقی درخصوص معیارهای ارتقا در برخی از دانشگاه های منتخب دنیا و منطقه انجام شده است. به همین منظور، 9 دانشگاه برتر دنیا (از کشورهای آمریکا، انگلستان، کانادا و آلمان) و 6 دانشگاه برتر منطقه (از کشورهای عربستان، لبنان، ترکیه و مالزی) که اسناد کامل تری در این زمینه داشتند، بررسی و معیارهای مرتبط با آموزش، پژوهش و خدمات استخراج شدند و سپس، به صورت تطبیقی با معیارهای مشابه آیین نامه ارتقای کشورمان تطبیق داده و درباره آن بحث شده است.

    کلیدواژگان: نظام ارتقای مرتبه علمی_معیارهای ارتقای مرتبه علمی و سیاستگذاری آموزش عالی
  • سعیده سعیدی* صفحات 97-120

    با گسترش و تنوع روند جا به جایی های بین المللی به عنوان عاملی اثرگذار بر توسعه ملی کشورها، عرصه مطالعات مهاجرت به بازخوانی نیاز دارد. روند رو به افزایش برون کوچی تحصیل کردگان در سال های اخیر به عنوان یکی از چالش های عرصه سیاستگذاری قلمداد شده و نیازمند آسیب شناسی جامع است. این پژوهش برای فهم و تحلیل تجربه زیسته متخصصان بازگشته به کشور از فرایند ادغام در آموزش عالی ایران انجام شده و درصدد نشان دادن آن است که چه ظرفیت هایی آنها را به ماندن در کشور و خدمت در نهاد دانشگاه ترغیب می کند و آموزش عالی به عنوان مهم ترین بستر جذب نیروهای متخصص چگونه با سرمایه انسانی مهاجران بازگشتی برخورد می کند؟ روش پژوهش کیفی و جمع آوری داده ها بر اساس 65 مصاحبه نیمه ساختار یافته با متخصصان بازگشته به کشور با مدرک دکتری و بالاتر بود. به منظور ارایه تصویری جامع از سیاستگذاری های صورت گرفته، 12 مصاحبه تخصصی با مدیران گروه های دانشگاهی و مسیولان مربوط در بخش های دولتی و خصوصی صورت گرفت. همچنین سوالات کمیته علمی جذب هییت علمی مصوب وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به منظور فهم چالش های مهاجران بازگشتی تحلیل محتوا شد. به نظر می رسد رویکرد نهاد آموزش عالی به انتفاع از سرمایه انسانی متخصصان بازگشتی در قالبی محدود و کوتاه مدت است و ادغام درازمدت در چارچوب فرایند جذب هییت علمی با چالش های متعددی همچون غلبه نگاه فنی بر نظام آموزشی و مهجوریت علوم انسانی، منطبق نبودن تخصص و مهارت های مهاجران بازگشتی با نیازهای اعلامی دانشگاه های کشور، کمیت محوری نظام ارزشیابی در دانشگاه، توزیع نامناسب منابع، نبود زیرساخت های لازم در به فعلیت رسیدن تخصص مهاجران، از دست دادن شبکه های حمایتگر آکادمیک و تفاوت استاندارد تولید رزومه در داخل و خارج از کشور همراه است.

    کلیدواژگان: آموزش عالی، مهاجرت بازگشتی، متخصصان، دیاسپورای ایرانی، جذب هیئت علمی
  • غلامرضا شمس*، خالد میراحمدی صفحات 121-151

    نظام آموزش عالی به عنوان یکی از مهم ترین ارکان هر جامعه برای توسعه و پیشرفت شناخته می شود. هدف اصلی این پژوهش تدوین و اعتباریابی الگوی ساختار اجتماعی فرهنگی دانشگاه ها بود. روش پژوهش از نظر هدف، کاربردی و توسعه ای و از نظر شیوه گردآوری داده ها، ترکیبی اکتشافی متوالی و از نوع الگوسازی بود که با استفاده از روش همسوسازی داده های چندگانه در سه مرحله چارچوب نظری اولیه تدوین و اعتباریابی شد. برای شناسایی مولفه های ساختار اجتماعی فرهنگی دانشگاه ها، در مرحله اول 46 واحد مطالعاتی انتخاب و مطالعه شد. در مرحله دوم مصاحبه به صورت نیمه ساختاریافته و هدفمند با  16 نفر از خبرگان و مطلعان این حوزه صورت گرفت و در مرحله سوم با استفاده از پرسشنامه های محقق ساخته 378 نفر از کارکنان آموزشی و غیرآموزشی با روش نمونه گیری طبقه ای نسبی در 8 دانشگاه مختلف برگزیده شدند.  برای تجزیه و تحلیل داده ها در مرحله اول از روش تحلیل محتوای اسناد به روش مقوله بندی، در مرحله دوم از روش تحلیل محتوا به صورت تحلیل مقوله ای و در مرحله سوم برای اعتباریابی چهارچوب تدوین شده از روش تحلیل حداقل مربعات جزیی با استفاده از نرم افزارSmart PLS استفاده شد. نتایج پژوهش نشان داد که ساختار اجتماعی فرهنگی دانشگاه ها در برگیرنده 12 مولفه اصلی شامل اعتماد، هنجارها و ارزش های مشترک، درک متقابل، پویایی های گروهی و کنش های مشارکتی، کانال های اطلاعاتی و ارتباطات شبکه ای، هویت، خطر پذیری و نوآوری، رهبری و مدیریت، ساختار، ارزیابی، تکریم و منزلت دهی ، ماموریت و رسالت و استقلال و آزادی است. لذا، مولفه های شناسایی شده این پژوهش می تواند مبنای مناسبی برای بررسی، شناخت و بهبود ساختار اجتماعی فرهنگی دانشگاه ها  توسط نهادهای عالی سیاستگذاری در آموزش عالی کشور باشد.

    کلیدواژگان: ساختار اجتماعی فرهنگی، دانشگاه ها
|
  • Abbas Varij Kazemi*, Zahra Asghri Pages 1-22

    The phenomenon of the theses and dissertation ghost writing is based on a number of conditions, overlapping procedures, conjuncture of policies and all kinds of policies, legislation, and practices in the academic institution. In this study, first, the growth trend of universities and academic institutions in the last two decades and then, the transformation in the policy of promoting professors was examined, and mass student entry policy was discussed. Along with the increase in the number of students, the rules for defending graduate dissertations and the new promotion rules for faculty members became a factor in emphasizing the status of the article in Iranian universities. All of these factors should be seen in addition to the development of a number of scientific research journals. Because of policy of the independent article has been transformed into the co-writing of articles extracted from theses and dissertations. In this article, we will show that over the past two decades, articles published in journals have often been extracted from student dissertations. Thus, the policy of promoting professors, resumes reinforcement through chairing and co-chairing of more dissertations, enabling students to defend their theses and dissertation, or continuing their education by publishing an article extracted from theses and dissertations, has led to this change. Therefore, the articles extracted from the theses and dissertations have found both financial and legal value for promotion and status. Because of such a situation, the theses and dissertation and their related products have become a valuable commodity for the black market outside the university.

    Keywords: Ghostwriting, Scientific fraud, Academic writing, Promotion, Commodification, Thesis
  • Ghasem Salimi, Nayyereh Hosseini* Pages 23-52

    The purpose of the present qualitative phenomenological research was to explore the perceptions and experiences of the doctoral students on supervisors' responsibilities in the role of research mentors. In order to collect the research information, semi-structured interviews were conducted with twenty-one doctoral students who were selected by using purposive sampling with maximum variation. The content analysis was used to analyze the data. Analysis of interviews was performed using the thematic analysis method and 38 basic themes were extracted and classified into 7 organizational themes. Analysis of the perceptions and experiences of doctoral students indicated that the role of research mentor by the supervisor from the perspective of doctoral students requires the fulfillment of research mentoring responsibilities in  form of 7 components (organizational theme), research support, scientific-research mentoring, development interventions, Professional support, communication support, psychological support and personal support. The findings of the present study could be an introduction to further attention and understanding of the research mentoring responsibilities of doctoral students by supervisors and the improvement of the current situation.

    Keywords: Mentoring, research mentoring, Research mentor, Supervisor, Doctoral student, Higher education
  • Mohsen Niazi, Elham Shafaii Moghaddam* Pages 53-72

    The purpose of this study was to explain the relation between scientific sociability and formation of university student' identity. This research was a social survey. Questionnaire combined with interviews, and documentary method were used to collect research data. The statistical population included all graduate students of public universities in Isfahan province in 1396. A total of 320 individuals were selected as sample size. The reliability of the research variables was examined and confirmed using composite reliability coefficients and Cronbach's alpha. The research findings indicated a significant and positive relationship between each of the variables of academic sociability, membership in scientific communities, interaction with friends and the participatory atmosphere of the college, respectively (r= 0.635, 175, .233, .570)  with student's identity. Also, in evaluating the structural model using PLS software, the volume of the effect of academic sociability (F2= 0.143) was in moderate level and other variables were low. A value of Q2 equal to 0.405 indicates that, in general, the predictive power of the model is high. According to the findings, although the components of scientific acceptability have been able to explain the student's identity in the statistical population to a large extent, but the main challenge regarding  student's identity has been identified in just focusing on internal university factors alone and insufficient attention to external academic factors in this regard.

    Keywords: Student identity, Academic sociability, Cooperative atmosphere of college, Scientific communities, relationships
  • Hadi Yousefi*, Mohammad Asadbegi, Saleh Rashid Haji Khaje Loo Pages 73-95

    The faculty promotion system, due to its special nature, is recognized as one of the prominent policy tools in the field of higher education. The criteria and principles for rank promotion represent the missions, policies and programs of the academic system. Therefore, authorities try to better organize the promotion system. Due to these characteristics, academic and scientific policymakers have considered the bylaws for the scientific rank promotion level in recent years. In this regard, the comparative studies, as one of the ways to achieve existing knowledge, can improve the perspective of scientific and academic policymakers. The present study comparatively examined the promotion criteria in some selected universities in the world and the region. For this purpose, the top 9 universities in the world (from the United States, Britain, Canada and Germany) and the top 6 universities in the region (from Saudi Arabia, Lebanon, Turkey, and Malaysia) were reviewed and criteria related to teaching, research and services were extracted. Then, in a comparative way, the criteria were matched with Iran's promotion bylaws' criteria and important findings were discussed.

    Keywords: Promotion system, Promotion criteria, Higher education, Policymaking, Iran
  • Saideh Saidi* Pages 97-120

    With the expansion and diversification of the process of international displacement as a factor affecting the national development of countries, the arena of migration studies needs to be reconsidered. The rising trend of external migration in recent years has been identified as one of the challenges in the policy area and requires comprehensive pathology. This study was conducted to understand and analyze the lived experience of returning specialists from the integration process in Iranian higher education.This research is trying to show what capacities encourage them to stay in the country and serve in the institution and how higher education as the most important area of recruitment does, address the human capital of returning migrants.  A qualitative research method was chosen for this study. Data collection was based on 65 semi-structured interviews with specialists returning to the country with doctoral degrees and higher. In order to provide a comprehensive projection of policymaking, 12 specialized interviews were conducted with the academic department chairs and related authorities in the public and private sectors. The questions of the Scientific Committee on Approval of the Faculty, approved by the Ministry of Science, Research and Technology to understand the challenges of returning migrants were also analyzed. It seems that the approach of the higher education institution to the promotion of the human capital of returning specialists is in a limited and short-term format and the long-term integration within the process of recruitment faces many challenges  such as predominance of technical view over educational system,  abandoned of the humanities, incompatibility of the specialty and skills of returning migrants with the stated needs of the country's universities, the quantity centered university evaluation system, the inadequate distribution of resources, the lack of infrastructure needed to achieve the immigrant expertise, the loss of academic support networks, and different standard of  making resume  at home and abroad.

    Keywords: Higher education, Return migration, Specialists, Iranian diaspora, Faculty recruitment
  • Gholamreza Shams*, Khaled Mirahmadi Pages 121-151

    The higher education system is recognized as one of the most important factors of any society for development and progress. The main purpose of this study was to design and validate a model for social-cultural structure of universities. The research method was applied and developmental in terms of purpose and explanatory sequential mixed and modeling type in terms of data collection method. The initial theoretical framework was developed and validated in three stages using multiple data matching methods. In first stage, in order to identify the components of the social and cultural structure of universities, 46 study units were selected and studied. In the second stage, the interview was conducted in a semi-structured and purposeful manner with 16 experts and informants in this field. In the third stage, using stratified sampling method, 378 educational and non-educational staff were selected from 8 different universities. In the first stage, categorization document content analysis method was used for data analysis. In the second stage, categorical content analysis method was applied and in the third stage, Partial Least Squares, PLS adopted to validate the model through SMART PLS 3 software.  The research results showed that the social and cultural structure of universities includes 12 main components including trust, shared norms and values, mutual understanding, group dynamics and participatory actions, information channels and network communication, risk-taking and innovation, leadership and management, structure, evaluation, honor and dignity, mission, independence and freedom. Therefore, the identified components of this research can be a good basis for evaluating, understanding and improving the social and cultural structure of universities by higher education policy maker institutions in Iran.

    Keywords: Sociocultural structure, Universities