فهرست مطالب

سخن تاریخ - پیاپی 21 (بهار و تابستان 1394)
  • پیاپی 21 (بهار و تابستان 1394)
  • بهای روی جلد: 40,000ريال
  • تاریخ انتشار: 1394/06/24
  • تعداد عناوین: 6
|
  • جهاد فیض الاسلام*، ربابه احمدی صفحه 7
    فضایل و اخلاق پیامبر اکرم (ص)، شاعران مسلمان بسیاری را در طول تاریخ، به مدح آن حضرت کشانده، موضوعی که تاکنون نیز، تداوم یافته است. (تاریخچه) اما از تفاوت ها و شباهت های فضیلت اخلاقی پیامبر (ص) در شعر شاعران بی اطلاعیم. (مساله) البته ذکر مناقب پیامبر (ص) نادر نیست، ولی مقایسه جلوه هایی از تاریخ حیات پیغمبر خدا (ص) در شعر شهریار و شوقی، امری نوپدید است؛ (پیشینه) از این رو، مقاله حاضر با طرح پرسش از جلوه های مورد بررسی زندگی پیامبر(ص) در اشعار دو شاعر، در پی پاسخ درخور است. (سوال) گمان های علمی، نشان از توجه شهریار و شوقی به عمده ترین حوادث دوره پیامبر (ص) بدون عنایت جدی به اختلافات شیعه و سنی دارد. (فرضیه) مقصود آن است که تصویری از اسوه بودن پیامبر در شعر دو شاعر معاصر مسلمان در دنیای جاهلی امروزین ترسیم گردد. (هدف) کاربست روش توصیفی- تطبیقی با اتکا به منابع اصلی، می تواند پاسخی درخور برای سوال بنیادین این نوشتار فراهم آورد. (روش) توانایی خلق آرایه های ادبی در عرضه نگاهی عمیق به تجلیات نبوی، لزوم توجه به شعر را در جامعه مسلمانان بیش از هر زمان دیگری گوشزد می کند. (یافته)
    کلیدواژگان: پیامبر(ص)، اسلام، شعر، شهریار و احمد شوقی
  • حمیدرضا مطهری*، صدرالله اسماعیل زاده صفحه 31
    پس از افول دولت شیعی آل بویه و با روی کار آمدن سلجوقیان سنی مذهب، قدرت امامیه کاهش یافت و سخت گیری هایی از سوی حکومت نسبت به شیعیان به وجود آمد. (تاریخچه) اما پس از مدتی، امرا و دیوان سالاران (کارگزاران) شیعی، در حکومت سلجوقی حضور موثری یافتند و مناصبی چون وزارت، کتابت و حتی امارت حکومت های کوچک شیعی را به دست آوردند. (مساله) با این وصف، بررسی های منسجم و کل نگری درباره برآمدن شیعیان و خدمات آنان به مسلمانان صورت نگرفته است. (پیشینه) این مقاله، در پی پاسخ گویی به نحوه ورود شیعیان و کارکرد آنان در دوره های مختلف دستگاه حکومتی سلجوقی است. (سوال) مطالعه این بخش از تاریخ تحولات سیاسی و فرهنگی شیعه امامیه، می تواند دستاوردهای ارزشمندی در جهت کشف و فهم پویایی تاریخ شیعه امامی در اختیار جوامع شیعه بگذارد. (فرضیه) ازاین رو، در این نوشتار بر آنیم تا جایگاه شیعیان در دستگاه حکومت سلجوقی (هدف) را به روش توصیفی - تحلیلی نشان دهیم. (روش) انعطاف پذیری شیعه برای حفظ موجودیت در سخت ترین اوضاع با تاکید بر ابراز عقاید مذهبی، مهم ترین نتیجه این مقاله است. (یافته)
    کلیدواژگان: سلجوقیان، شیعیان، کارگزاران شیعی، شعائر شیعی و نظام الملک
  • علی اکبر جعفری*، عظیمه پاینده صفحه 47
    پژوهش گران هویت ملی جدید ایران را که از دوره صفویه تحقق یافته، بیش از نیم قرن است که مطالعه و بررسی می کنند. این بررسی ها ابتدا به عناصر و مولفه های هویت ملی ایرانی می پرداخت اما در ادامه، به دیدگاه های متفاوت در مورد جایگاه صفویان در تکوین هویت ملی روی آورد. در هر دو مرحله، برای بررسی موضوع، به منابع اولیه به ویژه سفرنامه ها توجه شده است. (تاریخچه) در این میان، به سفرنامه شاردن، با عنایت به اعتباری که در مطالعات ایران شناسی دارد، توجه جدی قرار نشده است. (مساله) با وجود این، به جز مقاله«بازتاب هویت فرهنگی ایرانیان در سفرنامه های عصر صفوی و قاجار» که این مساله را به طور خاص در سفرنامه ها بررسی می کند، اصولا پژوهش مشخصی در این حوزه انجام نشده (پیشینه) لذا پرسش اصلی پژوهش حاضر این است که هویت ملی ایرانی در سفرنامه شاردن چگونه بازتاب یافته است؟(سوال) چنین به نظر می رسد که در این سفرنامه، به مذهب شیعه به عنوان مولفه اصلی هویت ایرانی تاکید ویژه ای شده است. (فرضیه) این مقاله، بررسی مولفه های هویت ملی ایرانی در سفرنامه شاردن و چگونگی تبیین آن را پی می گیرد. (هدف) این پژوهش از نوع مطالعات تاریخی و به سبک توصیفی- تحلیلی است. (روش) یافته های پژوهش، ضمن اثبات فرضیه، جنبه های دقیق تری از موضوع را نشان می دهد.
    کلیدواژگان: هویت، صفویه، تشیع، ایرانیان و شاردن
  • عبدالرفیع رحیمی* صفحه 69
    صلح امام حسن مجتبی (ع) با معاویه، یکی از وقایع مهم صدر اسلام است که پس از قتل عثمان در سال 35 هجری و اجتماع خون خواهان وی و سرآن جام رویارویی دو جبهه شام و عراق اتفاق افتاد. (تاریخچه) اما تاثیر نبردهای غاراتی بر این صلح مشخص نیست. هرچند پرداختن به این مساله به معنای انکار سایر علل موثر بر صلح مزبور نیست، (مساله) باید اذعان کرد تاکنون در این زمینه پژوهشی مستقل صورت نگرفته است. بنابراین، با این سوال مواجهیم: آیا نبردهای غارات تاثیری در تسریع صلح امام حسن (ع) با معاویه داشته است؟(سوال) نگارنده با این فرضیه که تعدد نبردهای غارات، موجب آشفتگی عراقیان و نابه سامانی سرزمین هایشان و در نهایت پراکندگی و ضعف آنان شد، بر این باور است که این نبردها و تداوم فشارها در عصر شش ماهه خلافت امام و پیامدهای ناشی از آن، از اصلی ترین علل صلح به شمار می رود. (فرضیه) این پژوهش، به قصد تبیین تاثیر نبردهای مزبور بر فرایند صلح، به گردآوری داده های مرتبط با موضوع پرداخته (هدف) و با استفاده از شیوه توصیفی – تحلیلی به سوال مقاله پاسخ می دهد. (روش) راهبرد معاویه در برپایی نبردهای غارات و گستاخی عاملان اجرایی وی، زمینه های برهم خوردن تعادل در میان گروه ها و دسته های نظامی و غیرنظامی عراق را فراهم ساخت و جامعه را از درون دچار فروپاشی و سردرگمی کرد. (یافته)
    کلیدواژگان: صلح، امام حسن(ع)، معاویه، غارات، شام و عراق
  • زهرا روح اللهی امیری*، ناهید طیبی صفحه 89
    کتب الاوائل (awail=beginings) و کتاب گینس (Guinness) در دو دنیای متفاوت (شرق و غرب) اما با یک هدف مشترک (برآوردن نیازهای علمی) پا به عرصه حیات گذاشته اند (تاریخچه) ولی همانندی و بی مانندی آن دو در زمان و چگونگی برآوردن نیازها، بر اهل دانش، چندان روشن و شفاف نیست. (مساله) موضوعی که تاکنون پاسخی درخور نیافته است. (پیشینه) ازاین رو، مقاله درصدد است به این پرسش که کدام یک از آن دو مقدمند و از چه وجوه تمایز و تشابه در روش و محتوا برخوردارند؟(سوال) پاسخ دهد. به نظر می رسد این دو، در سیرت و صورت، مشابهت ها و مغایرت هایی دارند، اما کتب الاوائل از تقدم برخوردارند و اثبات تقدم در زمان و اثبات غنای علمی تر آن ها، نشان دهنده شکوه و عظمت فرهنگ و تمدن اسلامی است. (فرضیه) نگارنده در پی آن است تا ضمن نشان دادن تقدم الاوائل در جهان اسلام، غنای آن ها را از حیث محتوا نسبت به غرب به تصویر بکشد. (هدف) شیوه تحقیق، تطبیقی است و با تکیه بر منابع متقدم و متاخر، به تبیین سیر تطور و ویژگی های کتب اوائل و گینس می پردازد. (روش) دستاورد مقاله حاضر، افزون بر اثبات تقدم علم اوائل در میان مسلمانان، برای نخستین بار، وجوه تشابه و تمایز کیفی و کمی این دو اثر را به لحاظ محتوا و روش نشان می دهد. (یافته)
    کلیدواژگان: کتب الاوائل، کتاب گینس، نخستین ها، ترین ها و اسلام
  • بهرام امانی چاکلی*، رقیه منافی صفحه 111
    اندرزنامه اردشیر ساسانی و وصیت نامه منصور عباسی، دو اثر تاریخی است که به تاثیر از عقاید دینی و اوضاع اجتماعی و به منظور اصلاح امور سلطنت و مملکت به رشته تحریر درآمدند. (تاریخچه) اما ارتباط این دو بر پژوهش گران پوشیده مانده، (مساله) ابهامی که در هیچ اثری بدان پرداخته نشده است!(پیشینه) بنابراین، مقاله حاضر در پی پاسخ گویی به این پرسش است: آیا ممکن است منصور با توجه به کنجکاوی اش در مورد آگاهی از زندگی شاهان ساسانی، از عهد اردشیر تاثیر پذیرفته باشد؟(سوال) به نظر می رسد که منصور در ادامه پیروی خلفای عباسی از ایران باستان در اداره حکومت و با آگاهی از اندرزنامه اردشیر، به تنظیم وصیت نامه خود پرداخته است. (فرضیه) از آن جایی که متن وصیت نامه و اندرزنامه، بخش جدایی ناپذیر از یک نظام گسترده فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی است، بررسی، تحلیل و مقایسه آن ها با توجه به این-که در درون خود گفتمان هایی را جای داده، می تواند ما را در شناخت فرهنگ، ایدئولوژی و باورهای حاکم بر جامعه آن زمان رهنمون سازد. (هدف) این مقاله، به روش تحلیلی توصیفی، به جنبه های تاریخی اندرزنامه اردشیر و وصیت نامه منصور می پردازد. (روش) مقایسه و تحلیل این دو، نشان می دهد که میان نظام حکومتی منصور و اردشیر شباهت های فراوانی وجود داشته است. (یافته)
    کلیدواژگان: اندرزنامه، وصیت نامه، اردشیر ساسانی، منصور عباسی و سیاست
|
  • Jihad Fayd Al Islam*, Robabeh Ahmadi Page 7
    Throughout history, a large number of Muslim poets were fascinated by the characteristics and virtues of Prophet Muhammad (s). They have been praising Prophet Muhammad (s) in their poems. (Brief History) However, there is not enough information on similarities and differences of Prophet Muhammad’s virtues in the poems composed about him. (Problem) Although praising the virtues and characteristics of Prophet Muhammad (s) is quite common in poems, no research has ever been done on comparing virtues of Prophet Muhammad’s life based on the poems of Shahriyar and Shawqi. (Background) Therefore, the question of the present paper is about analyzing different aspects of Prophet Muhammad’s life in the poems of Shahriyar and Shawqi. (Question) Scientific assumptions show Shahriyar and Shawqi have paid attention to the events of Prophet Muhammad’s life regardless of the differences between Shi’a and Sunni differences. (Hypothesis) The purposes of the present paper is: Representing the prominent figure of Prophet Muhammad (s) in Jahiliyya (ignorance) era, in the poems of Shahriyar and Shawqi, as modern Muslim poets. (Purpose) By means of applying a descriptive – analytical approach on first hand sources this paper will try to answer the raised question. (Methodology) The ability to create literary techniques in deep studying of virtues of Prophet Muhammad (s) shows the significance of regarding poems of Muslim poets more than any other time. (Finding)
    Keywords: Prophet Muhammad (s), Islam, Poets, Shahriyar, Ahmed Shawqi
  • Hamid Reza Motahari*, Sadr, Allah Ismailzadeh Page 31
    After the fall of Shi’ite Buyid government, Sunni Seljuk government came to power which declined the influence of Twelver Shi’a Muslims. Seljuks were also harsh on Shi’a Muslims. (Brief History) However after a while, Shi’ite agents (bureaucrats) gained influence and power; they were appointed as minister, official writers and were in charge of small Shi’ite cities. (Problem) Nevertheless, no comprehensive research has been done on the way Shi’a Muslims came to power and how they helped Shi’ism. (Background) The way Shi’a Muslims succeeded in gaining influence over government and also their function in the time of Seljuk government will be analyzed in the present paper. (Question) Studying political and cultural changes in this era of history of Twelver Shi’a Muslims will provide valuable achievements in exploring and understanding the dynamism of the history of Twelver Shi’a Muslims. (Hypothesis) Therefore, the present paper will represent the situation of Shi’a Muslims in Seljuk government (purpose) by means of a descriptive – analytical approach. (Methodology) As it will be represented, flexibility of Shi’ism in most of the difficult situations through history along with insisting on religious beliefs were the reasons behind survivor of Shi’ism. (Finding)
    Keywords: Seljuk Government, Shia Muslims, Shia Agents, Shiite Ceremonies, Nizam al Mulk
  • Ali Akbar Jafari*, Azimeh Payandeh Page 47
    Researchers have been studying the current identity of Iranians for half ofcentury, which is formed since the Safavid dynasty. At first these researcheswere focusing on different elements of Iranian national identity, while laterthey were considering the role of Safavid dynasty in the evolution of nationalidentity of Iranians. In order to study both of these types of researches, thepresent paper will regularly regard the travel accounts which were writtenon Iran. (Brief History) However travel account of Chardin, which has paidconsiderable attention in studying Iran, was not regarded highly in previousresearches. (Problem) Except for the article, “Reflections of cultural identityof Iranians in travel accounts of Safavid and Qajar eras” which has studiedIranians identity, there is no other research that has studied this subject bymeans of travel accounts. (Background) Therefore, the question of the presentpaper is: How Iranian national Identity was reflected in Chardin’s travelaccounts? (Question) It was assumed Shi’ism was regarded among the mainaspects of Iranians national identity in this travel account. (Hypothesis) Thepurpose of the present paper is: Analyzing and explaining different elementsof Iranian national identity in Chardin’s travel accounts. (Purpose) The presenthistorical research, is carried out by means of a descriptive – analyticalapproach. (Methodology) According to the findings of the paper, hypothesis isproved factual and also it illuminated crucial details on this subject. (Finding)
    Keywords: Identity, Safavid dynasty, Shiism, Iranians, Chardin
  • Abd Al Rafi Rahimi* Page 69
    The peace treaty between Imam Hasan (a) and Muawiya is among the main events of early period of Islam which took place after the death of Uthman in 35 (A.H), when rallies were formed by followers of Uthman in seeking his revenge in Sham and Iraq. (Brief History) But the role of Gharat battles on the peace treaty is not explained yet, although the importance of other factors on this event is not ignored. (Problem) It is clear that no research has been done on this issue, then the raised question here is: Did Gharat battles have consequences in facilitation of the peace treaty between Imam Hasan (a) and Muawiya? (Question) It is assumed the number of Gharat battles have made Iraqi people worried which along with their internal problems led to their decline. As a result, these battles and constant pressure in the six-month caliphate of Imam and its consequences are among the main reasons behind the peace treaty between Imam Hasan (a) and Muawiya. (Hypothesis) The present paper tries to explain the role of Gharat battles on the peace treaty (Purpose) by means of collecting relative data and applying a descriptive – analytical approach. (Methodology) The strategies of Muawiya in Gharat battles along with vulgar behavior of his official agents disordered the balance between martial groups and people of Iraq which led to the downfall and confusion among people. (Finding)
    Keywords: Peace, Imam Hasan (a), Muawiya, Gharat, Sham, Iraq
  • Zahra Ruh, Allahi Amiri*, Nahid Tayyebi Page 89
    The books of Awai’l and Guinness were both written for similar purposes of scientific necessities, in west and east. (Brief History) However their similarities and uniqueness and the way they provide information is not clear and noticeable to researchers. (Problem) which is still remained unanswered. (Background) Therefore, the present paper will try to answer the raised question: Which of these books was written first and what are their differences and similarities in the aspect of their content and methods? (Methodology) It seems their content and appearance have both similarities and differences, however Awai’l is regarded superior to Guinness in terms of its rich information and the time it was written which represents the elegance and significance of Islamic culture and civilization. (Hypothesis) The present paper will try to prove the superiority of Awai’l comparing to Guinness in Islamic world. It also tries to represent and introduce its rich content comparing to western works. (Purpose) The present paper will apply a comparative method, and along with analyzing recent and classical sources, the evolution and characteristics of both books of Awai’l and Guinness with be presented. (Methodology) As it is proved, Awai’l was written and used before Guinness among Muslims, and their similarities and differences in the aspects of content and method will be explained for the first time. (Finding)
    Keywords: The book of Awail, The book of Guinness, The firsts, The mosts, Islam
  • Bahram Amani Chakoli*, Roqayyeh Manafi Page 111
    The book of deeds of Ardashir, a Sassanid king, and the will and testament of Al-Mansur, an Abbasid caliph, are regarded as historical works. They were both inspired by religious beliefs and social situation of society and they were written for the purpose of reforming governmental and administrative affairs. (Brief History) However the relations between these two works have been always unidentified (Problem), which has not been studied or analyzed so far in any research. (Background) Therefore, the present paper will try to answer the raised question: Is it possible that Al-Mansur was inspired by Ardashir, because of his curiosity about the life of Sassanid kings. (Question) It seems Al-Mansur, an Abbasid caliph, tried to follow the book of deeds of Ardashir, in administrating his government and then wrote his will and testament based on it. (Hypothesis) As the books of deeds and wills are precious and inseparable part of every cultural, political, social and economic system, analyzing and comparing them would help us in recognizing the culture, ideology and beliefs of that time; as they contain common discourse of the time. (Purpose) Historical aspects of the book of deeds of Ardashir and the will of Al-Mansur will be analyzed by means of a descriptive – analytical approach. (Methodology) After analyzing and comparing these two historical works, it can be expressed that administrative systems of Al-Mansur and Ardashir had numerous similarities. (Finding)
    Keywords: The book of deeds, will, testament, Ardashir a Sassanid king, Al, Mansur an Abbasid caliph, Policy