فهرست مطالب

  • پیاپی 79 (پاییز 1398)
  • تاریخ انتشار: 1398/12/01
  • تعداد عناوین: 8
|
  • رسول قلیچ*، سیدمحمدرحیم ربانی زاده صفحات 7-30

    واقعه غدیر به عنوان یکی از مهم ترین مستندات روایی اثبات جانشینی امیرالمومنین حضرت علی(ع)، به تواتر در منابع اهل سنت گزارش شده است و مورد قبول بیشتر علمای آنان است. با این وجود، ابهام هایی درباره درستی این روایت در برخی منابع به چشم می خورد که نپرداختن به این روایت از سوی برخی از مهم ترین سیره نگاران متقدم، مانند محمد بن اسحاق (د. 151) یکی از آنها است. در این پژوهش برای ارزیابی موضع گیری ابن اسحاق درباره گزارش واقعه غدیر و با وجود باور برخی علمای شیعه به روایت این واقعه از سوی او، با ارائه شواهدی از شرایط سیاسی فرهنگی دوران نوشتن این سیره و با استفاده از شیوه تبیین تاریخی، چرایی عدم روایت این واقعه در سیره ابن اسحاق تحلیل و تبیین می شود.

    کلیدواژگان: حدیث غدیر، محمد بن اسحاق، فضایل امام علی7، سیره نگاری، تبیین تاریخی
  • ابراهیم گودرزی*، نعمت الله صفری فروشانی، سید محمدحسین مقدس نیان صفحات 31-60

    همان گونه که برداشت های گوناگون از گزارش های قیام عاشورا، زمینه ساز ارائه دیدگاه هایی متفاوت و گاه متعارض درباره چیستی و چرایی قیام سیدالشهدا (ع) بوده است، بازخوانی این گزارش ها می تواند زمینه ساز رسیدن به تحلیل هایی نو و ژرف از بستر و بایسته های رویدادهای مربوط به قیام عاشورا و در نتیجه شناخت هرچه بهتر این قیام شود.
    این مقاله با روش وصفی تحلیلی، همراه با بازخوانی چند گزارش عاشورایی، مانند وصیت نامه سیدالشهدا (ع)  به محمد بن حنفیه، ملاقات آن حضرت (ع)  با فرزدق و بشر بن غالب و نوحه خوانی جنیان در منطقه خزیمیه که به وسیله مورخانی چون ابن سعد، بلاذری، طبری، ابن اعثم و شیخ مفید بیان شده است، می کوشد فضای زمانی و مکانی صدور این گزارش ها را بکاود. این بررسی نشان می دهد که به دلیل خلط و جابه جایی قسمتی از گزارش ها در برخی منابع و برخی استنتاج های کم اعتبار، برداشت هایی نادرست از اخبار عاشورایی شکل گرفته است.

    کلیدواژگان: امام حسین(ع)، قیام عاشورا، گزارش های عاشورایی، بسترشناسی گزارش تاریخی، کوفه
  • علیرضا زکی زاده رنانی، مجید فقیه حبیب آبادی، سیدمحسن مکسبی صفحات 61-98

    مسئله جمع آوری قرآن و نقش تعیین کننده زید بن ثابت (د. 45ق) موضوعی مهم و بحث برانگیز در تاریخ قرآن کریم است. مطالب موجود در منابع مربوط به علوم قرآنی، بازتاب دهنده نگاهی خوش بینانه به زید است. این مقاله با روش وصفی تحلیلی به بازبینی این نگاه و دیدگاه مستشرقانی مانند شوالی، جان برتون و بلاشر درباره نقش زید بن حارثه می پردازد. مقاله با فرض جمع قرآن، پس از پیامبر (ص) و با پرسش درباره چرایی گمارده شدن زید به این مسئولیت، به واکاوی روایت ها و گزارش ها می پردازد. این بررسی، فضیلت سازی های بحث برانگیز و بزرگ نمایی های بسیار درباره زید و تقویت فرضیه ادای دین از سوی خلفا را به دلیل نقش زید در سقیفه نشان می دهد

    کلیدواژگان: زید بن ثابت، جمع قرآن، تاریخ قرآن، حبر الامه، مستشرقان
  • پیمان صالحی، وحید سبزیان پور* صفحات 99-136

    نشر گسترده فرهنگ ایرانی در دوره عباسی حضور فراوان ایرانیان در دربار خلفا و محیط های علمی این دوره، استقبال ادب عربی را از اندیشه های ایرانیان باستان به دنبال داشت. ابن ابی الحدید در شرح نهج البلاغه، برای شرح حدود پنجاه بند از سخنان امیرالمومنین حضرت علی (ع) از مضامین حکمت آمیز ایران باستان بهره برده است. پژوهش پیش رو می کوشد با ترکیبی از دو روش توصیفی _ تحلیلی و آماری نشان دهد، با وجود اهمیت حکمت های ایرانی برای ابن ابی الحدید، وی در انتخاب این حکمت ها دقت کافی نداشته است و بسیاری از آنها را بدون آوردن نام گوینده آن به نقل از یک شخصیت مبهم و با عنوان یک حکیم بیان کرده است. حکمت های ایرانی نقل شده در شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید، نشان دهنده دغدغه های فکری و فرهنگی ایرانیان باستان در درجه اول به امور سیاسی و پس از آن، امور اخلاقی و سپس علم و دانش هستند.

    کلیدواژگان: نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ایران باستان، حکمت ایرانی، نقد ادبی
  • حسین نعیم آبادی* صفحات 137-166

    شناخت جریان های اثرگذار بر روند فکری جامعه امامیه به ویژه در سده های نخستین، موضوعی شایسته پژوهش است. مقاله پیش رو، نگاهی تاریخی به این موضوع در قرن دوم هجری تا نیمه اول قرن سوم هجری دارد. کلام امامیه در این دوره، از مرحله اوج خود در کوفه به دوران افول پیش از مدرسه کلامی امامیه در بغداد گذر کرد. بررسی های تاریخی نشان دهنده آن است که جریان کلامی هشام بن حکم، جریان کلامی حدیثی هشام بن سالم و جریان حدیثی محدثانی، مانند علی بن جعفر و ابوهاشم جعفری و جریان متهم به غلو با محوریت شخصیت هایی مانند محمد بن حسن بن سنان، چهار جریان اثرگذار با نفوذ اجتماعی بالا بودند که در این دوره به نشر معارف اهل بیت (ع) می پرداختند

    کلیدواژگان: کلام امامیه، جریان کلامی، جریان حدیثی کلامی، متهمان به غلو
  • محمدحسن بیگی* صفحات 167-188

    کنش های عدالت گسترانه و اصلاح طلبانه ی خلیفه مهتدی (حک. 255-256ق) در یکی از بحرانی ترین دوران های تاریخی خلافت اسلامی به طرح پرسش از منطق کنش ورزی او، اهمیتی تاریخی بخشیده است. از این روی، این پرسش که چرا مهتدی در شرایط فترت سیاسی خلافت عباسی به عدالت گستری و اصلاح طلبی توجه کرد؟ به عنوان موضوح محوری مقاله حاضر انتخاب شده است. راهبرد مقاله در پاسخ به این پرسش، تبیین تفهمی کنش بر مبنای بستر کنش، نیت کنش، انگیزه کنش، ارزیابی کنش گر از شرایط و شیوه تحقق کنش است. از کاربست مدل تبیین تفهمی پیرامون کنش های مهتدی مشخص می شود که مولفه های بحران خیز بستر و بافتار تاریخی عصر خلافت مهتدی هم چون تسلط ترکان و بی سامانی امور خلافت، انگیزه خلیفه را برای احیای نقش اجتماعی خود تعین بخشید و خلیفه بر اساس آن به مراقبت اجتماعی بر مبنای کنش ورزی اصلاح طلبانه و عدالت گسترانه با هدف بازگرداندن قدرت اولیه خلافت عباسی پرداخت.

    کلیدواژگان: المهتدی بالله، تبیین تفهمی، احیای نقش اجتماعی خلافت، عدالت گستری، اصلاح طلبی
  • سیده لیلا تقوی سنگدهی*، فاطمه عسگر خانی، بهرام بهرامی صفحات 189-218

    فاطمیان (297-567 ق) اسماعیلی مذهب که ابتدا در مغرب اسلامی به قدرت رسیدند و سپس وارد مصر شدند در ساختار سیاسی و نظامی حکومت خود به ویژه در سپاه، مناصب درباری و حکومت ولایات به عناصر بومی متکی نبودند و به صورت گسترده از بردگانی با نژادهای مختلف بهره می جستند.مقاله پیش رو می کوشد پس از ارائه تصویری کلی از مصداق ها و نمادهای اقتدار بردگان به روش وصفی- تحلیلی به این پرسش اصلی پاسخ دهد که مجموعه عوامل داخلی و خارجی تاثیرگذار در جلب و جذب غلامان به وسیله فاطمیان چه بود؟این بررسی نشان می دهد که عواملی مانند جنگ، برتری نیروی نظامی بردگان، افزایش تعداد بردگان، تحکیم قدرت خود در برابر مدعیان داخلی، عدم اعتماد به نیروهای بومی و محلی در پی آشوب آفرینی های مکررشان، خطر همراهی نیروهای محلی با خلافت عباسی، توسعه ارضی و فراهم کردن سپاهی مطیع و فاقد تعلقات مادی و منطقه ای از عوامل اصلی به کارگیری گسترده بردگان در ساختار سیاسی و نظامی بوده است.

    کلیدواژگان: فاطمیان، بردگان، مصر، مناصب درباری، سپاه فاطمی
  • محمدرضا کلان فریبایی*، امیر بهرام احمدیان صفحات 219-246

    قفقاز جنوبی که محل برخورد تمدن های شرق و غرب و منطقه ای دارای تنوع اقوام، ادیان و مکاتب بشری است، قرن ها بخشی از حوزه تمدن اسلامی بوده است. این پژوهش درصدد پاسخ به این پرسش است که اسلام از چه زمانی به منطقه قفقاز وارد شد و گسترش آن تابع چه عواملی بود؟ مقاله با بهره گیری از روش تحلیل تاریخی و به کمک نظریه پخش می کوشد نشان دهد که مسلمانان به کمک عوامل مختلفی مانند فتوحات، صلح نامه، مبلغان، گروه های تجاری و به ویژه ظرفیت ذاتی فرهنگی دین اسلام به گسترش مظاهر و نمادهای اسلامی در منطقه پرداختند و در نتیجه موجب ماندگاری اسلام در این منطقه شدند.

    کلیدواژگان: قفقاز جنوبی، گرجستان، گسترش اسلام، فتوحات، نمادهای اسلامی
|
  • Rasoul Ghelich *, SayedMohammadRahim Rabbanizadeh Pages 7-30

    Qadier event being considered as one of the most important narrative documents in relation to proving the succession of Amir al- Momenin Ali (PBUH) has been frequently reported in Sunnite sources and it is accepted by many of their scholars. However, it is observed some ambiguities related to the truth of this narration in some sources. One of them is ignoring this narration by one of the important pioneer biographers of Prophet and Imam, Mohammad Ibn e- Eshaqq. In this research, it is explained about the reason of not narrating this event in Sireh Ibn e- Eshaaq through the presentation of some evidences from the political and cultural conditions dominant in time of writing this biography and via the historical clarifications to investigate the lodgment of Ibn e- Eshaaq on the report related to Qadir event and the strong beliefs of some Shiite scholars in the narration of this event by him.

    Keywords: hadith of Qadir, Mohammad Ibn e- Eshaaq, Imam Ali’s virtues, biography of Prophet, Imam, historical specification
  • Ebrahim Goodarzi*, Nematollah Safari Forooshani, MohammadHussein Moghaddas Nian Pages 31-60

    Different interpretations of reports related to the tragic event Ashura can provide the ground for the presentation of various viewpoints on the why and how of uprising by Seyedoshohada. Reviewing these reports can provide the ground for achieving new and profound analyses on the essentials and requisites of the events related to Ashura uprising and consequently a better insight pertaining to this event. Through the descriptive-analytical research method and along with reviewing some incidents with regard to tragic event of Ashura such as testament of Seyedolshohada addressing Mohammad Ibn e- Hanafiyeh, that holiness’ meeting Farazdaq and Boshr Ibn e- Qaleb, and lamentation by the Jins in Khazimiyeh which was mentioned by historians such as Ibn e- S’ad, Belazeri, Tabari, Ibn e- A’tham, and Sheikh e- Mofid. This article tries to investigate the temporal and local atmosphere of issuing these reports. This study clarifies that some incorrect interpretations on Ashura reports have been developed due to displacement of some parts of reports in some resources along with some low valid deductions.

    Keywords: : Imam Hussein, Ashura Uprising, Ashura reports, studying the grounds of historical report, Kufa
  • Alireza Zakizadeh Ranani, Majid Faqih Habibabadi, SeyedMohsen Maksabi Pages 61-98

    The issue of collecting Holy Quran and the determinative role of Zeid Ibn e- Sabet (45 After Hijrah) is considered as a controversial issue in Holy Quran. The materials present in the sources related to qur’anic sciences is the reflection of an optimistic view toward Zeid. Through the analytical- descriptive method of research, this study investigates the reports and narrations according to this viewpoint as well as that of orientalists such as Shovali, John Berton, and Belasher about Zeid Ibn e-  Haretheh, assuming the collection of Holy Quran after the Holy Prophet Mohammad (PBUH) and questioning the reason of assigning this responsibility to Zeid. This research reveals the controversial virtues and too much exaggerations about Zeid and strengthening the hypothesis of performing debt and obligation on behalf of caliphs is due to the role of Zeid in Saqifeh.

    Keywords: : Zeid Ibn e- Sabet, collection of Holy Quran, history of Quran, orientalists
  • Peyman Salehi, Vahid Sabziyanpoor* Pages 99-136

    The extensive propagation of Iranian culture in Abbasid era, the outstanding presence of the Iranian in the court of caliphs and the scientific settings in this era were followed by Arabic Literature welcoming the ancient Iranian’s thoughts.In commentary of Nahj ol- Balaqeh, Ibn e- Abi Hadid has taken advantage of insightful themes of ancient Iran to explain the fifty parts of Amir al- Momenin’s speeches.Through the descriptive-analytical method of research, the present study tries to reveal that regarding the importance of the Iranian’s philosophy before Ibn e- Abi Hadid, he has not paid considerable attention regarding the selection of these philosophies and he has reported them without referring to their narrators or reported with an unknown character with title of a scholar. The Iranian’s philosophies narrated in the commentary of Nahj ol- Balaqeh by Ibn e- Abi Hadid indicates the intellectual-cultural concerns of the ancient Iranian are the political affairs, ethical affairs and science respectively.

    Keywords: Nahj ol- Balaqeh, Ibn e- Abi Hadid, ancient Iran, the Iranian’s philosophy, Literary criticism
  • Hossein Naeim Abadi* Pages 137-166

    The recognition of currents effective on the intellectual trend in Imamiyeh community particularly in the early centuries is considered an issue worth to be investigated. The present article has a historical view towards this issue from the second century to the first half of the third century. theology of Imamiyeh passed from a phase of ascend in Kufa toward a phase of descend before Imamiyeh school of theology in Bagdad. The historical investigations reveal that theological approach of Hesham ibn e- Hakam, theological and hadith-based approach of Hesham Ibn e- Salem, hadith-based approach of scholars of hadith such as Ali Ibn e- Ja’far and Abu Hashem Ja’fari and the approaches accused of extremism with the centrality of characters such as Mohammad Ibn e- Hassan Ibn e- Sanan were considered as four effective approaches with high social influence in charge of propagation of instructions of Prophet’s Household in this era.

    Keywords: Imamiyeh theology, theological approach, hadith-based, accused of extremism
  • MohammadHassan beigi* Pages 167-188

    The actions by Khalifeh Al- Mohtadi in one of the most critical periods of Islamic caliphate has increased the historical importance of question in relation to his logic of activation. Therefore, the main issue of the present article has to do with the question concerning the reason of paying attention to developing justice and reformist actions in time of political recession of Abbasid caliphate. The strategy of the article to answer this question on the explanation of the actions based on the ground of action, will of action, motivation of action and evaluation of action based on the conditions and the way of realization of action. Taking advantage of the specification model related to Mohtadi’s actions, it is clarified that the critical actions and the historical structure in time of Mohtadi resembling the domination of Turks and chaotic conditions of caliphate affairs realized the motivation of caliph to restore his social role and accordingly caliph took step towards the social care based on reform and development of justice with the purpose of restoring the earlier authority of Abbasid caliphate

    Keywords: Al-Mohtadi Be-llah, specification, restoring the social role of government, developing justice, reformist action
  • SeyedehLeila Taqavi Sangdehi*, Fatemeh Asgarkhani, Bahram Bahrami Pages 189-218

    Ishmaelite Fatimids (297-567) initially took power in the Islamic West and later, they entered Egypt. In their political and military structure of their government particularly the army and the positions in the court and government, they were not dependent on the native powers and extensively they took advantage of slaves belonging to various races. After providing a general illustration from the symbols of authority of slaves and via the descriptive-analytical method, this article tries to answer this main question pertaining to the internal and external elements effective on attracting the servants by Fatimids. This study reveals that the elements such as war, priority of military power of servants, increasing the number of them and strengthening their authority against the internal claimants, not trusting in native and local powers due to their frequent sedition, the danger of local powers and collaboration with Abbasid caliph, territorial development and providing an obedient army without any materialist and regional belongings are considered as the main elements of taking advantage of slaves in the political- military system.

    Keywords: Fatimids, slaves, Egypt, courtly positions, Fatimids’ army
  • MohammadReza Kalanfaribaei*, Bahram Amir Ahmadian Pages 219-246

    South Caucasus considered as the place for the unity of east and the west civilizations as well as the variety of races, religions and schools has been part of Islamic civilization domain. This research is to answer this question related to the time of entrance of Islam in this area and the elements of its propagation. Relying on the historical analysis, the article illuminates that the Muslims propagated the Islamic symbols in this region depending on the victories, armistice, propagators, commercial groups, cultural and intrinsic capacity of Islam religion and accordingly, they could be the reason of eternity of Islam in this area

    Keywords: South Caucasus, Georgia, propagation of Islam, victories, Islamic symbols