فهرست مطالب

روستا و توسعه - سال بیست و یکم شماره 4 (زمستان 1397)
  • سال بیست و یکم شماره 4 (زمستان 1397)
  • تاریخ انتشار: 1398/01/31
  • تعداد عناوین: 7
|
  • غلامرضا امینی‏نژاد، یاسر زنده بودی* صفحات 1-28
    پژوهش حاضر به ارزیابی و تحلیل شاخص های توسعه پایدار روستایی در مناطق روستایی شهرستان تنگستان پرداخته، بر اساس هدف، از نوع کاربردی و به لحاظ روش، توصیفی- تحلیلی است. جامعه آماری پژوهش دربرگیرنده 92 روستا با 15476 خانوار بود. در پژوهش حاضر، با بهره گیری از منابع، 98 معرف در قالب یازده شاخص و سهم هر کدام در توسعه در نظر گرفته شد. در این راستا، برای سنجش پایداری شاخص ها، از روش استانداردسازی خطی و تقسیم بندی پرسکات آلن و برای محاسبه درجه توسعه یافتگی، از روش Z-SCORE و همچنین، برای اولویت بندی شاخص ها، از روش محاسبه درجه بحرانی استفاده شد. بر اساس نتایج پژوهش، هجده درصد از شاخص های بررسی شده در وضعیت پایدار و 82 درصد در وضعیت ناپایدار و بد قرار داشتند. بر اساس یافته ها، در زمینه برنامه ریزی و سرمایه گذاری های هدفمند در سطح شهرستان تنگستان، دهستان های باغک، اهرم، دلوار و بوالخیر به‏ترتیب اولویت های اول تا چهارم را به خود اختصاص دادند.
    کلیدواژگان: ارزیابی، توسعه پایدار، تقسیم‏بندی پرسکات آلن، درجه بحرانی، تنگستان (شهرستان)، بوشهر(استان)
  • زینب بدخشان، حسین مهرابی بشرآبادی*، حمیدرضا میرزایی خلیل آبادی صفحات 29-46
    برنامه‏ریزی توسعه زیرساخت اقتصادی و توسعه انسانی، در صورتی بر توسعه ملی اثر خواهد گذاشت که شکاف منطقه ای تعیین و برطرف شود. نیروی انسانی عامل پیشبرد اهداف و سیاست‏های کلان اقتصادی و اجتماعی در سطح ملی و منطقه ای است که با شناسایی شکاف منطقه ای شاخص توسعه انسانی، چالش ها در فرآیند توسعه کاهش می یابد. در تحقیق حاضر، با استفاده از نمودار Pheatmaps روستاهای استان های کشور در سری زمانی 1392-1379 گروه‏بندی شدند. نتایج گروه‏بندی نشان داد که روستاهای استان های کشور از لحاظ شاخص زیرساخت اقتصادی به سه گروه و از لحاظ شاخص توسعه انسانی به دو گروه تقسیم می شوند؛ همچنین، شاخص توسعه انسانی روستاهای سیستان و بلوچستان نسبت به سایر استان ها شرایط متفاوت دارند.
    کلیدواژگان: شاخص زیرساخت اقتصادی، شاخص توسعه انسانی، نمودار Pheatmaps
  • علیرضا دربان آستانه*، سیدحسن مطیعی لنگرودی، فرزانه قاسمی صفحات 47-67
    پژوهش حاضر، با هدف سنجش سرمایه های معیشتی کشاورزان روستایی، به روش اسنادی- تحلیلی و میدانی در شهرستان شازند استان مرکزی انجام شد. جامعه آماری تحقیق خانوارهای روستاهای شهرستان شازند بودند. حجم نمونه با روش نمونه گیری کوکران 370 خانوار محاسبه شد که با استفاده از روش طبقه بندی خوشه ای، در بین روستاهای شهرستان توزیع شدند. داده های میدانی با استفاده از پرسشنامه جمع آوری شد. نتایج تحقیق نشان داد که سرمایه های معیشتی به لحاظ پایداری یکسان نیستند؛ سرمایه مالی و طبیعی با میانگین 59/2 و 84/2 ناپایدارترین و سرمایه فیزیکی با میانگین 52/3 پایدارترین بعد معیشت پایدار کشاورزان شهرستان شازند به‏شمار می روند. همچنین، نقشه های میان‏یابی تولیدشده نشان داد که پراکنش فضایی دارایی های معیشتی از الگوی شرقی- غربی پیروی می کند، به‏گونه‏ای که روستاهای شرقی شهرستان از معیشت پایدارتری نسبت به روستاهای غربی برخوردارند.
    کلیدواژگان: سرمایه های معیشتی، تحلیل فضایی، کشاورزان، روستاها، شازند (شهرستان)
  • عسگر حسین زاده، قدرتاللهحیدری، مهدی معمری*، مریم مولایی صفحات 69-88
    یکی از بحران های قرن بیست و یکم مسئله تخریب زیست‏بوم است که در نتیجه استفاده نادرست جوامع بشری از آن رخ می دهد. هر زیست‏بوم از طریق ساختارهای اقتصادی، اجتماعی و بوم شناختی و بر اساس تحلیل بوم شناختی مراتع نیز توان بوم‏شناختی آن مشخص می شود. بنابراین، هدف تحقیق حاضر بررسی پایداری بوم شناختی سامان های عرفی عشایر شاهسون در مراتع ییلاقی سبلان در جنوب شهرستان مشگین شهر اردبیل بود. برای اندازه گیری و ارزیابی پایداری بوم شناختی، ده شاخص انتخاب شد. به منظور تعیین رابطه پایداری با سامان های عرفی از تحلیل واریانس و برای مقایسه میانگین ها، از آزمون دانکن استفاده شد. نتایج نشان داد که میزان پایداری بوم‏شناختی در 33 درصد یورت ها کمتر و در پنجاه درصد آنها بیشتر از حد متوسط است؛ همچنین، عواملی مانند تعدد دام و بهره بردار بر وضعیت پایداری مراتع موثرند، که مقایسه میانگین امتیازات با آزمون دانکن این نتایج را تایید می کند.
    کلیدواژگان: مراتع، سامان عرفی، پایداری بوم شناختی، عشایر شاهسون، مشگین‏شهر (شهرستان)
  • مرضیه علی خواه اصل*، داریوش ناصری، محمد دشوارپسند صفحات 89-111
    هدف پژوهش حاضر مقایسه روش های دکتر مخدوم و تحلیل سلسله‏مراتبی- فازی برای ارزیابی توان بوم‏شناختی حوزه آبخیز ساری قمیش استان اردبیل برای انجام فعالیت‏های کشاورزی و مرتع‏داری بود. بعد از مشخص شدن معیارهای ارزیابی، از روش AHP برای وزن‏دهی و از روش فازی در محیط نرم‏افزار Idrisi Selva برای هم‏مقیاس‏سازی لایه‏ها استفاده شد. در روش تحلیل سیستمی مخدوم، با تلفیق لایه‏های اطلاعاتی، نقشه یگان های بوم‏شناختی منطقه به همراه جدول ویژگی های واحد، تهیه و منطقه ارزیابی شد، و طبقات مختلف کشاوری و مرتع‏داری مشخص شدند. طبق نتایج به‏دست آمده، در روش تحلیل سلسله‏مراتبی- فازی، 9/3532 هکتار (94/65 درصد) و در روش تحلیل سیستمی 2/635 هکتار (85/11 درصد) از منطقه توان توسعه کشاورزی دارد؛ همچنین، در مقایسه با روش تحلیل سیستمی، روش تحلیل سلسله‏مراتبی دارای انعطاف‏پذیری بیشتر و نیز مطابقت بیشتر با وضعیت موجود کاربری اراضی در منطقه بوده و از این‏رو، بهتر است در مطالعات ارزیابی سرزمین، از این روش استفاده شود.
    کلیدواژگان: قابلیت اراضی، ارزیابی چندمعیاره، حوزه ساری قمیش، کشاورزی، مرتع‏داری، اردبیل (استان)
  • مریم پایدار، رویا اشراقی سامانی* صفحات 113-133
    مطالعه حاضر، با هدف بررسی رابطه استرس مالی با کیفیت زندگی کاری روستاییان شهرستان ایلام، از نظر روش داده پردازی از نوع تحقیقات کمی- پیمایشی و از نظر نحوه گردآوری داده ها توصیفی- علی و مقایسه ای بود. جامعه آماری تحقیق افراد شاغل و ساکن روستاهای شهرستان ایلام بودند (21658=N) که از آن میان، بر اساس جدول مورگان، 377 نفر با استفاده از روش نمونه گیری طبقه ای تصادفی با انتساب متناسب به عنوان نمونه انتخاب شدند. برای گردآوری اطلاعات، از پرسشنامه محقق‏ساخته استفاده شد که روایی آن از طریق پانل متخصصان و پایایی آن با استفاده از آلفای کرونباخ مورد تایید قرار گرفت. نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد که متغیرهای سن روستاییان، تعداد فرزندان، کیفیت زندگی مالی، استرس ناشی از شرایط شغلی و متغیر ساعات کار در هفته بیشترین تاثیر را در کیفیت زندگی کاری دارند.
    کلیدواژگان: کیفیت زندگی کاری، استرس مالی، شاغلان روستایی، ایلام (شهرستان)
  • پژمان رضایی* صفحات 135-159
    هدف تحقیق حاضر ارزیابی پایداری گردشگری روستاهای دهستان هوره در استان چهارمحال و بختیاری بود. اطلاعات تحقیق به دو روش اسنادی و میدانی جمع آوری شد. جامعه آماری تحقیق شامل 3267 خانوار و گردشگران روستاها بود که از آن میان، 344 سرپرست خانوار و 170 گردشگر به عنوان نمونه تحقیق تعیین شدند. نتایج نشان‏دهنده پایداری پایین ابعاد زیست‏محیطی، اقتصادی و اجتماعی روستاها بود؛ و در این زمینه، کمترین میزان پایداری از دید پاسخ‏گویان به شاخص‏های آلودگی (با میانگین 205/0)، امنیت (با میانگین 305/0) و منابع سرزمین (با میانگین 316/0) مربوط می‏شد و بهترین وضعیت شاخص‏ها نیز مربوط به افزایش آگاهی (با میانگین 497/0)، جلوگیری از مهاجرت (با میانگین 415/0) و عدالت و رفاه اقتصادی (با میانگین 410/0) برآورد شد. بر این اساس، برنامه‏ریزی برای توسعه پایدار گردشگری از الزامات اساسی برای بهبود شرایط زیست و فعالیت در محدوده مورد مطالعه به‏شمار می‏رود.
    کلیدواژگان: ارزیابی پایداری گردشگری، بارومتر پایداری، رادار پایداری، هوره (دهستان)، چهارمحال و بختیاری (استان)
|
  • GholamReza AMININEJAD, Yaser Zendehboudi * Pages 1-28
    This study aimed at assessing and analyzing the indicators of sustainable rural development in rural areas of Tangestan County in Bushehr province of Iran. It was an applied study in terms of purpose and a descriptive-analytical study in terms of method. The statistical population included 92 villages with 15476 households. By using the literature, 98 indicators within 11 indexes and the share of each in the development were considered. In this regard, to measure the sustainability of indexes, the linear Standardization and Prescott Allen division methods were used. In addition, Z-SCORE method was used for calculating the degree of development as well as the critical degree calculation method was used for prioritizing the indexes. Based on the study results, 18 percent of the studied indexes were considered as sustainable and 82 percent as unsustainable. Based on the study findings, Baghak, Ahram, Delvar and Bolkhair sub-districts were respectively placed in the first to fourth priorities in planning and making targeted investments in the Tangestan County.
    Keywords: Assessment, sustainable development, Prescott Allen Division, Critical Degree, Tangestan (County), Bushehr (Province)
  • Zeinab BADAKHSHAN, Hossein Mehrabi Boshr Abadi *, HamidReza MIRZAEI KHALILABADI Pages 29-46
    Economic infrastructural development and human development planning will be more efficient in national development if regional gap is determined and resolved. Manpower is a main factor for advancing goals and macro economic and social policies at the national and regional levels. In this study, villages of provinces in Iran were classified through a Pheatmap chart in the period of 2000-2013. The results showed that the villages were divided into the three main groups in terms of the economic infrastructure index and into the two main groups in terms of the human development index; in addition, the villages of Sistan and Baluchistan province had a different situation from all the villages of other provinces. Crucial regional challenges in development process can be reduced by identifying and determining the factors to reduce regional gaps.
    Keywords: Economic Infrastructure Index, Human Development Index, Pheatmap Chart
  • Alireza Darban Astane *, Seyed Hassan MOTIEI LANGROUDI, Farzaneh GHASEMI Pages 47-67
    This study aimed at measuring the livelihoods of rural farmers based on the field method in Shazand County of Markazi province  of Iran. It was conducted in a documentary, analytical and field method. The statistical population included households in villages of the County. The sample size was calculated 370 rural households by using Cochran formula and was distributed in a cluster classification method among the villages. Field data was collected through questionnaires. The study results showed that the livelihood assets were not equal in terms of sustainability; financial and natural assets with the averages of 2.59 and 2.84 were the most unsustainable and physical asset with an average of 3.52 was the most sustainable dimensions of the framers' livelihoods in the County. Also, the produced interpolation maps showed that the spatial distribution of sustainable livelihood assets followed the eastern-western pattern, so that the eastern villages had more sustainable livelihoods than the western ones.
    Keywords: Livelihood Assets, spatial analysis, farmers, villages, Shazand (County)
  • Asgar HOSSEINZADEH, Ghodratollah HEIDARI, Mahdi MOAMERI *, Maryam MOLAEI Pages 69-88
    Degradation of ecosystem is one of the crises of the twenty-first century, occurring as a result of human intervention. Each ecosystem is characterized by its economic, social and ecological structures. Consequently, the ecosystem's ecological potential is characterized based on the ecological analysis of ecosystems. The purpose of this study was to investigate the ecological sustainability of allotments, utilized by Shahsavan nomads in summer rangelands of the Sabalan Mountain in south of Meshginshahr County, Ardabil province. Ten indicators were chosen to measure and evaluate the ecological sustainability. To determine the relationship between sustainability and conventional systems, analysis of variance and for comparing the means, Duncan test were used. The results showed that the ecological sustainability in 33 percent of the allotments was lower and in 50 percent of them was higher than an average of 26-34; in addition, the factors such as numerous livestock and operators had impacts on the sustainability of the pastures. These results were confirmed by comparing the average scores with the Duncan test.
    Keywords: Rangelands, Allotments, Ecologic Sustainability, Shahsavan Nomads, Meshginshahr (County)
  • Marzieh Alikhah Asl *, Darioush NASERI, Mohammad DOSHVARPASAND Pages 89-111
    This study aimed at comparing the methods of Makhdoom System Analysis and Fuzzy-Analytical Hierarchy Process (AHP) for assessing the ecological capability of Sari-Qamish watershed in Ardabil province of Iran for agricultural and range management activities. After determining the criteria, AHP method was used for weighting; and Fuzzy method was used in Idrisi Selva software for applying semi scale to the layers. In the method of Makhdoom System Analysis, the map of ecological units of the area along with the table of characteristics of the units were prepared by integrating the information layers, and the area was evaluated; then, different classes of farming and rangeland were identified. According to the results, in AHP-Fuzzy method, 3532.9 hectares (65.94 percent) and in the System Analysis method, 635.2 hectares (11.85 percent) of the region had the potential for agriculture. Moreover, the results showed that for agriculture and range management uses, in the System Analysis method, there were classes 3, 4, 5 and 6 and in AHP-Fuzzy method, there were classes 1, 2, 3, 4, and 5 in the region. The overall study results showed that compared with the System Analysis method, the Fuzzy-AHP method had more flexibility and more consistency with the existing status of land use in the region. So, it was suggested to use AHP-FUZZY method in studying land capability assessment instead of using System Analysis method.
    Keywords: Land Capability, Multivariate Evaluation, Sari-Qamish (Watershed), Agriculture-Range Management, Ardabil (Province)
  • Maryam PAIDAR, Roya ESHRAGHI SAMANI * Pages 113-133
    The purpose of this study was to investigate the relationship between financial stress and quality of work life among the rural people of Ilam County of Iran. The statistical population included 21658 employed people living in the concerned rural areas, out of which 377 persons sampled by random sampling were selected according to Morgan table. The validity of questionnaire was confirmed by a panel of experts, and its reliability was estimated to be 0.76 by Cronbach's alpha. Regression analysis showed that the variables including the rural people's ages, number of children, quality of financial life, stress of job conditions, and working hours per week had the greatest impact on the quality of work life.
    Keywords: Quality of work life, Financial Stress, Rural employees, Ilam (County)
  • Pejman REZAEI * Pages 135-159
    The purpose of this research was to assess the tourism sustainability in Horeh sub-district of Chahar-Mahal and Bakhtiyari province of Iran. It was an applied research conducted in a descriptive-analytical method. The required data were collected in both documentary and field methods. The statistical population consisted of 3267 households as well as tourists in the villages of Horeh sub-district. The total sample size was 344 household heads and 170 tourists. The results showed a low sustainability of the studied rural areas in the environmental, economic and social dimensions. In this regard, the least average amounts of sustainability were related to the indicators including pollution (0.205), security (0.305) and land resources (0.316); and the best condition was related to the indicators including increased awareness (0.497), immigration control (0.415), and justice and economic welfare (0.410). Accordingly, planning for sustainable tourism development was found to be a fundamental requirement for improving the living conditions within the studied area.
    Keywords: Tourism Sustainability Assessment, Barometer of Sustainability, Radar of Sustainability, Horeh (Sub-district)