فهرست مطالب

راهبردهای توسعه روستایی - سال یکم شماره 2 (تابستان 1393)
  • سال یکم شماره 2 (تابستان 1393)
  • تاریخ انتشار: 1393/06/17
  • تعداد عناوین: 8
|
  • محمد کاوسی کلاشمی، غلامرضا پیکانی صفحات 3-19
    زراعت محصول راهبردی برنج وابستگی بالایی به وجود آب آبیاری کافی و مطمئن داشته و استرس های کم آبی اثرات جبران ناپذیری بر عملکرد و کیفیت محصول تولیدی دارد. این در حالی است که کاهش رواناب ورودی رودخانه سفیدرود در استان گیلان که منبع اصلی تامین آب آبیاری برای 171 هزار هکتار از اراضی شالیکاری این استان بوده، عرضه کافی و مطمئن آب آبیاری را در بسیاری از مناطق این استان با چالش مواجه ساخته است. در این راستا، پژوهش حاضر به منظور بهبود سیاست های مدیریت منابع آب در طرف تقاضا، به تعیین تمایل به پرداخت شالیکاران استان گیلان برای عرضه آب آبیاری کافی و مطمئن می پردازد. داده های موردنیاز بر مبنای بررسی میدانی و به کارگیری اطلاعات مربوط به 224 مزرعه در نواحی روستایی دچار کم آبی استان گیلان جمع آوری شد. در ادامه با استفاده از رهیافت ارزش گذاری انتها- باز و برازش الگوی توبیت به روش حداکثر دراستنمائی و دومرحله ای هکمن، تمایل به پرداخت شالیکاران برای برخورداری از آب آبیاری کافی و مطمئن مورد سنجش قرار گرفت. نتایج حاصله نشان داد که شالیکاران در این مناطق حاضر به پرداخت 49/26 درصد بیشتر نسبت به هزینه کنونی تامین آب آبیاری برای برخورداری از آب آبیاری کافی و مطمئن می باشند.
    کلیدواژگان: اراضی شالیکاری، استان گیلان، الگوی توبیت، باز، رهیافت انتها، عرضه مطمئن آب آبیاری
  • مهدی حاتمی، علی ناظمی، اعظم دولت آبادی، مصطفی مصطفی پور صفحات 21-34
    طبق آمار منتشره از سوی شرکت توانیر، علی رغم اتمام عملیات برق رسانی به روستاهای بالای 20 خانوار ایران، هنوز بیش از 17000 خانوار روستایی که در روستاهایی با جمعیت کمتر از 20 خانوار ساکن می باشند، از نعمت دسترسی به برق محروم هستند. تلفات تولید، انتقال و توزیع برق و پراکندگی جمعیت کشور باعث شده که استفاده از انرژی خورشید در مناطق دورافتاده موردتوجه قرار گیرد. در این میان استفاده از سیستم فتوولتائیک، به دلیل تبدیل مستقیم انرژی خورشید به برق و عدم نیاز به تجهیزات پیچیده از اهمیت ویژه ای برخوردار است. در این مقاله به ارزیابی اقتصادی استفاده از سیستم فتوولتائیک مستقل از شبکه به جای توسعه شبکه برق سراسری در روستاهای تهران پرداخته شده و با توجه به عدم قطعیت های موجود برای مدل سازی، از شبیه سازی مونت کارلو با 2000 تکرار استفاده شده است. ارزیابی اقتصادی با توجه به هزینه چرخه عمر سیستم فتوولتائیک برای یک دوره بین 25 تا 30 سال و هزینه های توسعه شبکه برق سراسری برای روستاهای دورافتاده صورت گرفته است. نتایج این مقاله حداقل فاصله روستا از شبکه توزیع برق سراسری را نشان می دهد که در آن استفاده از سیستم فتوولتائیک نسبت به توسعه شبکه برق سراسری اقتصادی تر است. این فاصله با افزایش نرخ تنزیل نسبت عکس و با تعداد روز ابری متوالی و تعداد خانوار روستا نسبت مستقیم دارد.
    کلیدواژگان: ارزیابی اقتصادی، انرژی تجدید پذیر، سیستم فتوولتائیک، شبیه سازی مونت کارلو، عدم قطعیت
  • مصطفی عربی، مهدی خداپرست مشهدی صفحات 35-50
    در این مطالعه برخی از مهم ترین شاخص های رفاه اجتماعی و اندازه گیری تغییرات نابرابری درآمد ازجمله ضریب جینی، نسبت دهک ها، ضریب انگل، شاخص رفاه اجتماعی، هزینه سرانه واقعی خانوار، شکاف مصرف شهر و روستا و خط فقر در مناطق روستایی کشور با استفاده از آمار هزینه و درآمد خانوارها در طی سال های 1390-1384 محاسبه شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که روند نابرابری درآمد بر اساس شاخص های محاسبه شده در مناطق روستایی در سطح کشور و استان خراسان شمالی درطی دوره موردبررسی دارای نوسان بوده و در سال 1390 کاهش قابل ملاحظه ای داشته است. استان خراسان شمالی در مقایسه با کشور توزیع نابرابر درآمد را طی دوره موردبررسی نشان می دهد. همچنین نتایج نشان می دهد که شاخص های رفاه اجتماعی مناطق روستایی در طی سال های موردبررسی روند کاهشی در سطح استان خراسان شمالی و کشور داشته است و مناطق روستایی استان خراسان شمالی در مقایسه با کشور وضعیت بدتری درزمینهٔ رفاه خانوار داشته است. همچنین خط فقر روندی افزایشی داشته که یکی از دلایل اصلی این افزایش، نرخ بالای تورم بوده است.
    کلیدواژگان: توزیع درآمد، خراسان شمالی، رفاه اجتماعی، فقر، مناطق روستایی
  • مرتضی اشرفی، محمود هوشمند صفحات 51-68
    در شرایط امروز کشور، با توجه به جایگاه و نقش جامعه روستایی در توسعه متوازن کشور و همچنین با عنایت به مسائل و مشکلاتی که این جامعه با آن مواجه است، اهتمام بر توسعه پایدار روستایی امری ضروری به نظر می رسد. هدف از انجام این پژوهش، بررسی توسعه پایدار نظام کشاورزی است که به صورت مطالعه موردی در روستاهای شهرستان کاشمر از استان خراسان رضوی صورت گرفته و روستاها ازنظر پایداری به سه گروه پایدار، نسبتا پایدار و ناپایدار طبقه بندی شده است. آمار و اطلاعات از جهاد کشاورزی و مراجع مربوطه و همچنین جمع آوری 187 پرسشنامه از تولیدکنندگان و 14 پرسش نامه از کارشناسان در منطقه موردمطالعه برای سال های زراعی 87-1386 الی 91-1390 گردآوری شد. برای بررسی پایداری در این مطالعه از شاخص های اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی استفاده شده است. بعد از محاسبه شاخص ها و دادن وزن به هر شاخص از رهیافت برنامه ریزی توافقی برای رتبه بندی روستاها در هر دهستان استفاده شد. نتایج نشان داد طی سال های موردمطالعه شاخص های توسعه پایدار در روستاها بهبودیافته و مناطق روستایی به سمت توسعه پایدار پیشرفته اند.
    کلیدواژگان: برنامه ریزی توافقی، توسعه پایدار، شاخص های توسعه، مناطق روستایی
  • هدایت الله درویشی، مریم بیرانوندزاده، سیدعلی نادر دهقانی الوار، سجاد احمدی صفحات 69-86
    ارتقای گردشگری روستایی برمبنای توسعه ی گردشگری پایدار و تبدیل توریسم به موتور محرکه ی اقتصادی منطقه برای بهبود کیفیت زندگی جامعه از اهم مواردی است که نیازمند به اتخاذ راهبردهای مناسب و منطقی متناسب با قابلیت های منطقه ای و محلی و با جهت گیری هایی آمایش سرزمین می باشد. این تحقیق با هدف تبیین و تحلیل راهبردهای توسعه گردشگری روستایی در روستای گایکان که از روستاهای هدف گردشگری در شهرستان الیگودرز می باشد، تدوین شده است. روش انجام این تحقیق توصیفی- تحلیلی است که با استفاده از ابزار پرسشنامه برای جمع آوری اطلاعات استفاده شده است تعداد نمونه موردمطالعه در محدوده جغرافیایی شامل 184 نفر می باشد. برای تعیین حجم نمونه، از فرمول کوکران استفاده گردیده است. برای تجزیه وتحلیل اطلاعات و اولویت بندی راهبردهای توسعه گردشگری از مدل سوات (SWOT) استفاده شده است. نتایج بررسی ها نشان می دهد که با توجه به ارزیابی عوامل داخلی و عوامل خارجی، استراتژی تهاجمی (حداکثر- حداکثر) به عنوان استراتژی مطلوب جهت نیل و دستیابی به توسعه گردشگری روستای گایکان است.
    کلیدواژگان: آمایش سرزمین، شهرستان الیگودرز، گردشگری روستایی، مدل سوات
  • مینا صادق زاده، محمدصادق اللهیاری، محمدحسین انصاری صفحات 87-99
    معیشت کشاورزان متاثر از مقدار دارایی ها و تعادل بین این دارایی ها است. هدف این تحقیق توصیفی- پیمایشی، تحلیل سطوح دارایی های پایداری نظام شالیکاری شهرستان رشت می باشد. جامعه آماری تحقیق شامل کلیه شالیکاران شهرستان رشت (84772N=) در سال 1392 بود که حجم نمونه با استفاده از جدول حداقل حجم نمونه کرجی- مورگان و با روش نمونه گیری خوشه ایمتناسب با حجم جامعه (401n=) انتخاب شد. ابزار تحقیق شامل پرسشنامه ای طراحی شده با 42 گویه و 13 مولفه برای پنج سرمایه معیشت پایدار (فیزیکی، انسانی، اجتماعی، مالی و طبیعی) است که روایی صوری و محتوایی آن با نظر اصلاحی متخصصین و کارشناسان تایید شد. یافته ها نشان داد که سرمایه انسانی در شهرستان رشت از بالاترین سطح در میان پنج سرمایه پایداری برخوردار است. همچنین به ترتیب سرمایه های فیزیکی، اجتماعی، مالی و طبیعی در سطوح بعدی قرارگرفته اند. شاخص ترکیبی کل برای پنج سرمایه فیزیکی، انسانی، مالی، اجتماعی و طبیعی به ترتیب 03/1، 361/1، 866/0 و 8/0 محاسبه شد که بیانگر این است که با بهبود و ارتقای سرمایه های موجود در مناطق روستایی و در بین شالیکاران می توان به پایداری کشت برنج در شهرستان رشت کمک نمود.
    کلیدواژگان: سرمایه اجتماعی، سرمایه انسانی، سرمایه طبیعی، سرمایه فیزیکی، سرمایه مالی
  • علیرضا جمشیدی، سیدهدایت الله نوری، معصومه جمشیدی، داود جمینی صفحات 101-119
    تصمیم برای به کارگیری عملیات حفاظتی آب وخاک از سوی کشاورزان یک فرایند تصمیم گیری چندمرحله ای بوده که به عوامل و شرایط مختلفی مرتبط است. هدف از مطالعه ی حاضر که از نوع توصیفی تحلیلی است، بررسی و سنجش عوامل موثر رفتاری کشاورزان در به کارگیری اقدامات خاک ورزی حفاظتی در دهستان شباب می باشد. جامعه آماری موردنظر این مطالعه شامل کلیه ی کشاورزان ساکن در دهستان شباب بوده که در سال زراعی 91-1390 اقدام به کشت گندم نموده اند و از این میان، 187 نفر با استفاده از رابطه کوکران و از طریق روش نمونه گیری تصادفی به عنوان نمونه هدف انتخاب شدند. ابزار جمع آوری اطلاعات میدانی در این مطالعه پرسش نامه بود که روایی و پایایی آن، با استفاده از آزمون مقدماتی و از طریق 30 پرسش نامه مورد تایید قرار گرفت. نتایج حاصله نشان می دهد که می توان گندم کاران را بنا بر نمره ی رفتاری شان به چهار دسته ی کشاورزان سنتی (18/39 درصد)، نسبتا سنتی (98/26 درصد)، تغییرپذیر (54/20 درصد) و کشاورزان صلاحیت دار (3/13 درصد) طبقه بندی کرد. همچنین نتایج تحلیل تشخیصی گویای آن است که متغیرهای سن کشاورزان، میزان مالکیت کل اراضی، درصد درآمد خانوار از بخش کشاورزی و روحیه نوپذیری در مقایسه با دیگر متغیرها، بهتر قادر به پیش بینی طبقه رفتاری کشاورزان هستند.
    کلیدواژگان: تحلیل تشخیصی، حفاظت خاک، شیروان و چرداول، طبقه ی رفتاری
  • مریم شریف زاده، محبوبه شهرکی صفحات 121-136
    امروزه سوخت خانگی بخش مهمی از تقاضای کل انرژی را تشکیل داده و تهیه ی سوخت کافی و پایدار به عنوان پایه و اساس توسعه در نظر گرفته می شود. ازاین رو، هدف کلی این تحقیق بررسی انگاره های مصرف سوخت و عوامل موثر بر آن در خانوارهای روستایی بخش مرکزی شهرستان زاهدان بود. جامعه ی آماری این پژوهش توصیفی خانوارهای روستاهای با جمعیت بیش از 25 خانوار و نمونه ی آماری آن شامل 250 خانوار بوده است. روایی ابزار جمع آوری اطلاعات در این مطالعه که پرسشنامه ای ساختارند بود، توسط پانل متخصصان و پایایی آن با استفاده از یک مطالعه راهنما تایید گردید. نتایج این پژوهش نشان داد که تنها 43 درصد (102 خانوار) از خانوارهای روستایی در بهره گیری از سوخت رفتاری بهینه داشته اند. بر این مبنا، خانوارهای بهینه گرا در مصرف سوخت به لحاظ میانگین سطح سواد، سن، میزان درآمد و ویژگی های محل سکونت به طور معنی داری با خانوارهای نابخرد در مصرف سوخت تفاوت داشته اند. برای شناسایی تعیین کننده های رفتار مصرف سوخت در بین خانوارهای روستایی از الگوی رفتار منطقی بهره گرفته شد. نتایج حاصل از آزمون معادلات ساختاری که برای تعیین کفایت این الگو بکار گرفته شده بود، نشان داد که 24/0 درصد از پراکنش رفتار به کارگیری سوخت مصرفی خانوار توسط متغیرهای گرایش به سوخت مصرفی، نگرش و هنجارهای ذهنی پیش بینی می شود. در پایان توصیه های کاربردی جهت بهینه سازی مصرف سوخت در بین خانوارهای روستایی با تاکید بر حفظ سلامت محیط زیست، بهداشت محیط درون خانه ارائه شده است.
    کلیدواژگان: الگوی مصرف، خانوار روستایی، سوخت خانگی، شهرستان زاهدان
|
  • Mohammad Kavoosi Kalashami, Gholamreza Peykani Pages 3-19
    Cultivation of the strategic crop of rice highly depends to the existence of sufficient and guaranteed irrigation water، and water shortage stresses have irreparable effects on yield and quality of productions. Decrease of the Sefidrud river inflow in Guilan province which is the main source of supplying irrigation water for 171 thousand hectares under rice cropping area of this province، has been challenged sufficient and guaranteed irrigation water supply in many regions of mentioned province. Hence، in present study estimating the value that paddy farmers place on sufficient and guaranteed irrigation water supply has been considered. Economic valuation of sufficient and guaranteed irrigation water supply improves water resource management policies in demand side. Requested data set were obtained on the base of a survey and are collected from 224 paddy farms in rural regions that faced with irrigation water shortages. Then، using open-ended valuation approach and estimation of Tobit model via ML and two stages Heckman approach، eliciting paddy farmers'' willingness to pay for sufficient and guaranteed irrigation water supply has been accomplished. Results revealed that farmers in investigated regions willing to pay 26. 49 percent more than present costs of providing irrigation water in order to have sufficient and guaranteed irrigation water.
    Keywords: Guaranteed supply of irrigation water, Open, ended approach, Tobit model, Paddy farms, Guilan province
  • Mehdi Hatami, Ali Nazemi, Azam Dowlatabadi, Mostafa Mostafapour Pages 21-34
    According to TAVANIR company`s statistics، despite fulfilling the electricity supply plans to the villages with more than 20 families in rural areas of Iran، Still، more than 17،000 rural families in villages، with populations less than 20 families، are deprived from accessing to the electricity. Production Losses، transmission and distribution of electricity and the distribution of the population cause use of solar energy in remote areas. Hence، photovoltaic systems، because of direct conversion of solar energy into electricity without the need for sophisticated equipment are important. In this paper، an economic evaluation of Off Grid photovoltaic systems against national power grid has been studied in Tehran villages، due to the uncertainty in modeling; Monte Carlo simulation with 2000 iterations was used. We did Economic evaluation، using the life cycle cost of a photovoltaic system for a period of 25 to 30 years as well as the development costs for the power grid to remote villages. The paper shows the minimum distance of the village distribution network that the photovoltaic system is more economical than the national power grid development. This distance has inverse relation with discount rate as well as direct relation with the number of cloudy days and the number of rural families.
    Keywords: Economic Evaluation, Renewable Energy, Monte Carlo simulation, Photovoltaic System, Uncertainty
  • Mostafa Arabi, Mahdi Khodaparast Mashhadi Pages 35-50
    This paper has calculated some of the most important indexes of social welfare، changes and income inequality including، Gini coefficient، docile ratio، Engel coefficient، social welfare، household real costs per capita، gap between urban and rural consumption and poverty line in the rural areas، using cost statistics and income household during 2005-2011. The research findings show that income inequality based on calculated indexes has fluctuations both in the rural areas of the country and north Khorasan Province but reduced considerably in 2011. North Khorasan Province shows unequal income distribution during the studied period compared to the country. Also the results reveal that social welfare indexes in the rural areas، have had a descending trend both in north Khorasan Province and in the country، but rural areas of north Khorasan Province have been in the worse situation. Furthermore poverty line has had an ascending trend which one of the main reasons of this increase has been the high rate of inflation.
    Keywords: Income Distribution, North Khorasan, Poverty, Social Welfare, Rural Areas
  • Morteza Ashrafi, Mahmoud Hooshmand Pages 51-68
    Regarding the current situation of the country and importance role of the rural community in balanced development and also due to the problems and issues which this society is facing to، rural sustainable development seems necessary. This study aims to investigate agricultural sustainability development as a case study in Kashmar village and classifies villages in three sustainable، unsustainable and semi sustainable. Statistics and information were collected from the department of agriculture and data collected by 187 questionnaires from farmers and 14 questionnaires from experts 2008-9 and 2012-13. In order to assess the sustainability، economic، social and environmental indicators have been used. Calculating indicators and giving weight to each indicator، agreement programming approach was used to classify villages in each rural district. The results showed that during the studied period، sustainable development indicators have been improved in villages and rural areas have proceeded to the world sustainable development.
    Keywords: Agreement Programming, Sustainable Development, Planning Development Indicators, Rural Areas
  • Hedayat Allah Darvishi, Maryam Beyranvandzadeh, Sayed Ali Nader Dehghani Alwar, Sajjad Ahmadi Pages 69-86
    Promotion in rural tourism، based on sustainable tourism development and using tourism as the economic engine of the region to improve life quality، is one of the most important issues that needs to apply appropriate and rational strategies، fit to the regional and local capabilities and the direction of spatial analysis. This study aims to explore strategies of rural tourism development in the Gaykan village، which is one of the target tourism villages in Aligoodarz County. The research method is descriptive- analytical which uses questionnaire to collect data. Sample data were about 184 people in the geographical area. Cochran formula was used to estimate the number of sample data. Sampling method is random and stratified sampling. In order to analysis and prioritize tourism development strategies، we used SWOT analysis model. The results show that، considering the evaluation of internal and external factors، Invasive strategy (max - max) has been identified as an optimal strategy towards achieving tourism development in Gaykan village.
    Keywords: Rural Tourism, Spatial Planning, SWOT, Aligoodarz
  • Mina Sadeghzadeh, Mohammad Sadegh Allahyari, Mohammad Hossain Ansari Pages 87-99
    Access and use of sustainable asset can improve farmer economics status and farmers livelihood affected by capitals quantity and balance between these capitals. The main purpose of this descriptive-conductive research was to analysis sustainability asset in paddy systems of Rasht city. Statistical population of this research contained of all paddy farmers of Rasht township in 1392 (N= 84772)، where sample size determines by Krejcie and Morgan sample size (n= 401). The questionnaire included 42 indicators and 13 components for five sustainable livelihoods capitals (physical، human، social، financial and natural). Content and face validity of research tool was obtained by a panel of experts. In order to obtain reliability of questionnaire، Coder- Richardson was used (0. 96). The results show that human capital has highest level among five sustainable capitals. Physical capital، social capital، financial capital and natural capital ranked in order. Total component indicators for physical، human، financial، social and natural capitals calculated 1. 03، 1. 361، 0. 866 and 0. 8، respectively. This results show that improve in current capitals of rural areas would help to sustainability of paddy cultivation systems.
    Keywords: Social Capital, Human Capital, Natural Capital, Physical Capital, Financial Capital
  • Alireza Jamshidi, Sayed Hedayatollah Nouri, Masomeh Jamshidi, Davood Jamini Pages 101-119
    The decision to apply soil and water conservation practices by farmers is a multi-stage decision making process that has been linked to conditions and factors variety. The aim of this descriptive –analytical study is to investigate and assess farmers’ behavioral factors affecting the use of tillage conservation practices in the Shabab County. All farmers living in Shabab county who have attempted to cultivated wheat in year 2012-2011 were the population of this study، from that 187 people selected using Cochran formula and random sampling. Data collected using questionnaire that its validity and reliability was obtained through performing a pre-test using 30 questionnaires. The results show that wheat farmers can be classified into four groups based on the behavioral scores. These four groups are traditional farmers (18. 39 percent)، moderately traditional (26. 98 percent)، the mutable farmers (20. 54 percent) and competent farmers (13. 3 percent). The diagnostic analysis results indicate that variables such as farmer’s age، the rate of ownership of land، the percentage of household income from agriculture and a new taking morale، predict the behavioral class of farmers better than other alternatives.
    Keywords: Class Behavior, Conservation Tillage, Diagnostic Analysis, Shirvan, Chardavol
  • Maryam Sharifzadeh, Mahboube Shahrekie Pages 121-136
    Domestic fuel forms a significant part of the total energy demand and providing adequate and sustainable fuel is considered as a pivotal foundation for development. This survey study aims at investigating domestic fuel consumption patterns of rural areas in central district of Zahedan County، Eastern Iran. The sample was consisted of 250 household heads resided in rural areas with more than 25 households. The validity of questionnaire was confirmed by a panel of experts and its reliability was measured by using a pilot study. Findings revealed that، only 43 percent (n=102 household) revealed an efficient energy use behavior. The efficient energy consumers were significantly different with respect to their education level، age، income، and the other household characteristics. Results from the structural equation modeling which was used to confirm adequacy of the reasoned action model of fuel consumption behavior، showed that 0. 24 percent of fuel consumption behavior was determined by attitude، intention and subjective norms towards fuel consumption. The paper presented applied suggestions regarding fuel consumption with special consideration on health and ecosystem and indoor sanitation issues.
    Keywords: Fuel Consumption Pattern, Domestic Fuel, Ease of Use, Usefulness